احمد عشقان‌ملک در گفت‌وگو با ایسنا ضمن اشاره به این که ناترازی انرژی زمانی اتفاق می‌افتد که عرضه انرژی نتواند پاسخ‌گوی تقاضا باشد، اظهار کرد: البته این مسئله فقط به میزان تولید مربوط نیست و ظرفیت انتقال و توزیع و امکان تامین انرژی در مکان و زمان اوج مصرف هم اهمیت دارد.
وی ناترازی برق در تابستان و گاز در زمستان را دو مسئله مرتبط با یکدیگر در کشورمان خواند و گفت: نیروگاه‌ها برای تولید برق به گاز نیاز دارند، بنابراین در دوره کمبود گاز، تأمین سوخت نیروگاه‌های برق نیز با محدودیت مواجه می‌شود.
عشقان‌ملک با تاکید بر این که برای شناخت عوامل ناترازی باید کل زنجیره انرژی از تأمین منابع اولیه و سوخت گرفته تا تولید، انتقال، توزیع و مصرف نهایی را مورد بررسی قرار داد، ضعف هر حلقه را موثر بر عملکرد سایر حلقه‌ها دانست و در همین باره اظهار کرد: به عنوان مثال، کمبود گاز می‌تواند تولید برق نیروگاه‌ها را محدود کند، فرسودگی تجهیزات نیز بازده تولید را کاهش می‌دهد و تلفات شبکه هم باعث می‌شود بخشی از انرژی تولیدشده به مصرف‌کننده نرسد.
وی ادامه داد: این در حالیست که از سوی دیگر نیز، رشد مصرف در ساعات اوج و توسعه‌نیافتن ظرفیت تولید و زیرساخت‌ها متناسب با تقاضا، فشار بیشتری بر این زنجیره وارد می‌کند.
این مسئول با اشاره به این که برای یافتن راه‌حل مناسب باید به مجموعه عواملی مانند سرمایه‌گذاری در زیرساخت، افزایش بهره‌وری تولید و انتقال، مدیریت مصرف و کاهش اتلاف انرژی توجه کرد، گفت: البته تعیین سهم دقیق هر عامل به آمار تفکیک‌شده و معتبر نیاز دارد و نمی‌توان بدون چنین داده‌هایی درصد مشخصی از تاثیرگذاری هر یک را اعلام کرد.
رئیس کمسیون انرژی اتاق یزد همچنین با بیان این که در زمان اوج مصرف، محدودیت برق و گاز صنایع بر اساس شرایط تأمین و ضوابط مدیریت مصرف اعمال می‌شود اما سازوکار این دو متفاوت است، ابراز کرد: در بخش برق، برنامه‌های مدیریت بار می‌تواند شامل تعیین سقف مصرف، کاهش بار در ساعات اوج و جابه‌جایی زمان فعالیت صنایع باشد ولی در بخش گاز به ویژه در زمستان، محدودیت تأمین سوخت صنایع تابع وضعیت شبکه گاز و اولویت‌های تأمین است.
وی به ضرورت وجود برنامه و ضوابط برای مدیریت مصرف تاکید کرد و با مطرح کردن این پرسش که آیا اولویت‌بندی‌ها برای همه صنایع شفاف، قابل پیش‌بینی و متناسب با اهمیت تولید، اشتغال، حساسیت فرایندهای صنعتی و امکان جابه‌جایی مصرف اجرا می‌شود یا خیر، متذکر شد: صرف اعلام سهمیه یا برنامه محدودیت، کافی نیست چرا که صنایع باید بتوانند با اطلاع قبلی و برنامه مشخص، تولید خود را مدیریت کنند تا از تصمیم‌های ناگهانی و ناهماهنگ آسیب نبینند.
