تورم، تنها یک عدد در گزارش‌های اقتصادی نیست؛ بلکه عاملی است که مستقیماً با قدرت خرید خانوارها، هزینه‌ی تولید و تصمیمات کلان اقتصادی گره خورده است. برای درک درست این وضعیت، تنها دانستن یک رقم کلی و میانگین تورم کفایت نمی‌کند؛ بلکه باید با دقت بررسی کرد که این افزایش قیمت‌ها در چه بازه‌های زمانی، در کدام گروه‌های کالایی و با چه شدتی بر زیست اقتصادی مردم اثر گذاشته است.
آنچه در شهریورماه ۱۴۰۵ در خراسان رضوی رخ داده، نشان‌دهنده یک چرخش ساختاری و حساس در کانون‌های تورمی است؛ جایی که فشار قیمتی از سبد کالاهای اساسی، خوراکی‌ها و مواد غذایی، به سمت بخش خدمات و کالاهای غیرخوراکی تغییر مسیر داده است.
این جابجایی نه تنها الگوی هزینه‌کرد خانوارها را دگرگون می‌کند، بلکه نشان از تغییر در زیرساخت‌های هزینه‌ای دارد که مدیریت بودجه را برای خانواده‌ها و همچنین برنامه‌ریزی برای کسب‌وکارها را با چالش‌های پیچیده‌تر و غیرقابل‌پیش‌بینی‌تری روبرو کرده است. علاوه بر این، تداوم شکاف میان نرخ تورم استان و میانگین کشوری، نشان می‌دهد که نرخ‌های منطقه‌ای با پویایی‌های خاص خود حرکت می‌کنند که تحلیل دقیق آن‌ها، کلید اصلی درک بحران‌های آتی است.
کاهش فشار تورم خوراکی‌ها و تغییر کانون قیمت‌ها به سمت خدمات
در این خصوص سمیرا سبزواری، مدیر مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق بازرگانی خراسان رضوی، در گفت‌وگو با ایسنا در بررسی وضعیت تورمی خراسان رضوی در شهریورماه ۱۴۰۵، اظهار کرد: بررسی شاخص قیمت مصرف‌کننده نشان می‌دهد که با وجود کاهش فاصله تورم نقطه‌به‌نقطه استان با میانگین کشور از ۸.۵ واحد درصد در مردادماه به ۷.۳ واحد درصد در شهریورماه، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه خراسان رضوی با ۹۷.۱ درصد، همچنان بالاتر از نرخ ۸۹.۸ درصدی کشور قرار دارد. همچنین اگرچه تورم ماهانه استان با نرخ ۳.۹ درصد، پایین‌تر از میانگین ۴.۲ درصدی کشور بوده است، اما تغییر ترکیب فشارها در گروه‌های مختلف کالایی، نکات مهمی را در تحلیل وضعیت اقتصادی استان برجسته می‌کند.
وی با تحلیل جزئیات تورم ماهانه، افزود: در شهریورماه شاهد تغییر جهت در کانون فشارهای تورمی هستیم. تورم ماهانه در گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در خراسان رضوی ۱.۲ درصد ثبت شده که ۱.۱ واحد درصد کمتر از نرخ ۲.۳ درصدی کشور است. در مقابل، تورم ماهانه کالاهای غیرخوراکی و خدمات در استان به ۶.۱ درصد رسیده که ۰.۴ واحد درصد بالاتر از متوسط کشوری است. این الگو نشان می‌دهد که در این ماه، فشار افزایش قیمت‌ها در استان بیش از پیش از بخش خوراکی‌ها به سمت کالاهای غیرخوراکی و خدمات متمایل شده است.
مدیر مرکز مطالعات اتاق بازرگانی خراسان رضوی تاکید کرد: یکی از شاخصه‌های مهم در بررسی وضعیت تورمی ماه جاری، افزایش سهم کالاهای غیرخوراکی و خدمات در فشارهای تورمی ماهانه است. همچنین تفاوت در میزان اثرگذاری افزایش قیمت‌ها بر دهک‌های مختلف هزینه‌ای، از جمله موضوعاتی است که در تحلیل‌های اتاق بازرگانی حائز اهمیت است و نشان‌دهنده تفاوت‌های ساختاری در نحوه توزیع فشار تورم در سطح استان و کشور است.
