آیت‌الله احمد مبلغی، در بزرگداشت و پیش‌همایش کنگره علمی و بین‌المللی عالم مجاهد شهید سیدحسن نصرالله که امروز، پنجشنبه ۲۳ مهر، در سالن شیخ طوسی ساختمان ستاد دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم برگزار شد، با تبیین دیدگاه‌های شهید سیدحسن نصرالله درباره وحدت اسلامی اظهار کرد: با مرور سخنان و مواضع این شهید بزرگوار می‌توان به تعریفی از وحدت اسلامی دست یافت که ابعاد عمیق فکری و امتداد اجتماعی و تاریخی اندیشه ایشان را نشان می‌دهد.
عضو مجلس خبرگان رهبری وحدت اسلامی را همبستگی مسلمانان بر پایه اخوت اسلامی و همکاری ملت‌ها و دولت‌های اسلامی برای تحقق مصالح، اهداف و سرنوشت مشترک دانست و افزود: این همبستگی در بُعد وجودی و عاطفی بر اخوت اسلامی و در بُعد اجتماعی و عملی بر تعاون و اقدام مشترک استوار است. چنین وحدتی ضمن پذیرش تنوع مذهبی، فرهنگی، زبانی و تاریخی امت اسلامی، احترام متقابل به هویت‌ها و مقدسات اعتقادی و انعطاف در برابر تفاوت‌ها را ضروری می‌شمارد.
مبلغی با بیان اینکه وحدت اسلامی از پنج الگوی تصنعی فاصله دارد، اظهار کرد: یکسان‌سازی ساختار سیاسی دولت‌ها، ادغام مذاهب و ایجاد مذهبی جدید، از بین بردن تمایزهای مذهبی، ذوب کردن یک مذهب در مذهب دیگر و تلاش برای جذب پیروان مذاهب دیگر به مذهب خود، از الگوهایی است که با حقیقت وحدت اسلامی سازگاری ندارد.
وی افزود: وحدت اسلامی بر تحکیم روابط ملت‌ها و دولت‌های اسلامی، همکاری برای تحقق مصالح مشترک و مقابله با چالش‌ها و جریان‌های تفرقه‌افکن استوار است. این تعریف از سخنان و سیره شهید سیدحسن نصرالله استخراج شده و ابعاد مختلف نگاه ایشان به مسئله وحدت را روشن می‌کند.
اخوت و تعاون؛ دو رکن اساسی وحدت اسلامی
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به مؤلفه‌های وحدت در اندیشه شهید سیدحسن نصرالله اظهار کرد: نخستین مؤلفه، ماهیت وحدت است که بر دو رکن اخوت اسلامی و تعاون اسلامی استوار می‌شود. اخوت، زیرساخت وحدت است و تأخی اسلامی به معنای تلاش برای ایجاد و تعمیق این برادری است؛ در کنار آن، تعاون اسلامی زمینه همکاری و اقدام مشترک مسلمانان را فراهم می‌کند.
وی با اشاره به مؤلفه دوم، یعنی مقدمات وحدت، افزود: مفاهیمی همچون سرنوشت مشترک، مسیر واحد، همزیستی مشترک و چالش‌های مشترک، از جمله محورهایی است که می‌تواند مسلمانان را به حرکتی منسجم در جامعه اسلامی سوق دهد. تمرکز بر این اشتراکات، زمینه همگرایی ملت‌ها و دولت‌های اسلامی را فراهم می‌کند.
مبلغی با تأکید بر ضرورت پذیرش تنوع فرهنگی و هویتی در جامعه اسلامی، این مسئله را یکی از مؤلفه‌های مهم اندیشه شهید سیدحسن نصرالله دانست و اظهار کرد: یکی از مباحث حساس در جامعه اسلامی، پذیرش این اصل است که وحدت نباید به محو خصوصیات فرهنگی و هویتی ملت‌ها منجر شود. این مسئله با تمایل افراد به گسترش مذهب خود تفاوت دارد؛ زیرا موضوع مورد بحث، یک اصل اجتماعی و راهبردی در روابط میان مسلمانان است.
