توانمندی‌ها و ظرفیت‌های زنان به مسئولیت‌های خانوادگی محدود نیست و حضور آنان در بازار کار می‌تواند علاوه بر تقویت استقلال مالی، زمینه‌ساز رشد فردی، افزایش اعتمادبه‌نفس و ارتقای جایگاه اجتماعی آنان باشد. از سوی دیگر، دستیابی به توسعه پایدار نیازمند بهره‌گیری از توانمندی‌های همه افراد جامعه و فراهم کردن فرصت‌های برابر برای مشارکت اقتصادی آنان است.
با این حال، افزایش سطح تحصیلات و گسترش حضور زنان در حوزه‌های تخصصی، لزوما به بهبود متناسب وضعیت آنان در بازار کار منجر نشده است. محدودیت فرصت‌های شغلی، دشواری ورود به برخی موقعیت‌های مدیریتی، مسئولیت‌های خانوادگی و موانع فرهنگی و ساختاری، همچنان از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر اشتغال و پیشرفت حرفه‌ای زنان تاثیر بگذارند.
در این راستا، ایسنا با بررسی وضعیت اشتغال زنان و شناخت موانع پیش روی آنان، به‌ویژه در خراسان رضوی، به درک بهتر چالش‌های موجود و شناسایی راهکارهای تقویت مشارکت اقتصادی آنان پرداخته است.
فعالیت‌های اقتصادی زنان به سمت کسب‌وکارهای الکترونیکی و فروش غیرحضوری
فاطمه حامدابریشم تاب، مدیرکل دفتر امور زنان و خانواده استانداری خراسان رضوی، در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به وضعیت اشتغال زنان در خراسان رضوی، اظهار کرد: بر اساس آمارهای موجود، نرخ مشارکت اقتصادی زنان در خراسان رضوی در سال ۱۴۰۴ معادل ۱۳.۱ درصد بوده؛ این در حالی است که نرخ مشارکت اقتصادی مردان ۸۶.۹ درصد گزارش شده است. این اختلاف نشان‌دهنده فاصله قابل توجه میان مشارکت اقتصادی زنان و مردان در بازار کار استان است.
وی افزود: نرخ بیکاری زنان در خراسان رضوی در سال ۱۴۰۳ نیز ۱۴۰۵ درصد بوده که بیانگر وجود چالش‌هایی در مسیر ورود و ماندگاری زنان در بازار کار است. فراهم کردن فرصت‌های شغلی متناسب با توانمندی‌ها و مهارت‌های زنان و حمایت از فعالیت‌های اقتصادی آنان می‌تواند در بهبود وضعیت اشتغال این گروه موثر باشد.
مدیر کل دفتر امور زنان و خانواده استانداری خراسان رضوی با اشاره به تغییرات ایجادشده در الگوهای اشتغال زنان طی سال‌های اخیر، تصریح کرد: با توجه به تحولات فرهنگی و اجتماعی و همچنین گسترش فناوری، بخشی از فعالیت‌های اقتصادی زنان به سمت کسب‌وکارهای الکترونیکی، دیجیتال و فروش غیرحضوری حرکت کرده است؛ به‌گونه‌ای که حدود هفت درصد از مشاغل زنان در این حوزه‌ها قرار می‌گیرد. توسعه این نوع فعالیت‌ها می‌تواند زمینه دسترسی بیشتر زنان به فرصت‌های شغلی و راه‌اندازی کسب‌وکارهای مستقل را فراهم کند.
حامدابریشم تاب با اشاره به موانع پیش روی زنان در حوزه اشتغال، یکی از مشکلات را فرآیند صدور مجوزهای کسب‌وکار عنوان کرد و گفت: عدم صدور مجوزها به‌صورت متمرکز از طریق درگاه ملی مجوزها، می‌تواند روند راه‌اندازی فعالیت‌های اقتصادی را برای متقاضیان با دشواری همراه کند.
وی با اشاره به کمبود منابع اعتباری برای پرداخت تسهیلات اشتغال در این حوزه، خاطرنشان کرد: محدودیت در دسترسی به منابع مالی، امکان راه‌اندازی یا توسعه کسب‌وکارها را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، تولیدکنندگان نیز از حمایت کافی برخوردار نیستند و نبود شبکه تامین مواد اولیه ارزان‌قیمت و باکیفیت، هزینه‌های تولید را افزایش داده و رقابت‌پذیری محصولات را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
مدیر کل دفتر امور زنان و خانواده استانداری خراسان رضوی تاکید کرد: رفع این موانع و تقویت حمایت‌های اعتباری و زیرساختی از زنان فعال اقتصادی می‌تواند به توسعه کسب‌وکارهای آنان، افزایش فرصت‌های اشتغال و بهبود حضور زنان در عرصه اقتصادی استان کمک کند.