شکاف تورمی خراسان رضوی با کشور در حوزه ارتباطات به ۱۰.۸ واحد درصد رسید
سبزواری در خصوص تحلیل جزئی‌تر شاخص‌های قیمت استان، اظهار کرد: در بررسی زیرگروه‌های شاخص قیمت در شهریورماه، مشخص است که حوزه ارتباطات بیشترین میزان واگرایی را نسبت به میانگین کشوری نشان می‌دهد؛ به‌طوری که نرخ تورم این گروه در استان به ۲۵.۵ درصد رسیده که ۱۰.۸ واحد درصد بالاتر از متوسط کشور است. فاصله تورمی در بخش ارتباطات، از حدود یک واحد درصد در مردادماه به ۱۰.۸ واحد درصد در شهریور ماه جهش یافته است.
سبزواری با تشریح وضعیت گروه‌های مختلف کالایی، افزود: برخی زیرگروه‌ها در استان تورم بالاتری نسبت به میانگین کشوری داشته‌اند، برخی دیگر در مقابل قرار گرفته‌اند. تورم در گروه‌هایی نظیر خدمات حمل‌ونقل عمومی، خدمات نگهداری و تعمیر واحد مسکونی، چای، قهوه، کاکائو، نوشابه و آب‌میوه و همچنین ماهی‌ها و صدف‌داران در خراسان رضوی فراتر از متوسط کشور بوده است. در مقابل، گروه‌هایی همچون آموزش، تفریح و فرهنگ، خرید وسایل نقلیه، بهداشت و درمان، هتل و رستوران و همچنین بخش‌های خوراکی شامل نان و غلات، لبنیات، گوشت، سبزیجات، میوه و خشکبار، تورم کمتری نسبت به میانگین کشوری ثبت کرده‌اند.
مدیر مرکز مطالعات اتاق بازرگانی خراسان رضوی با اشاره به تغییر روند تورم نسبت به ماه گذشته، تأکید کرد: مقایسه وضعیت تورم مرداد و شهریور، نشان‌دهنده تغییر جهت شکاف‌های تورمی در برخی زیرگروه‌هاست. در تعدادی از اقلام خوراکی و خدماتی که در مردادماه تورم استان بالاتر از کشور بود، در شهریور شاهد کاهش این فاصله بودیم. در مقابل، در برخی گروه‌های دیگر از جمله آب، برق و سوخت، اجاره و مسکن و ماهی‌ها و صدف‌داران، جهت این شکاف معکوس شده و تورم استان نسبت به کشور در این بخش‌ها افزایش یافته است.
کاهش فاصله تورم نقطه‌به‌نقطه استان با کشور؛ تمرکز بر کالاهای غیرخوراکی
سعیده به‌نژاد،کارشناس مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق خراسان رضوی نیز در گفت‌وگو با ایسنا به بررسی روند تورم نقطه‌به‌نقطه پرداخت و اظهار کرد: در حالی که نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه کشور از ۸۹ درصد در مردادماه به ۸۹.۸ درصد در شهریورماه افزایش یافته است، در خراسان رضوی شاهد روند کاهشی بوده‌ایم؛ به‌طوری که این نرخ از ۹۷.۵ درصد در مرداد به ۹۷.۱ درصد در شهریور رسیده است. در نتیجه، فاصله تورمی استان و کشور با وجود کاهش از ۸.۵ به ۷.۳ واحد درصد، همچنان نشان‌دهنده بالاتر بودن نرخ تورم استان نسبت به میانگین ملی است.
وی با بیان اینکه ساختار تورم نقطه‌به‌نقطه در استان با کشور تفاوت‌های معناداری دارد، گفت: در حوزه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات، تورم نقطه‌به‌نقطه در خراسان رضوی ۱۲۳.۲ درصد بوده که تنها ۱.۴ واحد درصد بیشتر از متوسط کشور است و نزدیکی نسبی به میانگین ملی را نشان می‌دهد. تفاوت اصلی و چشمگیر در بخش کالاهای غیرخوراکی و خدمات نهفته است؛ تورم نقطه‌به‌نقطه این بخش در استان به ۸۱ درصد رسیده که نسبت به نرخ ۷۱.۹ درصدی کشور، ۹.۱ واحد درصد بالاتر است. این آمار به‌وضوح نشان می‌دهد که تمایز اصلی وضعیت تورمی استان با کشور، بیش از آن‌که در سبد خوراکی‌ها باشد، در بخش کالاهای غیرخوراکی و خدمات متمرکز شده است.