وی با اشاره به سخنان شهید سیدحسن نصرالله درباره تنوع فرهنگی در جهان اسلام بیان کرد: ایشان در تبیین این مسئله یادآور شده بود که اسلام در جغرافیایی گسترده، از شمال و غرب آفریقا تا شرق آسیا و اندونزی و جنوب فیلیپین، گسترش یافته است؛ اما این گسترش به معنای کنار گذاشتن خصوصیات فرهنگی ملت‌ها نبوده است.
عضو مجلس خبرگان رهبری ادامه داد: اسلام برای گسترش خود، سیاست حذف زبان‌ها، آداب، سنت‌ها، اشعار، ادبیات و هنر ملت‌ها را در پیش نگرفت؛ بلکه در مواجهه با فرهنگ‌های مختلف، اصل بر پذیرش و احترام به ویژگی‌های ملت‌ها بوده است. تنها آن دسته از خصوصیات که با ارزش‌های اسلامی ناسازگار بوده‌اند، مورد نقد قرار گرفته‌اند.
وی تصریح کرد: این نگاه نشان می‌دهد که شهید سیدحسن نصرالله از درکی عمیق نسبت به جامعه و فرهنگ برخوردار بود و وحدت را در چارچوب پذیرش تنوع‌های فرهنگی و تاریخی امت اسلامی تعریف می‌کرد.
مخالفت با الگوهای تصنعی وحدت
مبلغی با اشاره به یکی دیگر از مؤلفه‌های وحدت در اندیشه شهید سیدحسن نصرالله اظهار کرد: برخی الگوهای وحدت یا قابلیت تحقق واقعی ندارند یا در صورت اجرا، به افزایش اختلافات و شکاف‌های میان مسلمانان منجر می‌شوند. این الگوها به جای تقویت همبستگی، زمینه تفرقه بیشتر را فراهم می‌کنند.
وی با اشاره به مفهوم وحدت تشکیلاتی افزود: مقصود از وحدت تشکیلاتی، تبدیل همه سازمان‌ها، دولت‌ها و ساختارهای موجود در جهان اسلام به یک ساختار واحد است؛ در حالی که تحقق چنین الگویی امکان‌پذیر نیست. شهید سیدحسن نصرالله بر این باور بود که مسلمانان می‌توانند در کشورهای مختلف و با حفظ ساختارهای سیاسی خود زندگی کنند و در عین حال، روابطی مستحکم و پیوندهایی عمیق میان ملت‌ها و دولت‌هایشان برقرار سازند.
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به دیدگاه امام خمینی(ره) درباره اتحاد جماهیر اسلامی، اظهار کرد: وحدت جهان اسلام باید در چارچوب شرایط موجود و با تمرکز بر مبانی مشترک دنبال شود. تحقق یک ساختار سیاسی واحد برای همه مسلمانان، مسئله‌ای متفاوت است و نباید آن را با ضرورت همکاری و همگرایی در شرایط کنونی یکسان دانست.
وی با رد الگوهای ادغام مذاهب و از بین بردن تمایزهای هویتی، تأکید کرد: وحدت اسلامی به معنای ساختن هویتی جدید از طریق ادغام مذاهب یا ذوب کردن یک مذهب در مذهب دیگر نیست. همچنین نمی‌توان با هدف وحدت، به دنبال جذب پیروان دیگر مذاهب به مذهب خود بود و چنین رویکردی را لازمه همبستگی اسلامی دانست.
احترام به هویت و مقدسات مذاهب دیگر
مبلغی احترام به هویت و مقدسات دیگر مذاهب را از دیگر مؤلفه‌های وحدت در اندیشه شهید سیدحسن نصرالله برشمرد و اظهار کرد: در جامعه اسلامی، نباید هویت مذهبی دیگران را نادیده گرفت یا به مقدسات آنان تعرض کرد. احترام متقابل، از پایه‌های اساسی ایجاد و استمرار وحدت میان مسلمانان است.
