ابراهیم فیاض در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به تغییر جایگاه اجتماعی مدرک دانشگاهی اظهار کرد: افزایش تعداد مدارک تحصیلی می‌تواند به کاهش معنای اجتماعی آن‌ها منجر شود؛ مگر اینکه فرد در کنار مدرک، مهارتی کسب کند یا ارزش افزوده‌ای ایجاد کند که او را از دیگران متمایز سازد.
وی با اشاره به نمونه‌هایی از موفقیت حرفه‌ای در حوزه‌های مختلف افزود: برای مثال، علیرضا دبیر، رئیس فدراسیون کشتی، علاوه بر تحصیلات دانشگاهی، در حوزه مدیریت کشتی نیز عملکردی دارد که می‌توان آن را در نتایج و موفقیت‌های این رشته بررسی کرد. در چنین شرایطی، مدرک دانشگاهی زمانی معنا پیدا می‌کند که بتوان ارتباط آن را با عملکرد و توانایی ایجاد تحول نشان داد.
این جامعه‌شناس با تأکید بر ضرورت پیوند دانشگاه با مسائل واقعی جامعه ادامه داد: دانشگاه باید بتواند جامعه را از وضعیت آماتوری و آزمون‌وخطا به سمت تخصص‌گرایی هدایت کند. اگر تحصیلات دانشگاهی نتواند به بهبود عملکرد در حوزه‌هایی مانند اقتصاد، مسائل اجتماعی و آموزش‌وپرورش کمک کند، صرف داشتن مدرک نمی‌تواند به‌تنهایی نشانه موفقیت و کارآمدی باشد.
مهارت و تخصص؛ فراتر از مدرک‌گرایی
فیاض با اشاره به نگرانی‌ها درباره کاهش کیفیت آموزش و جایگاه حرفه معلمی گفت: یکی از مسائلی که باید جدی گرفته شود، کیفیت تخصص و مهارت در مشاغل مختلف است. اگر دانشگاه بتواند نیروهایی تربیت کند که در حوزه کاری خود از دانش و تخصص کافی برخوردار باشند و خطاهای ناشی از فعالیت‌های غیرحرفه‌ای را کاهش دهند، می‌توان انتظار داشت آموزش عالی نقش مؤثرتری در توسعه جامعه ایفا کند.
وی با بیان اینکه تحولات فناوری، به‌ویژه هوش مصنوعی، ضرورت بازنگری در کارکرد دانشگاه‌ها را افزایش داده است، اظهار کرد: آینده‌پژوهی از موضوعات مهمی است که دانشگاه‌ها باید در رشته‌های مختلف، از علوم انسانی و علوم پایه تا رشته‌های فنی و پزشکی، به آن توجه کنند. فناوری‌های جدید در حال تغییر آینده جوامع هستند و آموزش عالی نمی‌تواند بدون شناخت این تحولات، همان مسیرهای گذشته را ادامه دهد.
هوش مصنوعی و ضرورت بازنگری در کارکرد دانشگاه
این استاد دانشگاه تهران با تأکید بر تأثیر هوش مصنوعی بر آموزش و پژوهش گفت: هوش مصنوعی می‌تواند دسترسی به اطلاعات، پردازش داده‌ها، جست‌وجوی منابع و انجام برخی فعالیت‌های علمی را متحول کند. در چنین شرایطی، دانشگاه‌ها باید به این پرسش پاسخ دهند که چه مهارت‌ها و توانایی‌هایی را باید در دانشجویان تقویت کنند تا نقش آنان با قابلیت‌های فناوری‌های جدید قابل جایگزینی نباشد.
فیاض با انتقاد از رویکردهای محدودکننده در مواجهه با هوش مصنوعی افزود: نمی‌توان صرفاً با مقابله و محدودسازی، مانع پیشرفت فناوری شد. همان‌طور که دانشگاه‌ها در دوره‌های پیشین با ظهور فناوری‌هایی مانند رایانه و اینترنت مواجه شدند، اکنون نیز باید به‌جای مقاومت صرف، شیوه استفاده از هوش مصنوعی را بشناسند و آن را در فرایندهای آموزشی و پژوهشی به کار بگیرند.