آسیب‌های پنهان قطع انرژی به پیکره صنعت
عشقان‌ملک با بیان این که خسارت قطع برق و گاز برای صنایع فقط به ساعات توقف تولید محدود نمی‌شود، هشدار داد که توقف ناگهانی ممکن است موجب آسیب به ماشین‌آلات، از بین رفتن مواد اولیه و محصولات نیمه‌ساخته، افت کیفیت محصول، افزایش ضایعات، هزینه تعمیرات، راه‌اندازی مجدد تجهیزات و کاهش بهره‌برداری از ظرفیت تولید شود.
وی افزود: علاوه بر این، هزینه‌های ثابت کارخانه حتی در زمان توقف تولید ادامه دارد و اختلال در تحویل سفارش‌ها می‌تواند موجب جریمه‌های قراردادی، نارضایتی مشتریان و از دست رفتن بازارهای داخلی و صادراتی شود.
این مسئول با بیان این که در محدودیت برق، واحدهایی که تجهیزات حساس الکتریکی، خطوط تولید پیوسته، سیستم‌های کنترل دقیق یا فرایندهای وابسته به سرمایش و تجهیزات برقی دارند، آسیب‌پذیرترند، از آن جمله به بخش‌هایی از صنایع فولاد، کاشی و سرامیک، شیشه، صنایع غذایی و دارویی اشاره کرد.
رئیس کمیسیون انرژی اتاق یزد با اشاره به این که صنایع وابسته به کوره‌ها و فرایندهای حرارتی، مانند کاشی و سرامیک، شیشه، سیمان، فولاد و برخی صنایع شیمیایی، در محدودیت‌های گاز، حساسیت بیشتری دارند، تصریح کرد: افت فشار یا قطع گاز در این واحدها می‌تواند به توقف کوره، اختلال در فرایند حرارتی، ضایعات محصول و هزینه‌های سنگین بازگشت به شرایط عادی منجر شود.
عشقان‌ملک، شدت خسارت در همه صنایع را به نوع فرآیند، مدت محدودیت، امکان توقف کنترل‌شده و دسترسی به انرژی جایگزین مرتبط دانست و تاکید کرد: باید در برنامه‌ریزی محدودیت‌ها، حساسیت واقعی هر صنعت مورد توجه قرار گیرد.
وی بر ضرورت مدیریت هوشمندانه مصرف و ریسک انرژی صنایع تاکید و با بیان این که در حال حاضر بخشی از صنایع امکان هماهنگی برنامه تولیدی خود را با شرایط شبکه برق و گاز دارند، تصریح کرد: علاوه بر یکسان نبودن تغییر زمان تولید در همه واحدها و عدم امکان خاموش و روشن کردن خطوط تولید، تغییر شیفت نیز هزینه نیروی انسانی، حمل‌ونقل و تحویل سفارش‌ها را افزایش می‌دهد.
وی در ادامه با تاکید بر این که در موضوع گاز، استفاده از سوخت جایگزین نیز به تجهیزات مناسب، ذخیره‌سازی، حمل‌ونقل و تأمین مطمئن سوخت نیاز دارد، خاطرنشان کرد: هرچند صنعت باید برای کاهش آسیب‌پذیری خود برنامه داشته باشد اما در مقابل نیز دستگاه‌های مسئول باید امکان پیش‌بینی محدودیت‌ها را میسر و فرصت واقعی برای سازگاری بنگاه‌ها فراهم کنند.
این مسئول در ادامه با اشاره به این که افزایش بهره‌وری می‌تواند بخش مهمی از فشار بر شبکه را کاهش دهد، خواستار جدی گرفتن اقداماتی مانند اصلاح تجهیزات فرسوده، کاهش اتلاف انرژی، بهینه‌سازی فرایندهای تولید و مدیریت مصرف در ساختمان‌ها و بخش‌های خانگی و تجاری شد.