وی با اشاره به خاطره‌ای از دیدار با شهید سیدحسن نصرالله در لبنان بیان کرد: در یکی از دیدارها، ایشان خاطره‌ای از گفت‌وگو با یکی از علمای اهل سنت نقل کرد که در آن، موضوع انتقاد از صحابه به‌عنوان یکی از نگرانی‌های موجود در روابط میان شیعه و اهل سنت مطرح شده بود. به گفته وی، شهید سیدحسن نصرالله در مواجهه با این مسئله، بر ضرورت توجه به حساسیت‌های اعتقادی و احترام به مقدسات تأکید کرده بود.
عضو مجلس خبرگان رهبری ادامه داد: این رویکرد نشان می‌دهد که احترام به مقدسات دیگر مذاهب، صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه باید در رفتار اجتماعی و مناسبات میان پیروان مذاهب نیز نمود پیدا کند.
حمایت از ملت‌های تحت فشار؛ لازمه وحدت اسلامی
وی با تأکید بر ضرورت توجه به رنج‌ها و مطالبات بخش‌های مختلف امت اسلامی اظهار کرد: یکی از مؤلفه‌های مهم وحدت در اندیشه شهید سیدحسن نصرالله، پاسخ‌گویی به ندای مسلمانانی است که تحت فشار و رنج قرار دارند. از همین رو، مسئله مقاومت در برابر ظلم و حمایت از ملت‌های مظلوم، جایگاه مهمی در نگاه ایشان داشت.
مبلغی افزود: نمی‌توان در برابر رنج بخشی از امت اسلامی سکوت کرد و در عین حال، از وحدت سخن گفت. هنگامی که بخشی از امت با تهدید و فشار مواجه است، سایر مسلمانان نمی‌توانند نسبت به سرنوشت آن بی‌تفاوت باشند؛ زیرا هویت امت اسلامی در پیوند میان همه اجزای آن شکل می‌گیرد.
وی با اشاره به مسئله فلسطین تصریح کرد: حمایت از ملت فلسطین و توجه به رنج‌های این ملت، یکی از عرصه‌هایی است که ضرورت همبستگی و اقدام مشترک مسلمانان را آشکار می‌کند. وحدت اسلامی باید در موقعیت‌های واقعی و در مواجهه با مسائل و چالش‌های مشترک نمود پیدا کند.
ضرورت توسعه همکاری‌های علمی و فقهی میان مذاهب
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به اهمیت فعالیت‌های علمی مشترک میان پیروان مذاهب اسلامی اظهار کرد: یکی دیگر از مؤلفه‌های مهم اندیشه شهید سیدحسن نصرالله، ضرورت گسترش همکاری‌های علمی و فقهی میان شیعه و اهل سنت است؛ رویکردی که می‌تواند در حوزه‌های علمیه، دانشگاه‌ها و مراکز علمی دنبال شود.
وی با اشاره به خاطره‌ای از دیدار با شهید سیدحسن نصرالله افزود: در یکی از این دیدارها، موضوع تشکیل گروهی متشکل از متخصصان فقه شیعه و اهل سنت برای بررسی و طرح مباحث فقه اسلامی مطرح شد. شهید سیدحسن نصرالله نیز از این پیشنهاد استقبال کرد و سه نفر را برای همکاری در این زمینه معرفی کرد.
مبلغی ادامه داد: در نمونه‌ای دیگر، مجموعه‌ای از برنامه‌های علمی با محوریت فقه مقارن در شبکه المنار و با توجه به دیدگاه و اهتمام شهید سیدحسن نصرالله تولید شد که در آن، دیدگاه‌های فقهی شیعه و اهل سنت مورد بررسی قرار می‌گرفت. چنین فعالیت‌هایی می‌تواند زمینه شناخت متقابل و تقویت اشتراکات علمی میان مذاهب اسلامی را فراهم کند.
