مسعود آل‌گونه، دوشنبه ۲۷ مهر در نشست بزرگداشت حافظ در دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان، با بررسی نسبت میان زندگی شاعر و جهان شعر او اظهار کرد: برای فهم شعر حافظ نباید صرفاً به دنبال رویدادهای زندگی شخصی او بود؛ هرچند شناخت زمینه‌های تاریخی و اجتماعی می‌تواند در تفسیر شعر مؤثر باشد، اما شعر را نمی‌توان تنها با ارجاع به زندگی شاعر توضیح داد.
وی با اشاره به تفاوت میان «منِ شاعر» و «منِ شعری» افزود: شخصیتی که در شعر سخن می‌گوید، الزاماً با شخصیت واقعی شاعر یکسان نیست؛ بنابراین، نمی‌توان مضامین و تصاویر شعر حافظ را مستقیماً بازتاب تجربه‌های شخصی، باورها یا رویدادهای زندگی او دانست.
این عضو هیئت علمی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان با انتقاد از غلبه رویکردهای زندگی‌نامه‌ای در برخی پژوهش‌های حافظ‌شناسی تصریح کرد: پرداختن به موضوعاتی مانند باورهای مذهبی و رفتارهای شخصی حافظ، اگر جایگزین تحلیل ادبی شود، ما را از توجه به ویژگی‌های زبانی و ظرفیت‌های معنایی شعر او دور می‌کند. برای شناخت شعر حافظ باید به خود متن، ساختار زبانی و شیوه شکل‌گیری معنا در آن توجه داشت.
آل‌گونه همچنین با اشاره به جایگاه حافظ در فرهنگ ایرانی بیان کرد: جایگاه تثبیت‌شده شاعران بزرگ گاهی امکان مواجهه انتقادی با آثار آنان را کاهش می‌دهد. درحالی‌که شناخت عمیق‌تر ادبیات کلاسیک، مستلزم خواندن دقیق و نقادانه آثار و پرهیز از برخوردی است که هرگونه پرسشگری درباره آن‌ها را دشوار می‌کند.
وی با تأکید بر نقش زبان در ماندگاری آثار ادبی ادامه داد: ماندگاری یک شاعر را نمی‌توان فقط به روایت‌های افسانه‌ای درباره زندگی او یا عوامل بیرونی نسبت داد؛ بلکه باید استمرار در کار با زبان، تسلط بر ظرفیت‌های آن و توانایی آفرینش ادبی را نیز در نظر گرفت.
این استاد دانشگاه اصفهان، قابلیت تأویل‌پذیری را از ویژگی‌های مهم شعر حافظ دانست و گفت: شعر او می‌تواند از تجربه‌ای مشخص و محدود آغاز شود، اما به‌گونه‌ای شکل بگیرد که مخاطبان در دوره‌ها و موقعیت‌های گوناگون بتوانند با آن ارتباط برقرار کنند و معانی متفاوتی از آن دریابند.
آل‌گونه با اشاره به دیدگاه ارسطو درباره نسبت شعر، تاریخ و فلسفه اظهار کرد: شعر می‌تواند از یک رویداد جزئی و محدود فراتر برود و آن را به تجربه‌ای انسانی و جهان‌شمول تبدیل کند. از این منظر، شعر حافظ صرفاً بازتاب یک موقعیت تاریخی نیست، بلکه ظرفیت آن را دارد که در بسترهای مختلف تاریخی و فرهنگی، بار دیگر خوانده و تفسیر شود.
وی با تأکید بر ضرورت توجه هم‌زمان به زمینه تاریخی و ویژگی‌های ادبی شعر حافظ خاطرنشان کرد: شناخت زمینه تاریخی می‌تواند به فهم دقیق‌تر شعر کمک کند، اما نباید جایگزین تحلیل ادبی شود؛ زیرا بخش مهمی از ماندگاری شعر حافظ در توانایی آن برای عبور از زمان و مکان و برقراری ارتباط با تجربه‌های متنوع انسانی نهفته است.
انتهای پیام
