در دهه‌های اخیر، همزمان با افزایش سطح سواد و گسترش آموزش عالی، حضور زنان در عرصه‌های مختلف بیش از گذشته پررنگ شده است. امروز زنان ایرانی سهم قابل توجهی از دانشجویان دانشگاه‌ها را تشکیل می‌دهند و در بسیاری از رشته‌ها، تعداد دانشجویان دختر از پسران پیشی گرفته است. این روند، زمینه حضور گسترده‌تر زنان در بازار کار، پژوهش، مدیریت، آموزش، کشاورزی و سایر بخش‌های اقتصادی را فراهم کرده است.
در کنار این حضور اجتماعی، زنان همچنان مهم‌ترین نقش خود یعنی مادری و استحکام بنیان خانواده را نیز بر عهده دارند. کارشناسان معتقدند توسعه پایدار زمانی محقق می‌شود که نقش اجتماعی زنان در کنار نقش خانوادگی آنان دیده شود و سیاست‌گذاری‌ها به گونه‌ای باشد که میان این دو مسئولیت تعادل برقرار شود.
افزایش هزینه‌های زندگی و تغییرات اقتصادی نیز موجب شده است بسیاری از زنان، علاوه بر مسئولیت‌های خانوادگی، در کنار همسران خود سهم مهمی در تأمین معیشت خانواده داشته باشند. از سوی دیگر، توسعه کسب‌وکارهای خانگی، تجارت الکترونیک و آموزش‌های مهارتی، فرصت‌های تازه‌ای برای حضور بانوان در اقتصاد ایجاد کرده است.
استان زنجان نیز از جمله استان‌هایی است که زنان آن در حوزه‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی نقش‌آفرینی می‌کنند. آمارها نشان می‌دهد این استان در برخی شاخص‌های مرتبط با مشارکت اقتصادی زنان، جایگاه قابل توجهی در کشور دارد و بانوان زنجانی در کنار ایفای نقش مادری و همسری، در بخش‌های صنعت، خدمات، کشاورزی، مدیریت، آموزش، فرهنگ و مشاغل خانگی حضوری مؤثر دارند.
پیشتازی زنان زنجانی در مشارکت اقتصادی و مدیریت
بررسی شاخص‌های حوزه زنان در استان زنجان نشان می‌دهد بانوان این استان طی سال‌های اخیر توانسته‌اند در عرصه‌های مختلف اقتصادی، مدیریتی و اجتماعی حضور پررنگی داشته باشند.
زهرا علیمحمدی، مدیرکل دفتر امور زنان و خانواده استانداری زنجان، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اهمیت اشتغال زنان، می‌گوید: حمایت هدفمند از زنان کارآفرین و رفع موانع فعالیت اقتصادی آنان، علاوه بر تقویت سرمایه اجتماعی، به افزایش مشارکت اقتصادی و رشد تولید استان کمک می‌کند.
وی با بیان اینکه هدف از تشکیل کمیته‌های تخصصی اشتغال زنان، شناسایی موانع و تسهیل مسیر فعالیت اقتصادی بانوان است، می‌افزاید: استقلال اقتصادی زنان در کنار حفظ بنیان خانواده، یکی از مؤلفه‌های مهم توسعه پایدار محسوب می‌شود و باید ظرفیت‌ها و استعدادهای بانوان به سمت فعالیت‌های مولد هدایت شود.
آمارهای رسمی نیز مؤید این موضوع است. استان زنجان با نرخ مشارکت اقتصادی ۲۵.۴ درصدی زنان در جایگاه نخست کشور قرار دارد. همچنین از مجموع مشاغل خانگی ایجادشده در استان، ۷۴۲۸ شغل، معادل ۷۹ درصد، توسط بانوان ایجاد شده که بیانگر نقش پررنگ آنان در اقتصاد خانواده و کسب‌وکارهای خرد است.
حضور زنان در عرصه مدیریت نیز طی سال‌های اخیر روندی رو به رشد داشته است. هم‌اکنون ۴۸۱ زن در پست‌های مدیریتی استان فعالیت می‌کنند که در میان آنان ۱۰ مدیرکل، ۱۶ معاون مدیرکل، ۷۷ مدیر و ۷۷ دهیار زن دیده می‌شود. علاوه بر این، بیش از ۵۰۰ زن کارآفرین و ۱۱۰ تعاونی تحت مدیریت بانوان در بخش‌های مختلف اقتصادی استان فعال هستند.