مقابله با رفتارها و جریان‌های تفرقه‌افکن
وی با بیان اینکه شهید سیدحسن نصرالله تنها با فتنه‌های آشکار، بلکه با رفتارهای تفرقه‌انگیز نیز مخالف بود، اظهار کرد: ایشان در مواجهه با فعالیت‌هایی که به اختلاف میان مسلمانان دامن می‌زد، رویکردی جدی داشت و تلاش می‌کرد از گسترش چنین جریان‌هایی جلوگیری کند.
مبلغی با اشاره به خاطره‌ای از ایشان گفت: شهید سیدحسن نصرالله در یکی از دیدارها، از نگارش کتابی در لبنان با محتوایی مخالف وحدت اسلامی سخن گفته بود. بر اساس این خاطره، ابتدا به نویسنده تذکر داده شد که از انتشار چنین محتوایی خودداری کند، اما پس از بی‌توجهی به این تذکر، برای جلوگیری از گسترش مطالب تفرقه‌انگیز اقدام شد.
وی افزود: همچنین در همکاری با برخی مجموعه‌های اهل سنت، هنگامی که مطالب تفرقه‌انگیز در برنامه‌های آموزشی مطرح می‌شد، نسبت به آن تذکر داده می‌شد. این رویکرد بیانگر آن است که مقابله با تفرقه باید در رفتار عملی و فعالیت‌های فرهنگی و علمی نیز مورد توجه قرار گیرد.
انعطاف در برابر واقعیت‌های اجتماعی امت اسلامی
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به ضرورت انعطاف در مواجهه با واقعیت‌های اجتماعی جهان اسلام اظهار کرد: شهید سیدحسن نصرالله در کنار پایبندی به اصول اعتقادی، واقعیت‌های اجتماعی جوامعی را که شیعه و اهل سنت در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند، در نظر می‌گرفت و در انتخاب افراد و شیوه‌های همکاری، به ظرفیت‌های موجود توجه داشت.
وی افزود: در یکی از دیدارها، هنگامی که از ایشان درخواست شد افرادی را برای مشارکت در یک فعالیت علمی مشترک معرفی کند، تأکید کرد که بهتر است در این کار از افرادی استفاده شود که صرفاً به حزب‌الله منتسب نیستند؛ زیرا هدف، انجام فعالیتی فراتر از یک مجموعه و گسترش همکاری در سطح جهان اسلام است.
مبلغی بیان کرد: این نگاه نشان می‌دهد که شهید سیدحسن نصرالله برای تحقق اهداف مشترک، به ضرورت تعامل با طیف‌های مختلف جهان اسلام توجه داشت و می‌کوشید با شناخت شرایط اجتماعی و حساسیت‌های موجود، زمینه همکاری گسترده‌تر را فراهم کند.
ضرورت تمرکز بر وحدت اسلامی در شرایط حساس کنونی
وی در پایان با اشاره به شرایط کنونی جهان اسلام اظهار کرد: امروز، با توجه به تحولات منطقه و جایگاه ایران در معادلات جهان اسلام، ضرورت توجه به اصول وحدت بیش از پیش احساس می‌شود. در چنین شرایطی، باید با درک حساسیت مقطع تاریخی پیش‌رو، بر مبانی وحدت اسلامی و مصالح مشترک امت تمرکز کرد.
مبلغی تأکید کرد: یکی از محورهای مهم در این مسیر، توجه به رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی در زمینه وحدت جامعه اسلامی و دیگری، تمرکز بر مصالح امت اسلامی است. در شرایط حساس کنونی، باید از هرگونه اقدامی که به جدایی و تضعیف همبستگی مسلمانان منجر می‌شود، پرهیز کرد و با تقویت پیوندهای مشترک، در مسیر تحقق وحدت اسلامی گام برداشت.
انتهای پیام