وی ادامه داد: هوش مصنوعی می‌تواند حجم زیادی از اطلاعات را پردازش کند، منابع چندزبانه را در دسترس قرار دهد و در تولید و ترجمه محتوا نقش داشته باشد. در نتیجه، استاد دانشگاه نیز باید با مطالعه مستمر و ارائه چارچوب‌های تحلیلی دقیق، نقش خود را بازتعریف کند. اگر آموزش دانشگاهی همچنان بر الگوهای سنتی و انتقال اطلاعات متمرکز بماند، ممکن است بخشی از کارکردهای آن در برابر قابلیت‌های جدید فناوری تضعیف شود.
این جامعه‌شناس با اشاره به پیامدهای احتمالی این تحولات برای دانشگاه‌ها تصریح کرد: اگر دانشگاه نتواند خود را با فناوری‌های جدید سازگار کند، ممکن است در جذب دانشجو و حفظ جایگاه اجتماعی خود با مشکل مواجه شود. در برخی رشته‌ها نیز ظرفیت‌های پذیرش دانشگاهی به‌طور کامل تکمیل نمی‌شود؛ موضوعی که می‌تواند نشانه‌ای از ضرورت بررسی دوباره جایگاه و کارکرد برخی رشته‌ها باشد.
تغییر انتظارات از دانشگاه در عصر فناوری
فیاض درباره تغییر انتظارات خانواده‌ها و نسل جوان از تحصیلات دانشگاهی اظهار کرد: در گذشته، داشتن مدرک تحصیلی می‌توانست به‌عنوان مسیری برای دستیابی به شغل و منزلت اجتماعی تلقی شود؛ اما اکنون باید بررسی کرد که دانشگاه تا چه اندازه می‌تواند نیازهای واقعی جامعه و بازار کار را پاسخ دهد.
وی با اشاره به اهمیت تفاوت‌های جغرافیایی و اجتماعی در دسترسی به فرصت‌های آموزشی افزود: انتخاب رشته و امکان ادامه تحصیل برای همه جوانان شرایط یکسانی ندارد و وضعیت خانواده‌ها و محل زندگی آنان نیز می‌تواند در این زمینه اثرگذار باشد. بنابراین، بررسی تغییر نگرش به مدرک دانشگاهی نیازمند توجه به شرایط اجتماعی و فرصت‌های متفاوت نسل جوان است.
این استاد دانشگاه تهران با تأکید بر ضرورت همراهی آموزش عالی با تحولات آینده گفت: دانشگاه باید به‌جای تکیه صرف بر ساختارها و روش‌های سنتی، برای تغییرات فناوری و نیازهای آینده برنامه داشته باشد. در غیر این صورت، فاصله میان آموزش دانشگاهی و تحولات جامعه بیشتر می‌شود. بنابراین مسئله اصلی، کنار گذاشتن علم نیست؛ بلکه دانشگاه باید بتواند دانش را با نیازهای جامعه و تحولات آینده پیوند دهد.
فیاض افزود: مدرک زمانی ارزشمندتر می‌شود که نشان‌دهنده توانایی فرد در تحلیل مسائل، تولید دانش کاربردی و حل مشکلات باشد. در عصر هوش مصنوعی، دانشگاه‌ها باید نقش خود را در تربیت نیروهای متخصص بازنگری کنند و به‌جای تمرکز صرف بر انتقال اطلاعات و اعطای مدرک، زمینه تقویت تفکر تحلیلی، مهارت و آینده‌نگری را فراهم آورند.
وی تأکید کرد: مواجهه دانشگاه با فناوری‌های جدید نباید به مقاومت در برابر آن‌ها محدود شود؛ بلکه لازم است پیامدها و اقتضائات این فناوری‌ها شناخته شود و آموزش عالی برای استفاده مؤثر از آن‌ها برنامه‌ریزی کند. از این منظر، آینده دانشگاه به توانایی آن در سازگاری با تحولات فناوری و بازتعریف جایگاه دانش و تخصص در جامعه وابسته است.
انتهای پیام
