حجت‌الله یونسی در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: بخش قابل توجهی از رودخانه‌های مهم غرب و جنوب‌غرب ایران از جمله کرخه، دز و کارون از ارتفاعات زاگرس سرچشمه می‌گیرند و این منطقه نقش مهمی در تأمین آب شرب، کشاورزی، صنعت و تولید انرژی دارد.
وی با اشاره به ویژگی‌های هیدرولوژیکی زاگرس افزود: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این رشته‌کوه، تفاوت مکانی و زمانی بارش و رواناب است. بارش‌ها عمدتاً در فصل‌های سرد سال رخ می‌دهند و بخشی از آنها در ارتفاعات به صورت برف ذخیره می‌شود. ذوب برف در اواخر زمستان و بهار، همراه با بارش‌های بهاری، موجب افزایش دبی رودخانه‌ها می‌شود، در مقابل، در فصل گرم و خشک جریان رودخانه‌ها کاهش می‌یابد.
یونسی ادامه داد: بنابراین رودخانه‌های زاگرس دارای نوسان قابل توجه و رژیم جریان فصلی هستند. از سوی دیگر، توپوگرافی کوهستانی، شیب زیاد، بارش‌های شدید و وجود سازندهای آهکی و کارستی باعث شده این منطقه هم از ظرفیت بالای تولید رواناب و منابع آب زیرزمینی برخوردار باشد و هم در معرض سیلاب، فرسایش و تغییرات مورفولوژیکی رودخانه‌ها قرار گیرد.
بارندگی نشانه آب‌دارندگی نیست
این دانشیار مهندسی آب درباره تأثیر تغییرات اقلیمی بر منابع آب زاگرس بیان کرد: تغییرات اقلیمی در سال‌های اخیر که می‌توان از آن با عنوان بی‌نظمی‌های اقلیمی نیز یاد کرد، الگوی بارش و رواناب در منطقه زاگرس را تا حد زیادی تحت تأثیر قرار داده است.
وی گفت: کاهش و نامنظم شدن بارش‌ها، افزایش دما، کاهش ذخیره برف در ارتفاعات و افزایش تبخیر و تعرق از مهم‌ترین آثار این تغییرات است و در نتیجه، در بسیاری از سال‌ها تغذیه منابع آب زیرزمینی کاهش یافته و جریان رودخانه‌ها نیز با نوسان بیشتری همراه شده است.
یونسی در ادامه با تأکید بر اینکه کاهش بارش تنها عامل بحران آب در زاگرس نیست، افزود: باید این مسئله را حاصل ترکیبی از عوامل اقلیمی و انسانی دانست. افزایش برداشت از منابع آب زیرزمینی، توسعه نامتوازن، افزایش مصرف آب در بخش کشاورزی برای تولید محصولات آب‌بر با بازدهی کم، تغییر کاربری اراضی و تخریب پوشش گیاهی فشار زیادی بر منابع آب وارد کرده است.
وی تصریح کرد: تغییرات اقلیمی فقط به معنای «کم شدن بارش» نیست، بلکه زمان، شدت و نوع بارش نیز تغییر می‌کند. ممکن است در یک سال بارش قابل توجهی داشته باشیم، اما اگر این بارش‌ها به صورت کوتاه‌مدت و شدید اتفاق بیفتد، بخش زیادی از آب به رواناب و سیلاب تبدیل می‌شود و الزاماً به معنای افزایش ذخیره منابع آب نیست؛ بنابراین باید توجه داشت که «بارندگی نشانه آب‌دارندگی نیست».
بحران آب، حاصل هم‌زمان تغییر اقلیم و فشار انسانی است
این عضو هیأت علمی دانشگاه لرستان خاطرنشان کرد: بحران آب در زاگرس را باید نتیجه هم‌زمان تغییرات اقلیمی و افزایش فشارهای انسانی بر منابع آب دانست و راهکار نیز صرفاً افزایش منابع آب نیست.
یونسی ادامه داد: مدیریت مصرف، حفاظت از منابع زیرزمینی، احیای پوشش گیاهی و مدیریت صحیح حوضه‌های آبخیز و رودخانه‌ها باید در مرکز توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: زاگرس یکی از مهم‌ترین مناطق تولید و تأمین آب کشور است، اما هم‌زمان یکی از مناطق حساس از نظر سیلاب، فرسایش و ناپایداری رودخانه‌ها محسوب می‌شود؛ به همین دلیل مدیریت صحیح منابع آب و حفاظت از رودخانه‌های این منطقه اهمیت بسیار زیادی دارد.
انتهای پیام
