در چنین شرایطی، توجه به آسیب‌های اجتماعی در شهرها و روستاهای استان، نیازمند نگاهی جامع و منطقه‌محور است؛ نگاهی که تفاوت‌های موجود میان مناطق شهری و روستایی را در نظر بگیرد و برای هرکدام، راهکارهای متناسب ارائه دهد.
طلاق، اعتیاد و خودکشی از جمله آسیب‌هایی هستند که پیامدهای آن‌ها می‌تواند خانواده‌ها و جوامع محلی را تحت تأثیر قرار دهد. شناسایی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری این مسائل، بررسی شرایط اجتماعی و اقتصادی مناطق مختلف و فراهم کردن زمینه دسترسی مردم به خدمات حمایتی و مشاوره‌ای، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در پیشگیری و کاهش این آسیب‌ها مؤثر باشد. در کنار این موضوع، تقویت نشاط اجتماعی، افزایش مشارکت مردم در فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی و استفاده از ظرفیت‌های بومی شهرها و روستاها نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.
مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان رضوی طلاق، اعتیاد و خودکشی را از مهم‌ترین مسائل اجتماعی مورد توجه در استان برشمرد و گفت: در این زمینه‌ها به صورت جدی وارد عمل شده‌ایم و اقدامات و برنامه‌هایی را برای مدیریت و کاهش این آسیب‌ها دنبال کرده‌ایم. توجه به این مسائل و بررسی شرایط مناطق مختلف، از محورهای مهم برنامه‌های اجتماعی استان به شمار می‌رود.
محمد زارعی در گفت و گو با ایسنا با اشاره به برنامه‌های این دفتر برای شناسایی و کاهش آسیب‌های اجتماعی در مناطق مختلف استان، از برگزاری نشست‌های منطقه‌ای و بررسی میدانی مسائل اجتماعی خبر داد و اظهار کرد: شناسایی دقیق مشکلات هر منطقه و همکاری فرمانداران و دستگاه‌های مسئول، نقش مهمی در برنامه‌ریزی مؤثر برای کاهش آسیب‌های اجتماعی دارد.
وی بیان کرد: بررسی شرایط اجتماعی مناطق مختلف و شناخت نیازها و مسائل موجود، زمینه را برای اتخاذ تصمیم‌های مناسب‌تر و اجرای برنامه‌های متناسب با شرایط هر منطقه فراهم می‌کند.
زارعی اظهار کرد: در دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان رضوی، برنامه‌هایی برای بررسی مسائل و آسیب‌های اجتماعی در مناطق مختلف استان تدوین شده است و نشست‌های منطقه‌ای با هدف شناسایی دقیق‌تر مشکلات و یافتن راهکارهای مناسب برای کاهش آن‌ها برگزار می‌شود. این برنامه‌ها با هدف بررسی وضعیت اجتماعی مناطق و فراهم کردن زمینه لازم برای پیگیری مسائل و مشکلات موجود در دستور کار قرار گرفته‌اند.
وی افزود: در قالب این برنامه‌ها، با همراهی معاون سیاسی و اجتماعی استاندار، در مناطق مختلف استان حضور پیدا می‌کنیم تا مسائل و شرایط اجتماعی هر منطقه را از نزدیک بررسی کنیم و شناخت دقیق‌تری از مشکلات موجود به دست آوریم. حضور میدانی مسئولان و بررسی مستقیم شرایط مناطق می‌تواند به شناسایی بهتر مسائل و فراهم شدن زمینه تصمیم‌گیری متناسب با نیازهای هر شهرستان کمک کند.
مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان رضوی ادامه داد: تاکنون از چند منطقه استان بازدید کرده‌ایم. این بازدیدها در راستای شناخت دقیق‌تر شرایط اجتماعی مناطق و بررسی مسائل و آسیب‌هایی انجام می‌شود که برای مدیریت و کاهش آن‌ها به برنامه‌ریزی و پیگیری مستمر نیاز است.
زارعی با تأکید بر اینکه شناخت دقیق آسیب‌های اجتماعی، پیش‌نیاز برنامه‌ریزی مؤثر برای مقابله با آن‌هاست، تصریح کرد: در نشست‌های منطقه‌ای، نوع و میزان آسیب‌های اجتماعی با توجه به شرایط و ویژگی‌های هر منطقه بررسی می‌شود و اطلاعات به دست آمده در اختیار فرمانداران قرار می‌گیرد تا اقدامات لازم برای مدیریت مسائل و کاهش آسیب‌ها دنبال شود. بررسی شرایط محلی از این جهت اهمیت دارد که مسائل اجتماعی در همه مناطق یکسان نیست و هر منطقه با توجه به ویژگی‌های جمعیتی و شرایط اجتماعی خود، ممکن است با مسائل و مشکلات متفاوتی روبه‌رو باشد.
