به گزارش ایسنا، انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل، بامداد دوشنبه در شرایطی برگزار شد که رقابت بر سر جانشینی لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، به مناقشه‌ای درباره آینده سیاسی این کشور و روابط آن با ایالات متحده تبدیل شد. فلاویو بولسونارو، پسر ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهور پیشین برزیل، با وعده نزدیکی بیشتر به دولت دونالد ترامپ وارد رقابت شد؛ در مقابل، لولا بر ادامه سیاست خارجی چندجانبه‌گرایانه و حفظ روابط برزیل با قدرت‌های مختلف جهان تأکید داشت. نتیجه انتخابات نه‌تنها سرنوشت سیاسی خانواده بولسونارو، بلکه چشم‌انداز روابط برازیلیا با واشنگتن و پکن و حضور این کشور در بریکس را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.

دور نخست انتخابات 2026 در چهارم اکتبر برگزار شد و فلاویو بولسونارو با کسب ۴۷.۰۳ درصد آرای معتبر در جایگاه نخست قرار گرفت؛ لولا نیز ۴۵.۱۶ درصد آرا را به دست آورد. هیچ‌یک از دو نامزد نتوانستند بیش از نیمی از آرای معتبر را کسب کنند و رقابت به دور دوم کشیده شد. در رأی‌گیری روز ۲۵ اکتبر، لولا با کسب حدود ۵۱.۸ درصد آرا در برابر ۴۸.۲ درصد فلاویو بولسونارو پیروز شد و چهارمین دوره غیرمتوالی ریاست‌جمهوری خود را به دست آورد. او نخستین نامزد در تاریخ انتخابات ریاست‌جمهوری دو مرحله‌ای برزیل است که پس از قرار گرفتن در جایگاه دوم دور نخست، در دور دوم به پیروزی می‌رسد.

پیروزی لولا مانع بازگشت خانواده بولسونارو به قدرت اجرایی شد؛ اما اختلاف اندک آرای دو نامزد نشان داد که جریان راست‌گرای نزدیک به رئیس‌جمهور پیشین همچنان از حمایت اجتماعی قابل‌توجهی برخوردار است. از سوی دیگر، شکست فلاویو در شرایطی رقم خورد که دولت ترامپ فشارهای اقتصادی و سیاسی بر برازیلیا را افزایش داده و گزارش‌هایی درباره تلاش مقام‌های آمریکایی برای بازگرداندن خانواده بولسونارو به قدرت منتشر شده بود. این دو موضوع، انتخابات برزیل را به آزمونی برای مناسبات داخلی این کشور و روابط آن با واشنگتن تبدیل کرد.

نپذیرفتن شکست؛ ادامه مناقشه خانواده بولسونارو

فلاویو بولسونارو پس از اعلام نتیجه انتخابات از به‌رسمیت‌شناختن پیروزی لولا خودداری کرد و گفت، برای ابطال انتخابات اقدام خواهد کرد. او در نشست خبری پس از شکست، تصمیم مربوط به تمدید دو ساعته زمان رأی‌گیری را «ترفندی کثیف» توصیف کرد و گفت: «پیش از آنکه برزیل به‌سادگی این تقلبی را که در جریان انتخابات رخ داد بپذیرد، مسائل زیادی وجود دارد که باید روشن شود.»

او به تصمیم کریستیانو زانین، قاضی دیوان عالی برزیل و وکیل پیشین لولا، برای تمدید زمان رأی‌گیری اعتراض و مدعی شد که این تصمیم به معنای «تغییر قواعد بازی در میانه رقابت» بوده است. فلاویو افزود: «آنچه امروز اتفاق افتاد عادی نبود و حتی غیرقابل‌قبول بود.» اعتراض او بر تصمیم قضایی برای تمدید زمان رأی‌گیری متمرکز است؛ اقدامی که پس از بروز مشکلاتی در روند دسترسی رأی‌دهندگان به شعب اخذ رأی مطرح شد. با این حال، گزارش‌ها حاکی است که کارزار فلاویو نیز پیش‌تر خواستار تمدید زمان رأی‌گیری شده بود و اکنون فقط پس از شکست مدعی «تغییر قواعد بازی در میانه رقابت» شده است.

با وجود شکست فلاویو، حمایت نزدیک به نیمی از رأی‌دهندگان در دور دوم نشان داد که جریان سیاسی نزدیک به خانواده او همچنان از پایگاه اجتماعی قدرتمندی برخوردار است و پیروزی لولا به معنای پایان رقابت این دو جریان نیست و دولت جدید باید با اپوزیسیونی قدرتمند دست و پنجه نرم کند. از طرفی، نزدیکی سیاسی خانواده بولسونارو به دونالد ترامپ، انتخابات را به بخشی از کشمکش گسترده‌تر بر سر جهت‌گیری سیاسی و بین‌المللی برزیل تبدیل کرده است؛ کشمکشی که با انتشار گزارش تحقیقی خبرگزاری انگلیسی «رویترز» درباره تلاش دو مقام آمریکایی برای بازگرداندن بولسوناروها به قدرت، ابعاد تازه‌ای یافت.