تفاوت آثار تورمی در دهک‌های هزینه‌ای؛ ترکیب متغیر فشار قیمت‌ها برای خانوارها
به‌نژاد با اشاره به تفاوت آثار تورم در دهک‌های هزینه‌ای، اظهار کرد: بررسی‌ها نشان می‌دهد که نرخ و ترکیب تورم در میان خانوارها یکسان نیست؛ به‌طوری که در تورم نقطه‌به‌نقطه، دهک‌های پایین‌تر در مجموع نرخ‌های بالاتری را تجربه کرده‌اند و فاصله تورمی دهک اول و دهم حدود ۹.۵ واحد درصد است. در مقابل، تورم ماهانه شهریورماه در دهک‌های بالاتر بیشتر بوده و از ۲.۸۶ درصد در دهک اول به ۵.۲۷ درصد در دهک دهم رسیده است.
این کارشناس مرکز مطالعات اتاق خراسان رضوی در تشریح ترکیب عوامل مؤثر بر این تورم گفت: ترکیب عوامل تورم ماهانه میان دهک‌ها تفاوت آشکاری دارد. در دهک اول، ۳۱.۵ درصد از تورم ماهانه به خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات و ۶۸.۵ درصد به کالاهای غیرخوراکی و خدمات مربوط بوده است؛ این در حالی است که این سهم‌ها در دهک دهم به‌ترتیب به ۱۶.۷ و ۸۳.۳ درصد می‌رسد. همچنین سهم حمل‌ونقل از تورم ماهانه، از حدود ۵.۲ درصد در دهک اول به ۲۴.۱ درصد در دهک دهم افزایش یافته است.
کارشناس مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق خراسان رضوی خاطرنشان کرد: این تفاوت‌ها ارتباط مستقیمی با ساختار سبد هزینه‌ای خانوارها دارد؛ به‌گونه‌ای که ضریب اهمیت خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات از ۴۲.۳۶ درصد در دهک اول به ۲۱.۵۵ درصد در دهک دهم کاهش می‌یابد و در مقابل، وزن کالاهای غیرخوراکی و خدمات از ۵۷.۶۴ به ۷۸.۴۵ درصد افزایش پیدا می‌کند. در مجموع، تحولات شهریورماه نشان می‌دهد که ارزیابی وضعیت تورمی خراسان رضوی، علاوه بر مقایسه نرخ‌های ماهانه و نقطه‌به‌نقطه با میانگین کشور، مستلزم توجه دقیق به تغییر ترکیب فشارهای تورمی و تفاوت آثار افزایش قیمت‌ها بر دهک‌های مختلف هزینه‌ای است.
در نهایت تحلیل داده‌های اقتصادی ماه شهریورماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که وضعیت تورم در خراسان رضوی ماهیتی چندوجهی و پیچیده دارد که نمی‌توان آن را صرفا با یک شاخص، صعودی یا نزولی قلم‌گذاری کرد. اگرچه کاهش شکاف تورم نقطه‌به‌نقطه استان با میانگین کشوری از ۸.۵ به ۷.۳ واحد درصد و پایین‌تر بودن نرخ تورم ماهانه استان نسبت به کشور، نشانه‌هایی از کنترل نسبی در کوتاه‌مدت است، اما این واقعیت که تورم سالانه و نقطه‌به‌نقطه استان همچنان با اختلاف قابل توجهی بالاتر از سطح ملی قرار دارد، بر ضرورت دقت در پایش‌ها تأکید می‌کند.
مهم‌ترین یافته این دوره، تغییر منشأ فشار تورمی است؛جایی که فشار از بخش خوراکی‌ها و کالاهای اساسی به سمت بخش خدمات و کالاهای غیرخوراکی حرکت کرده است. این جابجایی، در کنار تفاوت ساختاری در سبد هزینه‌ای دهک‌ها، نشان می‌دهد که اثرات تورم بر خانوارها به‌صورت نابرابر توزیع می‌شود؛ به‌طوری که دهک‌های پایین‌تر با فشار تورم در کالاهای اساسی و دهک‌های بالاتر با فشار تورم در بخش خدمات و کالاهای غیرخوراکی روبرو هستند. در مجموع، پایش تورم در استان نیازمند نگاهی فراتر از کالاهای خوراکی و تمرکز ویژه بر نوسانات بخش خدمات و زیرساخت‌هاست.
انتهای پیام