بر اساس آنچه اعلام شده از فرمانداران خواسته شده تیم‌هایی را برای پیگیری مسائل اجتماعی تشکیل دهند تا با مشارکت دستگاه‌ها و مجموعه‌های مسئول، اقدامات هماهنگ‌تری برای پیشگیری از آسیب‌ها و کاهش پیامدهای آن‌ها انجام شود. چون تشکیل این تیم‌ها می‌تواند زمینه پیگیری منظم‌تر مسائل شناسایی شده و همکاری بیشتر مجموعه‌های مسئول را فراهم کند.
مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان رضوی در ادامه، با اشاره به تغییر ماهیت آسیب‌های اجتماعی اظهار کرد: با توجه به تحولات اجتماعی و گسترش فضای مجازی، شکل و ماهیت آسیب‌های اجتماعی نیز در حال تغییر است. در کنار مسائل و آسیب‌های گذشته، با پدیده‌های جدیدی مواجه هستیم که شناسایی و مدیریت آن‌ها به بررسی مستمر و برنامه‌ریزی متناسب با شرایط روز نیاز دارد.
وی افزود: تغییرات اجتماعی و گسترش دسترسی به رسانه‌ها و فضای مجازی، ضرورت توجه مستمر به مسائل اجتماعی را افزایش داده است. از این رو، بررسی شرایط موجود و شناخت دقیق‌تر آسیب‌ها باید به صورت پیوسته دنبال شود تا برنامه‌های مربوط به کاهش مشکلات، متناسب با تحولات جامعه تدوین و اجرا شوند.
زارعی با اشاره به محدودیت انتشار برخی اطلاعات و آمارهای مرتبط با آسیب‌های اجتماعی خاطرنشان کرد: بخشی از این اطلاعات محرمانه است و به همین دلیل، امکان ارائه جزئیات و آمار دقیق آن‌ها به رسانه‌ها وجود ندارد؛ با این حال، برنامه‌های مربوط به شناسایی، بررسی و کاهش آسیب‌های اجتماعی در حال پیگیری است.
وی طلاق، اعتیاد و خودکشی را از مهم‌ترین مسائل اجتماعی مورد توجه در استان برشمرد و گفت: در این زمینه‌ها به صورت جدی وارد عمل شده‌ایم و اقدامات و برنامه‌هایی را برای مدیریت و کاهش این آسیب‌ها دنبال کرده‌ایم. توجه به این مسائل و بررسی شرایط مناطق مختلف، از محورهای مهم برنامه‌های اجتماعی استان به شمار می‌رود.
زارعی با اشاره به نتایج برخی اقدامات در شهرستان‌ها ادامه داد: در تعدادی از شهرستان‌ها، اقدامات انجام شده برای کاهش خودکشی نتایج مثبتی به همراه داشته و میزان این آسیب در برخی مناطق کاهش یافته است.
وی تأکید کرد: بررسی شرایط هر منطقه و شناسایی دقیق مسائل، زمینه را برای انتخاب راهکارهای مناسب‌تر فراهم می‌کند. بر همین اساس، همکاری مجموعه‌های مسئول و پیگیری برنامه‌های تدوین شده از اهمیت زیادی برخوردار است و می‌تواند در مدیریت بهتر آسیب‌های اجتماعی نقش مؤثری ایفا کند.
زارعی در ادامه با تأکید بر اهمیت تقویت نشاط اجتماعی اظهار کرد: همه مناطق کشور به برنامه‌هایی نیاز دارند که زمینه افزایش نشاط، پویایی و مشارکت اجتماعی مردم را فراهم کند. توجه به نشاط اجتماعی می‌تواند به تقویت ارتباطات اجتماعی و افزایش تعامل میان اقشار مختلف جامعه کمک کند و زمینه حضور فعال‌تر مردم در برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی را فراهم آورد.
وی افزود: نشاط اجتماعی صرفاً به برگزاری مراسم خاص یا استفاده از ابزارهای مشخص در برنامه‌ها محدود نمی‌شود، بلکه هر فعالیت فرهنگی و اجتماعی که با بهره‌گیری از ظرفیت‌های بومی، مردم را گرد هم بیاورد و زمینه تعامل، همدلی و مشارکت آنان را فراهم کند، می‌تواند در افزایش نشاط اجتماعی نقش مؤثری داشته باشد.
مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان رضوی با تأکید بر اهمیت استفاده از ظرفیت‌های موجود در مناطق مختلف، خاطرنشان کرد: برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی زمانی می‌توانند اثرگذاری بیشتری داشته باشند که با توجه به شرایط هر منطقه و ظرفیت‌های بومی آن طراحی شوند و زمینه مشارکت مردم را فراهم کنند. بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها می‌تواند به تقویت روابط اجتماعی و افزایش پویایی در جامعه کمک کند.
آسیب‌های اجتماعی دیگر مختص شهرهای بزرگ نیست
آسیب‌های اجتماعی مانند طلاق، اعتیاد و مشکلات روانی، دیگر محدود به کلان‌شهرها نیستند و شهرهای کوچک و روستاهای خراسان رضوی را نیز تحت تأثیر قرار داده‌اند؛ مسائلی که در کنار مشکلات اقتصادی، تغییر سبک زندگی و دشواری دسترسی به خدمات مشاوره‌ای، ضرورت توجه جدی‌تر به سلامت روان و حمایت اجتماعی را دوچندان می‌کنند.
یک متخصص روانشناسی، روان‌درمان و روانکاو با اشاره به گسترش مسائل و آسیب‌های اجتماعی در مناطق مختلف خراسان رضوی گفت: آسیب‌های اجتماعی دیگر مختص شهرهای بزرگ نیست و امروز در شهرهای کوچک و روستاهای دورافتاده نیز می‌توان نشانه‌هایی از این مشکلات را مشاهده کرد.
محمدرضا ابراهیمی اظهار کرد: وقتی از آسیب‌های اجتماعی صحبت می‌کنیم، نباید فقط کلان‌شهرها و مناطق حاشیه‌ای را در نظر بگیریم. شرایط زندگی در روستاها نیز در سال‌های اخیر تغییر کرده و مشکلات اقتصادی، اختلافات خانوادگی، تغییر سبک زندگی و گسترش فضای مجازی بر روابط اجتماعی و خانوادگی تأثیر گذاشته است.
وی افزود: البته نمی‌توان گفت همه مناطق با مشکلات یکسانی روبه‌رو هستند. شرایط هر شهر و روستا متفاوت است و برای شناخت مسائل آن باید به وضعیت اقتصادی، فرهنگی، امکانات موجود و نیازهای مردم همان منطقه توجه کرد.
ابراهیمی ادامه داد: در برخی روستاها ممکن است دسترسی به روان‌شناس، مشاور خانواده یا مراکز درمان اعتیاد دشوار باشد. گاهی فرد برای دریافت خدمات باید مسافت زیادی را طی کند و همین موضوع باعث می‌شود مراجعه برای درمان یا مشاوره به تأخیر بیفتد. از طرف دیگر، در جوامع کوچک ممکن است برخی افراد به دلیل نگرانی از قضاوت اطرافیان، مشکلات خانوادگی یا روانی خود را مطرح نکنند.
این روان‌شناس با اشاره به طلاق به‌عنوان یکی از مسائل مهم اجتماعی بیان کرد: اختلافات زناشویی معمولاً یک‌شبه به وجود نمی‌آیند و در بسیاری از موارد، مشکلاتی مانند ناتوانی در گفت‌وگو، ناآشنایی با مهارت‌های زندگی، فشارهای اقتصادی و دخالت اطرافیان به‌تدریج روابط زوجین را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
وی در ادامه گفت: اگر زوجین در زمان مناسب برای حل اختلافات خود کمک بگیرند، در بسیاری از موارد می‌توان از عمیق‌تر شدن مشکلات جلوگیری کرد. به همین دلیل، مشاوره نباید فقط زمانی مورد توجه قرار گیرد که خانواده به مرحله بحرانی رسیده است.
به اعتقاد روانشناسان، آموزش مهارت‌های ارتباطی و حل تعارض باید از دوران پیش از ازدواج آغاز شود و در ادامه زندگی مشترک نیز مورد توجه قرار گیرد. همچنین دسترسی به مشاوره خانواده نباید محدود به شهرهای بزرگ باشد و مردم مناطق روستایی نیز باید بتوانند از این خدمات استفاده کنند.
ابراهیمی در ادامه با اشاره به اعتیاد اظهار کرد: اعتیاد علاوه بر فرد مصرف کننده، خانواده و اطرافیان او را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. مشکلات اقتصادی، تنش‌های خانوادگی و کاهش حمایت اجتماعی می‌تواند شرایط زندگی را برای این خانواده‌ها دشوارتر کند.
