حجت‌الاسلام حسین ابراهیمی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به مرز میان تبادل فرهنگی و تهاجم فرهنگی، اظهار کرد: در بیانات رهبر شهید انقلاب، تفاوت اصلی این دو مفهوم را می‌توان در دو محور اراده و انتخاب آزادانه در برابر تحمیل و غافلگیری خلاصه کرد.
وی با اشاره به اینکه در تبادل فرهنگی ملت با اراده، هوشیاری و متناسب با نیازهای واقعی خود عناصر شایسته، دانش و دستاوردهای مفید فرهنگ‌های دیگر را انتخاب می‌کند تا به توانمندی‌های درونی خود بیفزاید، افزود: در این فرایند، ملت پذیرنده فعال، انتخابگر و صاحب‌اختیار است و این تعامل با حفظ کرامت و استقلال فرهنگی صورت می‌گیرد.
این فعال رسانه‌ای ادامه داد: در مقابل تهاجم فرهنگی اقدامی سازمان‌یافته، تحمیلی و عمدتا نامحسوس از سوی قدرت‌های مسلط است که هدف آن تغییر هویت، سلب اعتماد به نفس ملی و تضعیف اراده ملت مورد تهاجم است. در این نگاه، تهاجم فرهنگی به ورود یک ویروس یا غذای مسموم به پیکره جامعه شباهت دارد که بدون آگاهی و انتخاب آن جامعه توان دفاعی، عقلانی و اخلاقی آن را تضعیف می‌کند.
ابراهیمی با بیان اینکه معیار اصلی تمایز این دو مفهوم، جایگاه اراده و استقلال ملت‌هاست، تصریح کرد: در تبادل فرهنگی، شکوفایی ملی و انتخاب آگاهانه اهمیت دارد اما در تهاجم فرهنگی، تسلیم، تضعیف ریشه‌های هویتی و ایجاد وابستگی فرهنگی دنبال می‌شود.
ورود عناصر فرهنگی دیگر لزوما تهاجم نیست
وی با اشاره به اینکه هرگونه ورود عناصر فرهنگ‌های دیگر را نمی‌توان تهاجم فرهنگی دانست، گفت: رهبر شهید انقلاب همواره بر تعامل با فرهنگ‌های دیگر و بهره‌گیری از نقاط قوت آن‌ها تاکید داشتند. فراگیری علم و فناوری، نظم اجتماعی و استفاده از تجربه‌های بشری، از جمله مواردی است که می‌تواند در مسیر پیشرفت جامعه قرار گیرد.
این فعال رسانه‌ای خاطرنشان کرد: ورود عناصر فرهنگی به‌خودی خود مذموم نیست بلکه باید هدف واردکننده، شیوه انتقال و نحوه مواجهه جامعه پذیرنده با آن بررسی شود. زمانی می‌توان از تهاجم فرهنگی سخن گفت که در پس ورود یک پدیده یا ارزش فرهنگی هدف حذف باورها و تضعیف هویت تاریخی و دینی جامعه دنبال شود.
ابراهیمی بیان کرد: اگر ورود یک عنصر فرهنگی با هدف تضعیف فرهنگ بومی و جایگزینی الگوهای مصرف‌گرایی و اباحه‌گری صورت گیرد، می‌توان آن را مصداق تهاجم فرهنگی دانست. در مقابل، اگر یک جامعه متناسب با نیازهای واقعی خود و به‌صورت آگاهانه از دستاوردهای دیگران استفاده کند این رویکرد نه‌تنها تهاجم نیست بلکه بهره‌گیری هوشمندانه از دستاوردهای بشری است.
شبکه‌های اجتماعی؛ فرصت تبادل فرهنگی یا زمینه تهاجم؟
وی با اشاره به نقش رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی در ارتباطات جهانی، تصریح کرد: رسانه‌ها و ابزارهای دیجیتال می‌توانند زمینه گفت‌وگوی بین‌فرهنگی، معرفی هنر و ارزش‌های ملت‌ها و انتقال دستاوردهای مثبت را فراهم کنند و بستری برای ارتباط مستقیم میان جوامع باشند.
این فعال رسانه‌ای ادامه داد: با این حال یکی از نکات مهم در دیدگاه رهبر شهید انقلاب، توجه به نقش قدرت‌های مسلط در مدیریت رسانه‌های جریان اصلی و بخش‌هایی از فضای مجازی است؛ مسئله‌ای که می‌تواند زمینه تبدیل بستر تبادل فرهنگی به عرصه جنگ روانی و شناختی را فراهم کند.
