الهه سالاری در گفت و گو با ایسنا، اظهار کرد: سرطان پستان یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های سلامت زنان است، بیماری‌ای که تشخیص زودهنگام آن می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت درمان داشته باشد. شناخت عوامل خطر، توجه به تغییرات پستان، انجام بررسی‌های پزشکی متناسب با سن و میزان خطر و غلبه بر ترس از مراجعه، از مهم‌ترین اقداماتی است که زنان می‌توانند برای مراقبت از سلامت خود انجام دهند.
وی با تأکید بر اهمیت افزایش آگاهی زنان درباره سرطان پستان افزود: سرطان پستان زمانی ایجاد می‌شود که برخی سلول‌های بافت پستان دچار تغییرات غیرطبیعی شده و به شکل کنترل‌نشده تکثیر شوند. این بیماری در صورت تشخیص و درمان به‌موقع، در بسیاری از موارد قابل درمان است. از این رو، آگاهی عمومی و دسترسی به خدمات تشخیصی و درمانی مناسب اهمیت ویژه‌ای دارد.
سالاری ادامه داد: یکی از باورهای نادرست درباره سرطان پستان این است که ابتلا به این بیماری حتماً با سابقه خانوادگی همراه است، درحالی‌که بسیاری از زنان مبتلا، سابقه شناخته‌شده خانوادگی ندارند. بنابراین، نداشتن سابقه خانوادگی نباید موجب بی‌توجهی به علائم یا کنار گذاشتن بررسی‌های توصیه‌شده شود.
چه عواملی خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش می‌دهند؟
این عضو هیات علمی دانشگاه با اشاره به اینکه سرطان پستان معمولاً نتیجه مجموعه‌ای از عوامل ژنتیکی، هورمونی، زیستی و محیطی است، تصریح کرد: افزایش سن، جنسیت زن، سابقه خانوادگی سرطان پستان یا تخمدان، وجود برخی جهش‌های ژنتیکی مانند BRCA۱ و BRCA۲، سابقه شخصی برخی بیماری‌های پستان، پرتودرمانی ناحیه قفسه سینه در سنین پایین و تراکم بالای بافت پستان از عوامل مهم مرتبط با افزایش خطر ابتلا هستند.
وی ادامه داد: برخی عوامل مربوط به سابقه باروری و مواجهه هورمونی، از جمله شروع زودهنگام قاعدگی، یائسگی در سنین بالاتر، نخستین بارداری در سنین بالاتر یا نداشتن بارداری کامل نیز می‌توانند با افزایش خطر همراه باشند. همچنین اضافه‌وزن و چاقی، به‌ویژه پس از یائسگی، کم‌تحرکی و مصرف الکل از عوامل قابل توجه در ارزیابی خطر هستند.
سالاری تأکید کرد: وجود یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست و در مقابل، فقدان عوامل خطر شناخته‌شده نیز تضمین‌کننده عدم ابتلا نخواهد بود. به همین دلیل، ارزیابی خطر باید بر اساس شرایط فردی و سابقه پزشکی هر زن انجام شود.
برای کاهش خطر ابتلا چه اقداماتی مؤثر است؟
این متخصص با تأکید بر اینکه نمی‌توان از تمام موارد سرطان پستان پیشگیری کرد، گفت: زنان می‌توانند با اصلاح برخی عادت‌های زندگی، خطر ابتلا را کاهش دهند.
وی توصیه کرد: حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل، مصرف کافی سبزیجات، میوه‌ها و غلات کامل، پرهیز از مصرف دخانیات و خودداری از مصرف الکل از جمله اقداماتی هستند که به ارتقای سلامت عمومی و کاهش برخی عوامل خطر کمک می‌کنند.
سالاری افزود: شیردهی در صورت امکان نیز با کاهش خطر سرطان پستان ارتباط دارد. همچنین مصرف داروهای هورمونی، به‌ویژه پس از یائسگی، باید با ارزیابی دقیق فواید و خطرات و نظر پزشک انجام شود. زیرا نوع دارو، مدت مصرف و شرایط فردی در این تصمیم اهمیت دارد.
این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی خاطرنشان کرد: هیچ ماده غذایی، مکمل یا روش خانگی به‌تنهایی نمی‌تواند از سرطان پستان جلوگیری کند. زنان نباید به توصیه‌های غیرعلمی یا مصرف خودسرانه مکمل‌ها به امید پیشگیری از سرطان اتکا کنند.
زنان برای تشخیص زودهنگام چه اقداماتی انجام دهند؟
وی با بیان اینکه تشخیص زودهنگام یکی از مؤثرترین راهبردها برای بهبود پیامدهای درمان سرطان پستان است، اظهار کرد: آشنایی با ظاهر و وضعیت طبیعی پستان‌ها و توجه به تغییرات جدید، در کنار انجام بررسی‌های پزشکی متناسب با سن و میزان خطر، اهمیت زیادی دارد.