این روان‌درمان افزود: برخوردهای تحقیرآمیز و سرزنش کردن افراد درگیر اعتیاد، کمکی به حل مسئله نمی‌کند. این افراد به درمان تخصصی و حمایت نیاز دارند و خانواده‌های آنان نیز باید بدانند چگونه با این شرایط برخورد کنند.
وی ادامه داد: در مناطق دورافتاده، فراهم کردن امکان دسترسی به مراکز درمانی و مشاوره‌ای اهمیت بیشتری دارد. اگر فرد برای دریافت خدمات با مشکلات رفت‌وآمد یا هزینه‌های بالا روبه‌رو باشد، ممکن است درمان را به تعویق بیندازد یا آن را نیمه‌کاره رها کند؛ بنابراین، برنامه‌ریزی برای گسترش خدمات در این مناطق باید یکی از اولویت‌ها باشد.
ابراهیمی با اشاره به اهمیت پیشگیری از خودکشی گفت: خودکشی موضوعی پیچیده است و نمی‌توان آن را به یک عامل مشخص نسبت داد. مشکلات روانی، فشارهای خانوادگی، مسائل اقتصادی و احساس ناامیدی ممکن است در شرایط مختلف در کنار یکدیگر قرار بگیرند و فرد را در وضعیت دشواری قرار دهند.
وی تأکید کرد: اطرافیان باید تغییرات جدی در رفتار افراد و صحبت‌های آنان درباره ناامیدی یا نخواستن ادامه زندگی را جدی بگیرند. در چنین شرایطی، سرزنش کردن یا ساده شمردن مشکل می‌تواند وضعیت را دشوارتر کند و لازم است از متخصصان کمک گرفته شود.
این متخصص روانشناسی و روان‌درمان بیان کرد: در شهرهای کوچک و روستاها نیز باید مسیر مراجعه به خدمات سلامت روان مشخص باشد تا افراد در شرایط بحرانی بدانند به کجا مراجعه کنند. حفظ حریم خصوصی افراد هم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ترس از انتشار مسائل شخصی نباید مانع دریافت کمک شود.
وی درباره تأثیر فضای مجازی بر زندگی مردم اظهار کرد: گسترش شبکه‌های اجتماعی، شیوه ارتباط افراد را تغییر داده و این تغییرات در شهرها و روستاها قابل مشاهده است. فضای مجازی در کنار فرصت‌هایی که برای ارتباط و آموزش ایجاد کرده، در صورت استفاده نادرست می‌تواند زمینه‌ساز اختلافات خانوادگی، مقایسه زندگی با دیگران و شکل‌گیری برخی انتظارات غیرواقع‌بینانه شود.
ابراهیمی گفت: نمی‌توان فضای مجازی را عامل همه مشکلات دانست، اما آموزش نحوه استفاده درست از آن ضروری است. خانواده‌ها باید بتوانند درباره استفاده از این فضا با فرزندان خود گفت‌وگو کنند و به جای برخوردهای صرفاً محدودکننده، مهارت تصمیم‌گیری و مسئولیت‌پذیری را در آنان تقویت کنند.
وی با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی متناسب با شرایط هر منطقه بیان کرد: نخستین قدم، شناخت دقیق مشکلات است. نمی‌توان برای همه شهرستان‌ها و روستاهای خراسان رضوی یک نسخه واحد پیچید؛ زیرا نیازهای یک منطقه ممکن است با منطقه دیگر تفاوت داشته باشد.
این روانکاو آموزش خانواده‌ها را نیز مهم دانست و خاطرنشان کرد: بسیاری از افراد با مهارت‌های لازم برای مدیریت اختلافات خانوادگی، کنترل خشم یا برخورد با مشکلات روانی آشنا نیستند. برگزاری دوره‌های آموزشی مستمر و کاربردی در شهرها و روستاها می‌تواند به افزایش آگاهی مردم کمک کند.
آسیب‌های اجتماعی با پنهان کردن مشکلات یا برگزاری چند برنامه مقطعی برطرف نمی‌شوند. باید شرایطی فراهم شود که مردم بتوانند بدون ترس از قضاوت، مشکلات خود را مطرح کنند و به خدمات مورد نیاز دسترسی داشته باشند. در خراسان رضوی نیز توجه به شهرها و روستاهای دورافتاده باید در کنار مراکز جمعیتی بزرگ مورد توجه قرار گیرد تا محل زندگی افراد، مانعی برای دریافت حمایت‌های روانی و اجتماعی نباشد.
انتهای پیام
