فاطمه ساکی در گفتگو با ایسنا اظهارکرد: ظهور شکاف‌ها و فروچاله‌ها را نمی‌توان پایان فرونشست دانست. این عوارض میتواند نشانه تشدید، تغییرشکل زمین و ناهمگونی نشست در سطح دشت باشند؛ به ویژه زمانی که فرونشست در یک منطقه به صورت یکنواخت رخ ندهد.
وی افزود: یکی از مهمترین مفاهیم در این زمینه، نشست تفاضلی است. اگر تمام سطح یک منطقه تقریبا با نرخ مشابه پایین برود، آسیب به برخی سازه‌ها ممکن است محدودتر باشد.
ساکی ادامه داد: زمانی که بخش‌های مختلف زمین با سرعت و میزان‌های متفاوت نشست کنند، اختلاف تراز ایجاد میشود و این اختلاف میتواند به سازه‌ها و تأسیسات مدفون تنش وارد کند.
این دکترای جغرافیای طبیعی بیان کرد: علت این تفاوت نیز میتواند متفاوت باشد. ضخامت رسوبات در همه نقاط یک دشت یکسان نیست؛ جنس و تراکم لایه‌ها تغییر میکند، عمق سنگ‌بستر متفاوت است و وجود گسل‌ها و ساختارهای زمین‌شناسی نیز میتواند در توزیع تغییرشکل نقش داشته باشد. در چنین شرایطی، چند گروه از زیرساخت‌ها اهمیت ویژه پیدا می‌کنند.
نخست؛ تأسیسات مدفون و خطوط انتقال
ساکی افزود: نشست و تغییرشکل زمین میتواند به خطوط انتقال آب، گاز، فاضلاب و سایر تأسیسات مدفون تنش وارد کند. میزان آسیب‌پذیری این تأسیسات به عواملی مانند جنس لوله، نوع اتصالات، عمق دفن، طراحی و میزان تغییرشکل زمین بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان گفت هر فرونشستی الزاما به شکست خط لوله منجر میشود؛ اما افزایش نشست تفاضلی، شکاف‌های سطحی و تغییرشکل‌های موضعی میتواند ضرورت پایش و مقاوم‌سازی این شبکه‌ها را افزایش دهد.
دوم؛ راه آهن و فرودگاه‌ها
وی تصریح کرد: زیرساخت‌های حمل‌ونقل نیز به تغییرات هندسی زمین حساس اند. در خطوط ریلی، نشست تفاضلی میتواند موجب تغییر تراز و هندسه مسیر شود و نیاز به پایش و تعمیرات را افزایش دهد. در فرودگاه‌ها نیز تغییرشکل بستر و روسازی میتواند بر عملکرد و نگهداری باندها تأثیر بگذارد.
سوم؛ ساختمان‌ها و سازه‌های تاریخی
ساکی ادامه داد: ساختمان‌ها نیز در برابر نشست نامتقارن حساسا اند. اگر بخش‌های مختلف پی یک ساختمان به میزان متفاوتی نشست کنند، ممکن است ترک، تغییرشکل و آسیب در اجزای سازه ای و غیرسازه‌ای ایجاد شود.
وی افزود: در مورد بناهای تاریخی، موضوع حساس‌تر است؛ زیرا بسیاری از این سازه ها قدیمی هستند و طراحی آن‌ها بر اساس شرایط زمین‌شناسی و تغییرشکل‌های امروزی انجام نشده است.
این دکترای جغرافیای طبیعی اضافه کرد: در برخی مناطق کشور، از جمله دشت های واقع در اطراف تهران، اصفهان و فارس، موضوع تأثیر فرونشست بر زیرساخت‌ها و میراث فرهنگی به عنوان یک مسئله جدی مطرح شده است. البته شدت تهدید برای هر سازه باید بر اساس پایش دقیق مکانی و زمانی، میزان نشست، شیب تغییرات و وضعیت خود سازه ارزیابی شود.
وی در پایان افزود: بنابراین شکاف یا فروچاله را نباید صرفا یک عارضه دیداری دانست. این پدیده‌ها می‌توانند نشانه‌ای از تغییرات زیرسطحی باشند که ضرورت پایش و مدیریت خطر را افزایش میدهند.
انتهای پیام