وی بر لزوم سرمایه‌گذاری در تولید برق و نیز توسعه ظرفیت قابل اتکا، تقویت شبکه و زیرساخت شبکه گاز به صورت توامان تاکید کرد و افزود: بهره‌وری، جایگزین سرمایه‌گذاری نیست بلکه استفاده بهتر از منابع و سرمایه‌گذاری‌های موجود و مدیریت منطقی‌تر از ظرفیت‌های جدید را هموار می‌سازد.
اما و اگرها توسعه نیروگاه‌های خودتأمین در صنایع
عشقان‌ملک، توسعه نیروگاه‌های خودتأمین و تجدیدپذیر را به عنوان راهکاری که باعث کاهش بخشی از مشکل تأمین برق صنایع می‌شود، عنوان کرد و گفت: در ماده ۴ قانون مانع‌زدایی از توسعه صنعت برق نیز ساخت نیروگاه خودتأمین برای صنایع انرژی‌بر پیش‌بینی شده است اما عملیاتی‌شدن این ظرفیت با چند مانع جدی روبه‌روست.
وی در ادامه سرمایه‌گذاری اولیه و محدودیت صنایع برای تامین سرمایه در گردش و توسعه فعالیت اصلی خود را از چالش‌های اصلی در این باره برشمرد و ادامه داد: از دیگر موارد نیز می‌توان به عدم سهولت دسترسی به زیرساخت مناسب و ظرفیت فنی و مجوز به منظور اتصال نیروگاه به شبکه اشاره کرد.
این فعال اقتصادی با بیان این که ذخیره‌سازی و پایداری تأمین برق از چالش‌های دیگر است، تصریح کرد: علاوه بر این که نیروگاه خورشیدی در ساعات بدون تابش، تولید ندارد و استفاده از باتری و سایر تجهیزات ذخیره‌سازی، هزینه سرمایه‌گذاری را افزایش می‌دهد، نیروگاه‌های گازسوز نیز در صورت محدودیت سوخت با مشکل مواجه می‌شوند.
عشقان‌ملک با بیان این که صنایع باید برای مدیریت ریسک تأمین انرژی خود برنامه داشته باشند، اما اجرای تکالیف قانونی نیازمند فراهم‌شدن شرایط واقعی است، گفت: تامین مالی مناسب، تسهیل اتصال به شبکه، حمایت از سرمایه‌گذاری مشترک و توسعه خدمات شرکت‌های تخصصی می‌تواند این مسیر را عملی‌تر کند.
وی تاکید کرد: تعرفه‌های زمان‌مند، قراردادهای پاسخ‌گویی بار یا مشوق‌های کاهش مصرف در صورتی می‌توانند مؤثر باشند که برای صنایع، امکان انتخاب واقعی و منفعت اقتصادی مشخص ایجاد کنند.
وی در این خصوص افزود: اگر کارخانه‌ای بتواند بدون آسیب جدی به تولید، مصرف خود را به ساعات دیگری منتقل کند، چنین همکاری‌ای به مدیریت شبکه کمک می‌کند اما برای بسیاری از خطوط تولید پیوسته، این جابه‌جایی ساده و کم‌هزینه نیست.
رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی یزد از همکاری صنایع استان و انتقال بخشی از تولید به روزهای تعطیل به دلیل محدودیت‌های انرژی خبر داد و با تاکید بر این که علیرغم این همکاری، صنعت نه تنها مشوقی دریافت نکرده بلکه با محاسبه شدن تعرفه اوج بار مصرف برق در ساعات مشخصی از همان روزهای تعطیل نیز روبه‌رو شده است، این رویه را نیازمند بررسی و اصلاح خواند.
وی با بیان این که صنعت برای همکاری در مدیریت محدودیت‌های انرژی نباید با هزینه مضاعف مواجه شود، ادامه داد: تعرفه‌ها و قراردادهای مدیریت بار زمانی موفق خواهند بود که قواعد آنها شفاف، قابل پیش‌بینی و متناسب با هزینه واقعی همکاری صنایع باشد والا ممکن است صرفاً شکل دیگری از انتقال هزینه ناترازی به تولیدکنندگان باشند.