بر اساس آمارها، ۴۷ درصد اشتغال زنان استان در بخش خدمات، ۳۰ درصد در صنعت و ۲۳ درصد در کشاورزی است؛ توزیعی که نشان می‌دهد بانوان زنجانی در تمامی بخش‌های اقتصادی حضور مؤثر دارند.
با وجود این دستاوردها، کارشناسان معتقدند استمرار این روند نیازمند توسعه حمایت‌های بیمه‌ای، آموزش‌های مهارتی، تسهیل فضای کسب‌وکار، افزایش فرصت‌های کارآفرینی و ایجاد شرایط مناسب برای برقراری تعادل میان مسئولیت‌های شغلی و خانوادگی است؛ موضوعی که می‌تواند زمینه بهره‌گیری بیشتر از ظرفیت نیمی از جمعیت استان را فراهم کند.
تعادل میان اشتغال و خانواده؛ موفقیت زنان در سایه حمایت و تقسیم مسئولیت‌ها
در کنار افزایش حضور زنان در عرصه‌های اقتصادی و مدیریتی، یکی از مهم‌ترین موضوعات، ایجاد تعادل میان مسئولیت‌های شغلی و خانوادگی است. اگرچه زنان امروز بیش از گذشته در بازار کار، فعالیت‌های اجتماعی و مدیریت حضور دارند، اما همچنان نقش مادری، همسری و تربیت فرزند، مهم‌ترین مسئولیت آنان به شمار می‌رود. کارشناسان معتقدند توسعه زمانی پایدار خواهد بود که زنان برای ایفای این دو نقش، از حمایت خانواده، جامعه و سیاست‌های حمایتی مناسب برخوردار باشند.
ایجاد مهدهای کودک در محیط‌های کاری، اجرای کامل قوانین حمایت از مادران شاغل، انعطاف در ساعات کاری، امنیت شغلی پس از زایمان و گسترش خدمات رفاهی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند فشار مضاعف بر زنان را کاهش دهد. از سوی دیگر، مشارکت بیشتر اعضای خانواده در انجام امور خانه، نقش مهمی در حفظ تعادل میان زندگی شخصی و حرفه‌ای دارد.
در همین زمینه، فیروزه حاج‌علی‌اکبری، عضو هیات علمی دانشگاه و دکترای مدیریت بازرگانی، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به چالش‌های زنان شاغل، می‌گوید: زنانی که هم در محیط کار و هم در خانواده نقش‌آفرینی می‌کنند، بیش از هر چیز به برنامه‌ریزی، مدیریت زمان و تعیین اولویت‌ها نیاز دارند.
وی با تأکید بر اینکه موفقیت به معنای انجام بی‌نقص همه مسئولیت‌ها نیست، می‌افزاید: باید متناسب با شرایط، میان نقش‌های مختلف تعادل برقرار شود و خانواده نیز به‌عنوان یک تیم، مسئولیت‌ها را میان اعضا تقسیم کند.
این عضو هیات علمی دانشگاه همچنین معتقد است که همراهی خانواده، فرهنگ سازمانی مناسب و نگاه صحیح جامعه به نقش زنان، از عوامل مؤثر در افزایش رضایت شغلی و آرامش خانوادگی است و اگر پس از پایان ساعت کاری نیز فرد همچنان درگیر مسائل شغلی باشد، فرصت کافی برای حضور مؤثر در کنار خانواده را از دست خواهد داد.
کارشناسان بر این باورند که ایجاد تعادل میان خانواده و اشتغال، تنها وظیفه زنان نیست؛ بلکه نیازمند فرهنگ‌سازی، مشارکت مردان در مسئولیت‌های خانوادگی و اجرای سیاست‌های حمایتی از سوی دولت و کارفرمایان است.
زنان روستایی؛ پیشران تولید و اقتصاد محلی
بخش دیگری از نقش‌آفرینی زنان، در روستاها و بخش کشاورزی نمود پیدا می‌کند؛ جایی که زنان سال‌ها در کنار مردان در تولید محصولات کشاورزی، دامداری، صنایع‌دستی و فرآوری محصولات غذایی نقش داشته‌اند، اما سهم آنان کمتر دیده شده است.
امروزه با توسعه فناوری و بازارهای دیجیتال، نگاه به فعالیت زنان روستایی نیز تغییر کرده است. دیگر تنها تولید کافی نیست و آموزش بازاریابی، برندسازی، بسته‌بندی و فروش اینترنتی، به حلقه‌های مهم زنجیره ارزش تبدیل شده است.