گران‌باری نقش‌ها از موانع اشتغال و پیشرفت شغلی زنان است
در ادامه حسین اکبری، یک جامعه شناس، در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به اینکه شرایط اقتصادی و محدودیت فرصت‌های شغلی بر وضعیت اشتغال زنان و مردان تاثیر می‌گذارد، اظهار کرد: بخشی از مشکلات بازار کار در کشور، فارغ از جنسیت افراد، به محدودیت فرصت‌های شغلی و مشکلات بنگاه‌های اقتصادی بازمی‌گردد. با این حال، برخی موانع ممکن است زنان یا مردان را به شکل متفاوتی تحت تاثیر قرار دهد و برای بررسی این موضوع باید نوع شغل و موقعیت شغلی مورد نظر را نیز در نظر گرفت.
وی افزود: موانع پیش روی زنان در مشاغل دولتی، موقعیت‌های کارمندی و سطوح مدیریتی لزوما یکسان نیست. یکی از مسائلی که می‌تواند بر پیشرفت شغلی زنان، به‌ویژه در سطوح بالای مدیریتی، تاثیر بگذارد مسئولیت‌های متعدد آنان در حوزه خانواده و اجتماع است. علاوه بر این، برخی گرایش‌های فرهنگی نیز ممکن است در محدود شدن حضور زنان در موقعیت‌های مدیریتی نقش داشته باشد.
این جامعه‌شناس با اشاره به تفاوت شرایط اشتغال در بخش خصوصی و مشاغل صنعتی، تصریح کرد: نمی‌توان برای تمام مشاغل یک قاعده کلی در زمینه موانع اشتغال زنان در نظر گرفت؛ زیرا شرایط و الزامات هر حوزه متفاوت است. بنابراین، ارزیابی وضعیت زنان در بازار کار باید با توجه به نوع شغل، سطح مسئولیت و شرایط حاکم بر هر بخش انجام شود.
اکبری با اشاره به افزایش سطح تحصیلات دانشگاهی زنان، بیان کرد: طی سال‌های اخیر، حضور دختران در دانشگاه‌ها افزایش یافته و بخش قابل توجهی از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی کشور را زنان تشکیل می‌دهند. این موضوع تقاضا برای دستیابی به مشاغلی را که به تحصیلات دانشگاهی نیاز دارند، افزایش داده است؛ در حالی که ظرفیت موقعیت‌های اداری و کارمندی تا حدود زیادی اشباع شده و فرصت‌های شغلی متناسب با این میزان از تقاضا وجود ندارد.
وی با بیان اینکه تعداد زیادی از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی وارد بازار کار می‌شوند و از سوی دیگر، فرصت‌های شغلی متناسب با تحصیلات آنان به اندازه کافی در دسترس نیست، بیان کرد: در چنین شرایطی، محدودیت اشتغال برای زنان بیشتر به چشم می‌آید؛ زیرا تقاضای آنان برای مشاغل اداری و تخصصی افزایش یافته است. در مقابل، بخشی از مشاغل یدی و سخت که ممکن است مردان بیشتر به سمت آن‌ها بروند، معمولا با استقبال کمتری از سوی زنان مواجه می‌شود.
این جامعه‌شناس با اشاره به نقش حمایت خانواده در کاهش موانع اشتغال زنان، گفت: حمایت خانواده می‌تواند نقش موثری در کاهش فشارهای واردشده بر زنان شاغل داشته باشد. در کشور، به‌ویژه پس از ازدواج و در دوران مادری، از زنان انتظار می‌رود هم‌زمان مسئولیت‌های شغلی، مادری و همسری خود را انجام دهند. این وضعیت به پدیده‌ای تحت عنوان (گران‌باری نقش) منجر می‌شود که به‌ویژه در میان زنان شاغل نمود بیشتری دارد.
اکبری با اشاره به ضرورت مدیریت این فشارها، افزود: یکی از راهکارهای مهم برای کاهش گران‌باری نقش زنان، تقسیم مسئولیت‌ها در خانواده است. همراهی همسر، فرزندان و حتی سایر اعضای خانواده، از جمله پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها، می‌تواند به زنان در انجام هم‌زمان مسئولیت‌های شغلی و خانوادگی کمک کند.
