شهرستان مرزی دهلران در جنوبی‌ترین نقطه استان ایلام با تابستان‌های بسیار گرم و اقلیمی خشک، یکی از زیستگاه‌های مهم پرورش شتر تک‌کوهانه در غرب کشور به شمار می‌رود؛ دامی که به‌دلیل سازگاری بالا با کم‌آبی و گرما، به ظرفیتی ویژه برای توسعه دامپروری در مناطق کم‌آب تبدیل شده است.
قلب پرورش شتر تک‌کوهانه در دهلران، روستای «صمانه» از توابع بخش دشت‌عباس است. این روستا در جنوبی‌ترین بخش استان ایلام قرار دارد و به عنوان تنها زیستگاه شتر در شهرستان دهلران شناخته می‌شود، مردمان این منطقه با گویش عربی و مهمان‌نوازی، از دیرباز با پرورش شتر پیوند داشته‌اند.
در سال‌های اخیر، پرورش شتر در دهلران تنها یک فعالیت سنتی نیست؛ بلکه به‌عنوان یک صنعت در حال رشد نیز مطرح شده است.
بیش از ۶۵۰ نفر شتر توسط دامداران بومی در دشت‌عباس دهلران پرورش داده می‌شود.
مقاومت بالا؛ مزیت اصلی نژاد صمانه
شترهای تک‌کوهانه منطقه صمانه به‌دلیل سازگاری مثال‌زدنی با شرایط سخت، به عنوان یک ظرفیت ویژه برای توسعه دامپروری در مناطق کم‌آب ایلام معرفی شده‌اند. مقاومت بالا به کم‌آبی، توان تغذیه از علوفه کم‌کیفیت و هزینه نگهداری پایین‌تر در مقایسه با بسیاری از دام‌های دیگر، از مهم‌ترین مزایای این نژاد است.
یکی دیگر از جذابیت‌های منطقه، مشاهده شتر سفید به عنوان گونه‌ای نادر و زیبا در صمانه و بخش موسیان است؛ گونه‌ای که به گفته کارشناسان، می‌تواند برای گردشگران نیز جذابیت خاصی داشته باشد.
شیر و گوشت؛ محورهای اقتصادی پرورش شتر
مهم‌ترین فرآورده این دام، شیر است که به دلیل خواص درمانی ویژه، از عوامل اصلی پرورش شتر محسوب می‌شود و حتی به استان‌های دیگر نیز صادر می‌گردد. گوشت شتر نیز در صنایع کنسروسازی و تولید سوسیس و کالباس کاربرد دارد و همین موضوع، ارزش اقتصادی پرورش این دام را افزایش داده است.
حرکت به سوی پرورش دانش‌بنیان
زهرا بیرانوند محقق مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به اینکه استان ایلام ظرفیت بالایی در تولید گوشت قرمز دارد، اظهار کرد: اگر این ظرفیت را با پرورش شتر تک‌کوهانه در روستای صمانه تقویت کنیم، می‌توان بخشی از تولید گوشت استان را از طریق دام‌های سازگار با اقلیم گرم و خشک افزایش داد. شتر تک‌کوهانه صمانه به‌دلیل مقاومت بالا به کم‌آبی، توانایی استفاده از علوفه کم‌کیفیت و هزینه نگهداری پایین‌تر، گزینه‌ای بسیار مناسب برای توسعه دامپروری در مناطق کم‌آب ایلام است.
وی خاطرنشان کرد: در طرح یاروران تولید، کارشناسان و محققان با حضور مستقیم در واحدهای پرورش شتر، به بررسی چالش‌های میدانی نظیر تغذیه و بیماری‌ها می‌پردازند. هدف اصلی ما بهینه‌سازی روش‌های سنتی و جایگزینی آن‌ها با متدهای علمی است تا بهره‌وری گله در مناطق بیابانی به حداکثر برسد. پرورش‌دهندگان در این برنامه با تکنیک‌های نوین مدیریت تولیدمثل، کاهش فواصل زایش و بهبود کیفیت فرآورده‌های شیر و گوشت آشنا می‌شوند.
وی با تأکید بر جنبه‌های بهداشتی دام افزود: با توجه به بیماری‌های میکروبی و ویروسی شتر، از جمله آبله شتری که بیشترین میزان شیوع را دارد، تشخیص به‌موقع ضایعات پوستی، جداسازی دام بیمار و ضدعفونی جایگاه از گسترش بیماری جلوگیری می‌کند.
بیرانوند بیان کرد: همچنین واکسیناسیون منظم گله و رعایت بهداشت شیر برای جلوگیری از خسارات اقتصادی سنگین به دامداران، از دیگر نکات ضروری است.
این محقق مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام خاطرنشان کرد: استفاده از ظرفیت‌های محلی برای تأمین خوراک ارزان و مدیریت صحیح چراگاه‌ها از دیگر محورهای ماست. با اجرای این تعامل علمی، دانش تخصصی به مهارت عملی تبدیل شده و تاب‌آوری گله‌های شتر در برابر تنش‌های محیطی افزایش می‌یابد. در نهایت، طرح یاوران تولید به دنبال افزایش درآمد خانوار روستایی و عشایری از طریق استانداردسازی تولید است؛ این مشارکت مستقیم، شکاف میان تحقیقات و تولید را پر کرده و گامی بلند برای صنعتی‌سازی پرورش شتر محسوب می‌شود.
چشم‌انداز گردشگری دامداری
جذابیت شترهای سفید و زیبای صمانه، به ویژه در ساعات صبح و عصر، این منطقه را به یک مقصد بالقوه برای گردشگری دامداری تبدیل کرده است. کارشناسان پیشنهاد کرده‌اند با ایجاد مجتمع تخصصی پرورش شتر شامل واحدهای اصلاح نژاد، تغذیه علمی و فرآوری محصولات، می‌توان علاوه بر افزایش بهره‌وری، زمینه توسعه گردشگری و تولید فرآورده‌های سالم را نیز فراهم کرد.
شتر تک‌کوهانه در دهلران فراتر از یک دام، نمادی از سازگاری هوشمندانه با طبیعت و امید به آینده‌ای پایدار در دل کویر است.
ترکیب دانش بومی دامداران صمانه با تحقیقات علمی نوین، این ظرفیت را ایجاد کرده است که دهلران نه تنها به‌عنوان یکی از قطب‌های دامپروری استان ایلام تثبیت شود بلکه به الگویی برای توسعه پایدار در مناطق خشک و کم‌آب کشور تبدیل شود.
انتهای پیام