در همین راستا، استان زنجان روزهای ۲۱ و ۲۲ مهرماه امسال میزبان دوره ملی توانمندسازی زنان کارآفرین روستایی و عشایری در حوزه بازاریابی و فروش اینترنتی بود؛ دوره‌ای که با همکاری حوزه مشاور وزیر در امور زنان و خانواده و شرکت‌های مختلف برگزار شد.
بهروز فرخی، مدیر هماهنگی ترویج سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اهداف این برنامه، می‌گوید: توسعه بازاریابی، فروش اینترنتی، بسته‌بندی مناسب و تکمیل زنجیره ارزش، از مهم‌ترین نیازهای امروز تولیدکنندگان محلی است و می‌تواند درآمد زنان روستایی را افزایش دهد.
وی با اشاره به ظرفیت‌های موجود استان، می‌افزاید: ۳۴ صندوق خرد زنان روستایی و عشایری و ۸۶۰ تسهیل‌گر توسعه روستایی در استان فعال هستند که نقش مهمی در آموزش، مشاوره و توانمندسازی اقتصادی زنان ایفا می‌کنند.
در کنار این اقدامات، آموزش‌های ترویجی نیز توسعه یافته است؛ به‌گونه‌ای که در سال زراعی گذشته بیش از ۲۷۰۰ دوره آموزشی با مجموع حدود ۶۳ هزار نفرروز آموزش برای بهره‌برداران برگزار شده و صدها مزرعه الگویی، کانون یادگیری و برنامه‌های آموزشی رسانه‌ای نیز برای انتقال دانش و فناوری‌های نوین کشاورزی اجرا شده است.
آینده اشتغال زنان، به‌ویژه در مناطق روستایی، بیش از هر چیز به آموزش مهارت‌های نوین، توسعه فروش اینترنتی، ایجاد برندهای محلی و تکمیل زنجیره ارزش وابسته است؛ رویکردی که می‌تواند علاوه بر افزایش درآمد زنان، به رونق اقتصاد روستاها و کاهش مهاجرت نیز کمک کند.
زنان، خانواده و آینده جمعیت؛ توسعه‌ای که بدون حمایت پایدار محقق نمی‌شود
در کنار موضوع اشتغال و حضور اجتماعی زنان، یکی از مهم‌ترین محورهای مورد توجه در سال‌های اخیر، مسئله خانواده و جوانی جمعیت است. افزایش مشارکت اقتصادی زنان، در صورتی می‌تواند به توسعه پایدار منجر شود که همزمان شرایط لازم برای ایفای نقش خانوادگی آنان نیز فراهم باشد.
زنان در بسیاری از خانواده‌ها علاوه بر مسئولیت‌های اجتماعی و شغلی، نقش مهمی در تربیت نسل آینده و شکل‌گیری ساختار خانواده دارند. از این رو، سیاست‌گذاری در حوزه زنان نیازمند نگاهی جامع است؛ نگاهی که نه حضور اجتماعی زنان را نادیده بگیرد و نه نقش مهم آنان در خانواده را کم‌رنگ کند.
براساس آمارهای اعلام‌شده از سوی دفتر امور زنان و خانواده استانداری زنجان، در سال ۱۴۰۴ تعداد ۱۳ هزار و ۴۲۳ واقعه ولادت در استان ثبت شده و نرخ باروری زنجان ۱.۵۹ اعلام شده است. همچنین نرخ خالص ازدواج استان ۷.۱، رشد سالانه ازدواج منفی ۱.۲ درصد، میانگین سن زنان در نخستین ازدواج ۲۳.۱۴ سال و نرخ خالص طلاق ۲.۴ گزارش شده است.
کاهش تمایل به فرزندآوری تنها به یک عامل محدود نمی‌شود و مجموعه‌ای از مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در این زمینه اثرگذار است. افزایش هزینه‌های زندگی، نگرانی از آینده اقتصادی، مسکن، امنیت شغلی و دشواری هماهنگی میان اشتغال و مسئولیت‌های خانوادگی، از جمله عواملی است که می‌تواند تصمیم خانواده‌ها برای فرزندآوری را تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، حمایت از مادران شاغل اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. توسعه خدمات نگهداری از کودک، اجرای کامل قوانین حمایتی، ایجاد شرایط منعطف کاری، حمایت از زنان دارای فرزند خردسال و حفظ امنیت شغلی پس از دوران بارداری و زایمان، از جمله اقداماتی است که می‌تواند مسیر حضور اجتماعی زنان را هموارتر کند.