به گفته وی، زنان باید در صورت مشاهده هر یک از این علائم مانند: ایجاد توده جدید در پستان یا زیر بغل، تغییر اندازه یا شکل پستان، فرورفتگی، ضخیم‌شدن یا تغییر غیرمعمول پوست پستان، فرورفتگی جدید نوک پستان یا تغییر غیرمعمول در ظاهر آن، ترشح خودبه‌خودی و غیرطبیعی از نوک پستان، به‌ویژه ترشح خونی، قرمزی، پوسته‌ریزی یا تغییرات پایدار و غیرمعمول پوست پستان، تورم یا تغییرات ماندگار و غیرقابل توضیح در ناحیه پستان به پزشک مراجعه کنند.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: همه توده‌های پستان سرطانی نیستند و بسیاری از آن‌ها علل خوش‌خیم دارند. با این حال، تشخیص خوش‌خیم یا بدخیم بودن توده تنها بر اساس لمس یا ظاهر آن امکان‌پذیر نیست و بررسی پزشکی ضرورت دارد. همچنین سرطان پستان همیشه با درد همراه نیست؛ بنابراین، نبود درد نباید موجب نادیده گرفتن یک تغییر جدید شود.
ماموگرافی و معاینات پزشکی چه نقشی دارند؟
این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی با اشاره به تفاوت تشخیص زودهنگام و غربالگری توضیح داد: غربالگری به معنای بررسی افراد فاقد علامت با هدف شناسایی بیماری در مراحل اولیه است. درحالی‌که اگر فرد توده یا علامت مشکوکی داشته باشد، باید برای بررسی تشخیصی مراجعه کند و نباید تا زمان غربالگری بعدی منتظر بماند.
سالاری افزود: ماموگرافی یکی از روش‌های اصلی غربالگری سرطان پستان است و می‌تواند برخی تغییرات را پیش از آنکه قابل لمس شوند، شناسایی کند. بااین‌حال، سن شروع و فاصله انجام ماموگرافی باید با توجه به دستورالعمل‌های معتبر، سابقه پزشکی، عوامل خطر و امکانات نظام سلامت تعیین شود.
وی خاطرنشان کرد: زنانی که سابقه خانوادگی قوی، جهش ژنتیکی شناخته‌شده یا سایر عوامل خطر مهم دارند، ممکن است به برنامه غربالگری زودتر یا دقیق‌تری نیاز داشته باشند. در این افراد، پزشک ممکن است بر اساس میزان خطر، علاوه بر ماموگرافی، MRI پستان را نیز توصیه کند.
سالاری تأکید کرد: خودآگاهی پستان به معنای شناخت وضعیت طبیعی پستان‌ها و توجه به تغییرات جدید است؛ اما معاینه شخصی به‌تنهایی جایگزین ماموگرافی یا بررسی تخصصی نیست و انجام آن نیز نباید به روشی اضطراب‌آور و وسواس‌گونه تبدیل شود.
چگونه بر ترس از سرطان پستان غلبه کنیم؟
این متخصص با اشاره به اینکه ترس از شنیدن تشخیص سرطان یا مواجهه با فرایندهای تشخیصی ممکن است برخی زنان را از مراجعه به پزشک بازدارد، گفت: نگرانی درباره سلامت کاملاً قابل درک است. اما به تعویق انداختن بررسی‌های ضروری به دلیل ترس، معمولاً کمکی به کاهش خطر نمی‌کند و ممکن است فرصت تشخیص زودهنگام را از بین ببرد.
وی توصیه کرد: زنان بهتر است به جای جست‌وجوی مکرر علائم در منابع نامعتبر یا مقایسه وضعیت خود با تجربه دیگران، پرسش‌هایشان را یادداشت کنند و با پزشک در میان بگذارند. دریافت اطلاعات از منابع معتبر، همراهی یکی از اعضای خانواده یا دوستان در زمان مراجعه و آگاهی از مراحل بررسی می‌تواند به کاهش اضطراب کمک کند.
وی افزود: انجام ماموگرافی یا نمونه‌برداری به معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست. این بررسی‌ها برای روشن شدن علت تغییرات و انتخاب اقدام مناسب انجام می‌شوند. حتی اگر نتیجه یک بررسی غیرطبیعی باشد، لزوماً به معنای تشخیص سرطان نیست و باید مراحل تکمیلی طبق نظر پزشک انجام شود.
این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی تصریح کرد: اگر ترس از سرطان به حدی باشد که فرد به‌طور مداوم دچار اضطراب شود، خواب و فعالیت روزانه‌اش مختل شود یا از مراجعه‌های ضروری اجتناب کند، دریافت مشاوره روان‌شناختی می‌تواند مفید باشد.
در صورت مشاهده توده، چه باید کرد؟
سالاری تأکید کرد: مشاهده توده یا تغییر جدید در پستان، به معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست. اما نیازمند بررسی به‌موقع است. زنان باید در صورت مشاهده تغییرات مشکوک، بدون خوددرمانی یا انتظار برای برطرف شدن خودبه‌خودی علائم، به پزشک مراجعه کنند. پزشک با توجه به سن، شرح حال و معاینه ممکن است سونوگرافی، ماموگرافی تشخیصی یا در صورت نیاز نمونه‌برداری را درخواست کند.
وی خاطرنشان کرد: آگاهی از سرطان پستان نباید به ترس دائمی منجر شود؛ بلکه باید زنان را به مراقبت آگاهانه، شناخت علائم، پیگیری توصیه‌های پزشکی و مراجعه به‌موقع ترغیب کند. تشخیص زودهنگام، پیگیری منظم و دسترسی به درمان مناسب، فرصت‌های بیشتری برای کنترل بیماری و حفظ کیفیت زندگی فراهم می‌کند.
انتهای پیام