وی با اشاره به نقش سیاست‌های حمایتی دولت در این زمینه، خاطرنشان کرد: حمایت خانواده در کنار اقداماتی که دولت می‌تواند انجام دهد از جمله فراهم کردن امکان ساعات کاری شناور، دورکاری و اجرای تسهیلات متناسب با شرایط مادران شاغل، می‌تواند بخشی از مشکلات زنان را کاهش دهد.
این جامعه‌شناس بیان کرد: باید میان موانع ورود زنان به بازار کار و چالش‌هایی که پس از اشتغال با آن مواجه می‌شوند، تفاوت قائل شد. پس از ورود به بازار کار، موضوع تعارض میان مسئولیت‌های خانه و کار مطرح می‌شود که مدیریت آن به سیاست‌گذاری‌های متناسب نیاز دارد. بنابراین، علاوه بر ایجاد فرصت‌های شغلی برای زنان، باید به راهکارهایی نیز توجه کرد که امکان هماهنگی بهتر میان مسئولیت‌های حرفه‌ای و خانوادگی آنان را فراهم می‌کند.
زنان سهم قابل‌توجهی در اقتصاد دارند اما دیده نمی‌شوند
آذر کیانی‌نژاد، رئیس کانون زنان بازرگان خراسان رضوی، در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به اینکه زنان در کسب تجربه‌های اجتماعی و حرفه‌ای در مقایسه با مردان با محدودیت‌های بیشتری مواجه بوده‌اند، اظهار کرد: یک پسر ممکن است از دوران کودکی در کنار پدر خود در بازار یا محیط کسب‌وکار قرار بگیرد و به‌صورت عملی با قواعد کار آشنا شود اما چنین فرصتی برای دختران کمتر فراهم بوده است.
وی افزود: این امر سبب شده تا زنان برای کسب مهارت‌های لازم، بیشتر به ادامه تحصیل روی بیاورند اما صرفا تحصیل نمی‌تواند جایگزین تجربه عملی شود. فرد زمانی مهارت واقعی کسب می‌کند که وارد محیط کار شود و از نزدیک با مسائل و چالش‌های آن مواجه شود.
رئیس کانون زنان بازرگان خراسان رضوی با اشاره به حضور زنان در جایگاه‌های مدیریتی و اقتصادی، تاکید کرد: تعداد زنان مدیر کاهش نیافته، بلکه زنان فعال در حوزه‌های مدیریتی و کسب‌وکار کمتر دیده می‌شوند. در برخی حوزه‌ها حتی حضور زنان افزایش یافته اما این حضور و توانمندی‌ها به شکل مناسبی به جامعه معرفی نمی‌شود. برای نمونه، در سال‌های اخیر شاهد افزایش ورود دختران به رشته پزشکی و رشد تعداد پزشکان و متخصصان زن هستیم؛ بنابراین این پرسش مطرح می‌شود که چرا با وجود افزایش شمار زنان متخصص، حضور آنان کمتر به چشم می‌آید؟ بخشی از پاسخ را باید در ضعف بسترهای معرفی و عرضه توانمندی‌های زنان جست‌وجو کرد.
کیانی‌نژاد ادامه داد: بخشی از این مسئله به تفاوت الگوهای رفتاری زنان و مردان نیز بازمی‌گردد. زنان معمولا زمانی که مسئولیتی به آن‌ها سپرده می‌شود، تمرکز بیشتری به انجام خود کار دارند و لزوما به اندازه مردان به معرفی فعالیت‌هایشان، تبلیغات و دیده‌شدن توجه نمی‌کنند. در مقابل، مردان به دلیل برخورداری بیشتر از مهارت‌های اجتماعی که جامعه از دوران کودکی در اختیارشان قرار داده، معمولا حضور اجتماعی و فعالیت خود را بیشتر عرضه می‌کنند.
رئیس کانون زنان‌بازرگان خراسان رضوی با اشاره به ظرفیت اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی برای زنان، گفت: تحولاتی که در حوزه اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی در حال رخ دادن است، اساسا فراتر از جنسیت است. امروز تمام کسب‌وکارها تحت تاثیر این تحولات قرار گرفته‌اند و زنان و مردان هر دو باید خود را با تغییرات ناشی از اقتصاد دیجیتال و فناوری‌های جدید، از جمله هوش مصنوعی تطبیق دهند.
