مهرناز کردفلاحت، روانشناس در گفت‌وگو با ایسنا، درباره آسیب‌های خلقی و روانی نوظهوری که به الگوهای پنهان اختلال خواب و استفاده شبانه از فناوری مربوط می‌شود، گفت: یکی از مشکلاتی که این روزها در میان نوجوانان دیده می‌شود، دیر خوابیدن و استفاده طولانی‌مدت از گوشی در شب است. بعضی نوجوانان تا نیمه‌شب یا حتی صبح مشغول بازی یا گفت‌وگو با دوستانشان هستند و در نتیجه، صبح خسته به مدرسه می‌روند و تمرکز کافی ندارند. کم‌خوابی می‌تواند نوجوان را زودرنج و عصبی کند و اگر ادامه یابد، اضطراب و ناراحتی‌های روحی او را افزایش دهد.
وی افزود: البته همیشه گوشی علت اصلی نیست و گاهی نوجوان به‌دلیل نگرانی‌های ذهنی یا احساس تنهایی نمی‌تواند بخوابد و برای فرار از این احساسات سراغ گوشی می‌رود، بنابراین صرفا گرفتن گوشی از نوجوان راه‌حل مناسبی نیست، بلکه بهتر است خانواده درباره ساعت خواب و استفاده از اینترنت با او به توافق برسند.
به گفته وی، داشتن برنامه منظم برای خواب و بیداری و کنار گذاشتن گوشی پیش از خواب بسیار کمک‌کننده است. اگر نوجوان برای مدت طولانی دچار بی‌خوابی شدید یا تغییرات خلقی و تحصیلی شده است، باید موضوع را جدی گرفت و در صورت نیاز از متخصص کمک خواست.
گرایش پنهان به سیگار الکترونیکی و مواد مخدر
این روانشناس با اشاره به اینکه نوجوانان برای پنهان‌کردن تمایل یا مصرف تدریجی سیگار الکترونیکی (پاد و ویپ) و سایر مواد به روش‌های جدیدی روی می‌آورند، گفت: گاهی نوجوانان به‌دلیل کنجکاوی یا فشار دوستان به سراغ سیگار الکترونیکی و مواد دیگر می‌روند. بعضی هم تصور می‌کنند این کار به آن‌ها کمک می‌کند اضطرابشان کمتر شود یا در جمع دوستان پذیرفته شوند.
نشانه‌های رفتاری و محیطی مصرف مواد در نوجوانان
وی ادامه داد: برخی نوجوانان به‌دلیل ترس از واکنش خانواده درباره این تجربه‌ها صحبت نمی‌کنند و در چنین شرایطی ممکن است والدین تغییراتی در رفتار فرزندشان مشاهده کنند. برای مثال ممکن است نوجوان درباره رفت‌وآمدهایش کمتر توضیح بدهد، ناگهان درباره دوستان جدیدش سکوت کند، هزینه‌های نامشخصی داشته باشد یا مکررا از والدین پول بخواهد بدون اینکه دلیل روشنی بیان کند. گاهی نیز بوی غیرمعمولی روی لباس یا وسایلش احساس می‌شود یا وسایلی پیدا می‌شوند که خانواده از کاربردشان اطلاعی ندارد؛ البته که هیچ‌کدام از این نشانه‌ها به‌تنهایی مصرف را ثابت نمی‌کنند.
کردفلاحت افزود: از نظر رفتاری هم باید به تغییرات ناگهانی توجه کرد. مثلا ممکن است نوجوان زودرنج‌تر شود، بیشتر با خانواده درگیر شود، تمرکزش در درس کاهش یابد یا علاقه‌اش به فعالیت‌هایی که قبلا دوست داشته کمتر شود. در بعضی موارد نیز اضطراب، اختلال خواب یا فاصله گرفتن از دوستان و خانواده دیده می‌شود. در مورد ویپ و پاد باید توجه داشت که بعضی نوجوانان به‌دلیل تصور بی‌خطر بودن به سراغ آن‌ها می‌روند، در حالی که بسیاری از این محصولات حاوی نیکوتین هستند و می‌توانند وابستگی ایجاد کنند. مصرف سایر مواد نیز ممکن است با تغییراتی در خواب، اشتها، خلق‌وخو یا عملکرد روزانه همراه باشد که البته نوع این تغییرات به ماده مصرفی و شرایط فرد بستگی دارد.