ابراهیمی با اشاره به اینکه بازنمایی مداوم یک سبک زندگی خاص، عادی‌سازی ارزش‌های ناسازگار با باورهای جامعه و القای احساس عقب‌ماندگی می‌تواند به‌تدریج بر نگرش و سلیقه نسل جوان تاثیر بگذارد، گفت: به‌گونه‌ای که مخاطب بدون آگاهی از فرایند شکل‌گیری این تاثیرات در معرض تغییر باورها و الگوهای رفتاری خود قرار گیرد.
وی با بیان اینکه رسانه به‌خودی خود ابزاری برای استفاده‌های مختلف است، افزود: چگونگی مدیریت و بهره‌گیری از این ابزارها تعیین می‌کند که رسانه در خدمت تعامل سازنده و انتقال تجربه‌های مفید باشد یا به ابزاری برای تضعیف هویت و تغییر سبک زندگی تبدیل شود.
تقویت هویت بومی در کنار بهره‌گیری از دستاوردهای جهانی
این فعال رسانه‌ای با اشاره به راهبرد مورد تاکید رهبر شهید انقلاب در مواجهه با فرهنگ‌های دیگر، بیان کرد: در این زمینه باید از دو رویکرد تحجر و انزوا از یک سو و ولنگاری و وادادگی از سوی دیگر پرهیز کرد. برای صیانت از هویت ملی و اسلامی لازم است مولفه های هویتی از جمله ایمان، امید، زبان و تاریخ ملی تقویت شود.
ابراهیمی خاطرنشان کرد: فرهنگی که ریشه‌دار، پویا و متکی بر اعتماد به نفس ملی باشد از مواجهه با فرهنگ‌های دیگر هراسی ندارد؛ زیرا از موضع توانمندی و غنا با آن‌ها روبه‌رو می‌شود نه از موضع انفعال و احساس حقارت.
وی در ادامه با اشاره به ضرورت بهره‌گیری گزینشی از دستاوردهای دیگر جوامع، اظهار کرد: راهکار اصلی، جذب عناصر مفید و هماهنگ‌کردن آن‌ها با ساختار فرهنگی بومی است. همان‌طور که در بیانات رهبر شهید انقلاب بر استفاده از علم، تجربه و نوآوری غرب تاکید شده است، می‌توان این رویکرد را در این عبارت خلاصه کرد که «ما با علم غرب، تجارب غرب و نوآوری غرب هیچ مخالفتی نداریم؛ ما شاگردی می‌کنیم اما نوکری نمی‌کنیم.»
این فعال رسانه‌ای افزود: یک ملت مقتدر باید علوم و تجربه‌های روز را بیاموزد و عناصر ناسازگار با کرامت انسانی و ارزش‌های خود را بشناسد و دانش اکتسابی را متناسب با فرهنگ، توحید و اخلاق جامعه بازتولید و بومی‌سازی کند.
خانواده و نظام آموزشی در تقویت مصونیت فرهنگی جوانان نقش دارند
ابراهیمی با اشاره به نقش خانواده در انتقال ارزش‌ها و حفظ هویت فرهنگی نسل جوان، گفت: خانواده در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، نخستین و یکی از مهم‌ترین کانون‌های دفاع در برابر تهاجم فرهنگی است. مسئولیت والدین تنها به تامین نیازهای معیشتی فرزندان محدود نمی‌شود بلکه ایجاد فضایی سرشار از محبت، گفت‌وگوی صمیمانه و انتقال جذاب باورها و سبک زندگی مطلوب را در بر می‌گیرد.
وی ادامه داد: اگر ارتباط نسل جوان با هویت و ریشه‌های فرهنگی خود در محیط خانواده تقویت شود تاثیرپذیری او از القائات بیرونی کاهش می‌یابد. خانواده در این زمینه می‌تواند زمینه شکل‌گیری مصونیت فکری و تقویت قدرت تشخیص فرزندان را فراهم کند.
این فعال رسانه‌ای با اشاره به مسئولیت نظام آموزشی و دانشگاه‌ها در این زمینه، اظهار کرد: مدارس و دانشگاه‌ها باید فراتر از انتقال محفوظات، تفکر انتقادی، عقلانیت و استقلال فکری را در جوانان پرورش دهند تا آنان در مواجهه با جلوه‌های ظاهری فرهنگ‌های دیگر قدرت تحلیل و ارزیابی داشته باشند.
ابراهیمی خاطرنشان کرد: نهادهای فرهنگی، رسانه‌ها و نخبگان حوزوی و دانشگاهی نیز وظیفه دارند با تولید آثار هنری فاخر، جذاب و متناسب با نیازهای روز ارزش‌های اسلامی و ایرانی را در زندگی روزمره جامعه جاری کنند؛همچنین ارتقاء سواد رسانه‌ای ضروری است تا نسل جوان بتواند با آگاهی و قدرت تشخیص میان تبادل فرهنگی سازنده و تهاجم فرهنگی تمایز قائل شود.
انتهای پیام