فشار واشنگتن؛ تلاش برای بازگرداندن بولسوناروها به قدرت

یک روز پیش از دور دوم انتخابات، رویترز در گزارشی تحقیقی از تلاش دو مقام وزارت خارجه آمریکا، دارن بیتی و ریکاردو پیتا، برای بازگرداندن خانواده بولسونارو به قدرت خبر داد. این گزارش به نقل از ۱۰ مقام فعلی و پیشین آمریکایی نوشت که این دو مقام ابتدا در پی بازگشت ژائیر بولسونارو بودند، اما پس از محکومیت او به اتهام طرح کودتا، حمایت خود را به سمت نامزدی پسرش، فلاویو، سوق دادند.

به نوشته رویترز، بیتی و پیتا از تحریم د مورائس و قرار گرفتن دو گروه تبهکار بزرگ برزیل، «فرماندهی نخست پایتخت» (PCC) و «فرماندهی سرخ» (CV)، در فهرست سازمان‌های تروریستی آمریکا حمایت کردند. در مه ۲۰۲۶، فلاویو بولسونارو نیز با بیتی و کریستوفر لاندو، معاون وزیر خارجه آمریکا، در واشنگتن دیدار کرد تا درباره قرار دادن این دو گروه در فهرست سازمان‌های تروریستی گفت‌وگو کند. وزارت خارجه آمریکا روز بعد این تصمیم را اعلام کرد.

اهمیت این گزارش در این است که از تلاش‌هایی در داخل دستگاه سیاست خارجی آمریکا برای بازگرداندن خانواده بولسونارو به قدرت پرده برداشت؛ تلاش‌هایی که با تحریم‌های اقتصادی و اقدامات تنبیهی علیه مقام‌های برزیلی همراه شده بود. در حالی که دولت ترامپ این اقدامات را با ادعای دفاع از آزادی بیان و مقابله با جرایم سازمان‌یافته توجیه می‌کرد، گزارش رویترز نشان داد که دو مقام آمریکایی این ابزارها را در راستای تضعیف دولت لولا و تقویت موقعیت خانواده بولسونارو دنبال می‌کردند.

با وجود این تلاش‌ها، فلاویو بولسونارو در انتخابات شکست خورد و لولا در قدرت باقی ماند. رویترز همچنین گزارش داد که تعرفه‌ها به افزایش حمایت از دولت لولا کمک کرده‌اند و اقدامات علیه دستگاه قضایی برزیل نتوانسته‌اند مانع رسیدگی به پرونده ژائیر بولسونارو شوند. به این ترتیب، فشارهای واشنگتن نه‌تنها به بازگشت خانواده بولسونارو منجر نشد، بلکه مناقشه بر سر دخالت خارجی در سیاست داخلی برزیل را نیز تشدید کرد.

شکست فلاویو چه عواقبی برای ترامپ و نتانیاهو دارد؟

پیروزی لولا، علاوه بر ناکام گذاشتن بازگشت خانواده بولسونارو به قدرت، برنامه‌هایی را که فلاویو برای تغییر جهت سیاست خارجی برزیل مطرح کرده بود، از دستور کار دولت آینده خارج می‌کند. این تغییر در سه حوزه مشخص قابل مشاهده است؛ همکاری امنیتی با آمریکا، مناسبات برزیل با بریکس و چین و روابط با رژیم صهیونیستی.

یکی از وعده‌های فلاویو، پیوستن برزیل به ابتکار «سپر قاره آمریکا» به رهبری واشنگتن بود؛ طرحی که با هدف گسترش همکاری امنیتی کشورهای منطقه در مقابله با کارتل‌ها و شبکه‌های قاچاق مواد مخدر مطرح شده است. همراهی برزیل، به‌عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد آمریکای لاتین، می‌توانست به این ابتکار وزن سیاسی بیشتری بدهد و جایگاه آمریکا را در ترتیبات امنیتی منطقه تقویت کند. این طرح با رویکرد دولت ترامپ در تثبیت نفوذ واشنگتن در نیمکره غربی همخوانی دارد؛ رویکردی که برخی ناظران از آن با عنوان «دکترین دونرو» یاد می‌کنند و مهار نفوذ چین نیز بخشی از ملاحظات راهبردی آن است. با شکست فلاویو، واشنگتن نمی‌تواند روی پیوستن برزیل به این ابتکار بر اساس وعده انتخاباتی او حساب کند.