این روانشناس با بیان نکته‌ای مهم گفت: والدین نباید با دیدن یک نشانه فورا فرزندشان را متهم کنند، بلکه بهتر است درباره تغییرات مشاهده‌شده با آرامش صحبت کنند و به نوجوان فرصت بدهند توضیح دهد؛ چرا که گاهی پشت این رفتارها فشار دوستان یا مشکلی روحی وجود دارد که نوجوان نمی‌داند چطور درباره آن حرف بزند.
وی با بیان اینکه زمانی اختلالات پنهان مربوط به تصویر بدنی و رفتارهای وسواسی درباره خوراک و ظاهر در رفتار نوجوان قابل شناسایی است، تصریح کرد: در دوران نوجوانی توجه به ظاهر و مقایسه خود با دیگران طبیعی است، اما گاهی این نگرانی بیش از حد می‌شود و نوجوان بخش زیادی از وقت و فکرش را به وزن و شکل بدن خود اختصاص می‌دهد.
این روانشناس ادامه داد: برای مثال ممکن است مدام خودش را با دیگران مقایسه کند یا بارها از اطرافیان بپرسد که آیا چاق شده یا ظاهرش خوب است. ممکن است از عکس گرفتن، رفتن به مهمانی یا حضور در جمع دوستان خودداری کند، چون از ظاهرش خجالت می‌کشد. بعضی نوجوانان هم مرتب خودشان را در آینه بررسی می‌کنند یا با وجود طبیعی‌بودن وزنشان همچنان احساس می‌کنند چاق هستند. در مورد غذا خوردن هم باید به تغییرات رفتاری توجه کرد.
کردفلاحت اضافه کرد: مثلا نوجوان ممکن است وعده‌های غذایی را حذف کند یا برای کاهش وزن، مقدار غذایش را به‌شدت کم کند. ممکن است از خوردن بعضی غذاها بترسد یا پس از غذا خوردن احساس گناه و اضطراب داشته باشد. گاهی هم پنهانی غذا می‌خورد یا بعد از خوردن تلاش می‌کند با ورزش شدید یا روش‌های ناسالم، کالری مصرف‌شده را جبران کند. تغییر وزن، خستگی مداوم، سرگیجه و کاهش تمرکز هم می‌توانند از نشانه‌های هشداردهنده باشند.
به گفته وی، بعضی از این رفتارها ممکن است نشانه اختلالات خوردن باشند؛ برای مثال در بی‌اشتهایی عصبی، فرد به‌شدت از افزایش وزن می‌ترسد و غذای خود را محدود می‌کند، در پرخوری عصبی فرد ممکن است در مدت‌کوتاهی مقدار زیادی غذا بخورد و بعد برای جبران آن به رفتارهایی مثل استفراغ عمدی یا ورزش بیش از حد روی بیاورد و در اختلال پرخوری نیز ممکن است فرد در مدت‌کوتاهی مقدار زیادی غذا بخورد و احساس کند کنترلی بر خوردن خود ندارد. این اختلالات فقط به وزن یا ظاهر مربوط نیستند و می‌توانند سلامت جسمی و روانی فرد را تحت تاثیر قرار دهند.
وی اظهار کرد: البته هر نوجوانی که به ظاهرش اهمیت می‌دهد یا عادت غذایی متفاوتی دارد، لزوما دچار اختلال نیست. مهم این است که ببینیم این نگرانی‌ها چقدر شدید شده‌اند و آیا زندگی روزمره، روابط، درس خواندن یا سلامت نوجوان را تحت تاثیر قرار داده‌اند یا نه.
انتهای پیام