صیانت از تولید و اقتصاد رمز مدیریت موفق انرژی
این مسئول به لزوم مشخص شدن برنامه تأمین و محدودیت گاز صنایع پیش از آغاز دوره اوج مصرف در زمستان برای آسیب حداقلی دیدن صنایع و فرصت دادن به واحد تولیدی برای برنامه‌ریزی در تولید، اخذ سفارش‌ها، مواد اولیه، نیروی انسانی تاکید کرد و افزود: همچنین باتوجه به این که داشتن تجهیزات دوگانه‌سوز کافی نیست؛ باید مشخص شود که سوخت مورد نیاز از کجا، با چه شرایطی و در چه زمانی تأمین خواهد شد.
عشقان‌ملک همچنین خواستار تدوین برنامه‌ای مشخص و قابل پیگیری با مشارکت نمایندگان صنعت در این خصوص شد و تصریح کرد: هماهنگی میان شرکت گاز، صنعت برق و دستگاه‌های صنعتی استان به‌ویژه واحدهایی که برای تولید برق خود به گاز وابسته‌اند، نباید با تصمیم‌های ناهماهنگ درباره تأمین برق و سوخت روبه‌رو شود.
رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی یزد ارزیابی عملکرد دستگاه‌های مسئول را با شاخص‌های روشن، قابل سنجش و قابل مقایسه را یک مطالبه حق بخش صنعت استان در برابر همکاری در مدیریت در مصرف خواند و تاکید کرد: باید میزان و مدت محدودیت برق و گاز صنایع، انرژی تأمین‌نشده، میزان تحقق برنامه‌های اعلام‌شده و خسارات وارد شده به واحدهای تولیدی مشخص شود.
وی تصریح کرد: همچنین لازم است پیشرفت برنامه‌های توسعه زیرساخت، کاهش تلفات، افزایش بهره‌وری و میزان جبران خسارات قابل مطالبه نیز گزارش شود.
این مسئول کاهش صرف مصرف اگر به بهای افت تولید، افزایش هزینه بنگاه‌ها، از دست رفتن بازارهای صادراتی و تضعیف توان رقابتی صنعت باشد را نشانه موفقیت ندانست و تاکید کرد که این شاخص‌ها باید در ارزیابی سیاست‌ها دیده شوند.
وی افزود: مدیریت موفق انرژی زمانی اتفاق می‌افتد که علاوه بر حفظ پایداری شبکه، کمترین آسیب ممکن به تولید و اقتصاد وارد شود.
عشقان‌ملک در پاسخ به این سوال که با توجه به احتمال محدودیت همزمان گاز و برق در زمستان، چند درصد صنایع استان یزد برای تولید برق از گاز استفاده می‌کنند، گفت: برای اعلام درصد دقیق، باید اطلاعات به‌روز نیروگاه‌های خودتأمین صنایع استان بررسی شود لذا در حال حاضر بدون این آمار، اعلام یک عدد قابل دفاع نیست.
وی با اشاره به گازسوز بودن احتمالی نیروگاه‌های خودتامین برخی از صنایع و احتمال مواجه شدن با محدودیت سوخت در زمستان پیش‌رو، گفت: در اینصورت، صنایع مذکور ضمن از دست دادن تولید برق با محدویت برق شبکه نیز مواجه می‌شوند.
عشقان‌ملک در پایان با بیان این که مشخص شدن تعداد نیروگاه‌های خودتأمین، ظرفیت عملی آنها، نوع سوخت و آمادگی استفاده از سوخت جایگزین در استان از ضروریات امر است، متذکر شد: وقتی از صنعت انتظار سرمایه‌گذاری برای تأمین برق داریم، باید درباره پایداری سوخت موردنیاز آن نیز برنامه مشخصی وجود داشته باشد.
انتهای پیام