از سوی دیگر، افزایش هزینه‌های معیشت باعث شده است بسیاری از زنان در کنار همسران خود، نقش مؤثری در تأمین درآمد خانواده داشته باشند. به همین دلیل، توسعه مشاغل خانگی، کسب‌وکارهای اینترنتی، آموزش مهارت‌های جدید و فراهم کردن فرصت‌های کارآفرینی برای زنان، به عنوان یکی از راهکارهای تقویت اقتصاد خانواده مورد توجه قرار گرفته است.
این موضوع به‌ویژه برای زنان روستایی و تولیدکنندگانی که امکان حضور تمام‌وقت در محیط‌های کاری را ندارند، اهمیت بیشتری دارد؛ چرا که مشاغل خانگی و فعالیت‌های اقتصادی مبتنی بر فضای دیجیتال می‌تواند فرصتی برای کسب درآمد در کنار حفظ ارتباط با خانواده ایجاد کند.
ضرورت توجه به سلامت و توانمندسازی زنان
توسعه جایگاه زنان تنها به اشتغال و درآمد محدود نمی‌شود، بلکه سلامت جسمی، روانی و اجتماعی آنان نیز بخش مهمی از این مسیر است. آموزش مهارت‌های زندگی، ارتقای سواد سلامت، توجه به سلامت باروری، آموزش‌های روان‌شناختی و تقویت مهارت‌های ارتباطی، از جمله موضوعاتی است که می‌تواند کیفیت زندگی زنان و خانواده‌ها را افزایش دهد.
کارشناسان معتقدند زنی که از حمایت اجتماعی، امنیت روانی و شرایط مناسب زندگی برخوردار باشد، می‌تواند نقش مؤثرتری در خانواده و جامعه ایفا کند. بنابراین توجه به نیازهای زنان، نه تنها حمایت از یک گروه اجتماعی، بلکه سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه است.
امروز زنان ایرانی در عرصه‌های مختلف از علم و فناوری گرفته تا درمان، آموزش، کشاورزی، تولید، مدیریت و کارآفرینی حضور دارند. در استان زنجان نیز بانوان با وجود برخی چالش‌ها، توانسته‌اند در بخش‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی نقش‌آفرینی کنند؛ از زنان کارآفرینی که کسب‌وکارهای خود را توسعه داده‌اند تا زنانی که در مزارع، مراکز درمانی، مدارس، دانشگاه‌ها و مجموعه‌های مدیریتی فعالیت می‌کنند.
زنان؛ سرمایه‌ای برای توسعه پایدار
مرور وضعیت زنان نشان می‌دهد که ظرفیت بانوان برای مشارکت در توسعه کشور، بسیار گسترده‌تر از یک حوزه خاص است. زنان همزمان می‌توانند در عرصه خانواده، آموزش نسل آینده، تولید، مدیریت، علم و فعالیت‌های اجتماعی نقش‌آفرینی کنند؛ به شرط آنکه زیرساخت‌های لازم برای حضور متوازن آنان فراهم شود.
حمایت از اشتغال زنان، توسعه آموزش‌های مهارتی، افزایش پوشش بیمه‌ای، تقویت مشاغل خانگی، حمایت از زنان روستایی، ایجاد فرصت‌های برابر برای پیشرفت شغلی و توجه به سلامت جسم و روان بانوان، از جمله اقداماتی است که می‌تواند زمینه استفاده بهتر از این ظرفیت انسانی را فراهم کند.
به گزارش ایسنا، در نهایت، تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که زنان نه تنها در شرایط عادی، بلکه در بحران‌ها نیز حضور مؤثری داشته‌اند؛ از دوران دفاع مقدس و فعالیت‌های اجتماعی گرفته تا حضور پررنگ زنان در دوران همه‌گیری کرونا در نقش‌های درمانی، آموزشی و حمایتی.
زنان امروز، بخشی جدایی‌ناپذیر از مسیر توسعه جامعه هستند؛ توسعه‌ای که بدون مشارکت آگاهانه و حمایت پایدار از نیمی از جمعیت کشور، کامل نخواهد شد. توجه به توانمندی زنان، در کنار حمایت از نقش خانوادگی آنان، می‌تواند زمینه‌ساز جامعه‌ای پویا، خانواده‌ای مستحکم و آینده‌ای پایدارتر باشد.
انتهای پیام