کیانی‌نژاد خاطرنشان کرد: زنان در بسیاری از موارد سرعت بیشتری در تطبیق خود با تغییرات دارند و زمانی که قرار باشد مهارتی را یاد بگیرند یا خود را به‌روز کنند، با سرعت بیشتری این کار را انجام می‌دهند. البته در کنار فعالیت اقتصادی، زنان مسئولیت‌های دیگری از جمله نقش مادری و همسری و مسئولیت‌های خانوادگی نیز دارند که باید مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به فرهنگ تقسیم مسئولیت در خانواده، اظهار کرد: اگر فرهنگ تقسیم مسئولیت و برابری میان زن و مرد در خانواده تقویت شود، زنان نیز فرصت بیشتری برای حضور و فعالیت در عرصه‌های اجتماعی و اقتصادی پیدا می‌کنند. این موضوع در نسل جدید نسبت به نسل‌های گذشته بیشتر دیده می‌شود و به نظر می‌رسد این روند در حال تقویت است.
رئیس کانون زنان بازرگان خراسان رضوی در ارتباط با سهم زنان از اقتصاد خراسان رضوی و مشهد، گفت: زنان سهم قابل‌توجهی در اقتصاد دارند؛ اما مسئله اصلی این است که دیده نمی‌شوند. بسیاری از کسب‌وکارهایی که در ظاهر متعلق به مردان هستند که در عمل توسط زنان خانواده اداره می‌شوند. ممکن است یک مرد به‌عنوان صاحب کسب‌وکار در جلسات و رویدادهای مختلف حضور پیدا کند اما پشتوانه و مدیریت بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های اقتصادی او بر عهده همسر، مادر، خواهر یا یکی دیگر از زنان خانواده باشد.
کیانی‌نژاد با بیان اینکه در واحدهای صنعتی مدیران زن توانمندی داریم، تصریح کرد: بخش قابل‌توجهی از مدیران کنترل کیفیت در واحدهای صنعتی را زنان تشکیل می‌دهند و زنان در حوزه تولید و مدیریت تخصصی نیز حضور فعالی دارند؛ اما زمانی که درباره مالکیت و مدیریت کلان اقتصادی صحبت می‌کنیم، معمولانام مردان بیشتر دیده می‌شود.
وی با اشاره به برخی موانع ساختاری در مسیر فعالیت اقتصادی زنان، بیان کرد: یکی از مسائل مهم، شفاف نبودن فضا اقتصادی است. هرچه اقتصاد شفاف‌تر و قواعد فعالیت اقتصادی مشخص‌تر باشد، تفاوت میان زن و مرد در دسترسی به فرصت‌ها کمتر خواهد شد. اما زمانی که بخشی از فعالیت‌های اقتصادی به ارتباطات و لابی وابسته باشد، زنان ممکن است با موانع بیشتری مواجه شوند.
کیانی‌نژاد با اشاره به نرخ مشارکت اقتصادی زنان، گفت: آمارهای رسمی لزوما تمام فعالیت اقتصادی زنان را نشان نمی‌دهد. زمانی که برای سنجش مشارکت اقتصادی به مجوزهای صادرشده از سوی دستگاه‌های مختلف نگاه می‌کنیم، بسیاری از فعالیت‌هایی مانند مشاغل خانگی فعالیت‌های خرد و سنتی و صنایع دستی در آمار رسمی به‌درستی دیده نمی‌شوند، در حالی که این فعالیت‌ها بخشی از چرخه واقعی اقتصاد هستند.
در مجموع آنچه از این دیدگاه‌کارشناسان و فعالان اقتصادی برمی‌آید این است که اشتغال زنان فقط به پیدا کردن شغل محدود نمی‌شود و مشکلاتی که در مسیر فعالیت و پیشرفت شغلی با آن روبه‌رو هستند نیز اهمیت دارد. از مشکلات مالی و دشواری راه‌اندازی کسب‌وکار گرفته تا مسئولیت‌های خانوادگی و کمتر دیده‌شدن توانمندی‌های زنان، همگی می‌توانند بر حضور آنان در بازار کار تاثیر گذار باشد.
بخشی از فعالیت اقتصادی زنان، به‌ویژه در مشاغل خانگی و کسب‌وکارهای خانوادگی، کمتر در آمارها دیده می‌شود. به همین دلیل، برای بهبود وضعیت اشتغال زنان در خراسان رضوی، علاوه بر حمایت از کسب‌وکارهای آنان، باید شرایطی فراهم شود تا زنان بتوانند در کنار مسئولیت‌های خانوادگی، فرصت بیشتری برای فعالیت اقتصادی و پیشرفت شغلی داشته باشند.
انتهای پیام