از طرفی، بریکس و چین را باید از دیگر محورهای این رقابت دانست چرا که در موضعی آشکار و عجیب فلاویو گفته بود در صورت پیروزی، عضویت برزیل در بریکس را بازبینی خواهد کرد! او این گروه را ائتلافی ایدئولوژیک برای به چالش کشیدن آمریکا و کاهش نقش دلار می‌دانست. چنین رویکردی می‌توانست زمینه تغییر در مشارکت برزیل در بریکس را فراهم کند؛ موضوعی که با تلاش واشنگتن برای محدود کردن نفوذ چین در آمریکای لاتین ارتباط دارد. در مقابل، لولا بر ادامه حضور فعال برزیل در این گروه تأکید دارد. از آنجا که چین یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری برزیل است، تغییر جهت سیاسی برازیلیا می‌توانست پیامدهایی فراتر از مناسبات دیپلماتیک داشته باشد. اکنون با تداوم ریاست‌جمهوری لولا، نه بازنگری وعده‌ داده‌ شده فلاویو در دستور کار قرار دارد و نه نشانه‌ای از تغییر اساسی در مسیر همکاری برزیل با چین دیده می‌شود.

اسرائیل و ایران؛ تفاوت در جهت‌گیری سیاست خارجی

روابط با رژیم صهیونیستی نیز از این تغییر جهت مستثنا نیست. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، از حامیان علنی فلاویو بولسونارو بود. او در مراسم آغاز رسمی کارزار انتخاباتی فلاویو در ژوئیه ۲۰۲۶ پیام ویدئویی فرستاد و از نامزدی او حمایت کرد. نتانیاهو پس از دور نخست نیز با فلاویو تماس گرفت، پیروزی او در این مرحله را تبریک گفت و از او برای سفر به سرزمین‌های اشغالی دعوت کرد. فلاویو نیز وعده داده بود که در صورت پیروزی، برزیل را به یکی از متحدان رژیم صهیونیستی تبدیل کند.

این در حالی بود که دولت لولا در قبال اقدامات نظامی رژیم صهیونیستی موضعی متفاوت اتخاذ کرده است. دولت برزیل در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران را محکوم کرد و با ابراز نگرانی شدید از این حملات، تأکید کرد که این اقدام جنایتکارانه  در میانه روند مذاکرات انجام شده است. برازیلیا در بیانیه خود، مذاکرات را تنها مسیر عملی برای رسیدن به صلح دانست و از همه طرف‌ها خواست به حقوق بین‌الملل پایبند باشند و برای جلوگیری از گسترش درگیری خویشتن‌داری کنند.

این تفاوت مواضع، یکی از ابعاد سیاست خارجی بود که با نتیجه انتخابات ریاست جمهوری در برزیل ارتباط داشت. پیروزی فلاویو می‌توانست زمینه نزدیکی بیشتر برازیلیا به مواضع دولت ترامپ و رژیم صهیونیستی را فراهم کند؛ در مقابل، انتخاب مجدد لولا به معنای ادامه رویکرد انتقادی دولت او در قبال حملات رژیم صهیونیستی آمریکا علیه ایران و حملات جنایتکارانه رژیم صهیونیستی به غره و فلسطین و لبنان و منطقه باشد و تأکید بر راه‌حل دیپلماتیک در مناقشات منطقه‌ای است.

در هر حال، بازگشت فلاویو به قدرت می‌توانست فرصت مناسبی برای دولت ترامپ فراهم کند تا برزیل را به سیاست‌های منطقه‌ای خود نزدیک‌تر کند، مشارکت آن در بریکس را به چالش بکشد و در روابط این کشور با چین و رژیم صهیونیستی تغییراتی به وجود آورد. اما با پیروزی لولا، این چشم‌انداز محقق نخواهد شد. البته واشنگتن همچنان ابزارهای اقتصادی و دیپلماتیک قابل‌توجهی برای اثرگذاری بر برزیل دارد، اما نتیجه انتخابات نشان داد که تلاش‌های گزارش‌شده برای حمایت از خانواده بولسونارو و فشار بر دولت لولا نتوانستند به بازگشت این خانواده به قدرت منجر شوند.

اختلاف کم آرای دو نامزد نشان می‌دهد که جریان بولسونارو همچنان نیرویی مهم در سیاست داخلی برزیل خواهد بود و لولا باید در چهار سال آتی، علاوه‌بر فشارهای دولت ترامپ که بعد از ماجرای ونزوئلا شدت و جسارت بیشتری یافته است، با جامعه‌ای دو قطبی دست و پنجه نرم کند.

انتهای پیام