مهناز رونقی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به هم‌زمانی هالووین با توجه به آیین‌های پاییزی در فرهنگ ایرانی، اظهار کرد: هنگامی که از آیین‌های وارداتی مانند هالووین در کنار جشن‌های کهن ایرانی صحبت می‌کنیم، در واقع با موضوع تقابل فرهنگ، هویت و مصرف مواجه هستیم؛ جایی که متن فرهنگی در برابر تصویر رسانه‌ای‌شده قرار می‌گیرد. بررسی این مسئله، علاوه بر شناخت ساختارهای رسانه‌ای، به مطالعه روان‌شناختی نسل جدید نیز نیاز دارد.
وی با بیان اینکه هالووین برای نسل جدید تا حدی کارکرد یک کارناوال را پیدا می‌کند، افزود: در چنین فضایی، نوعی وارونگی نقش‌ها اتفاق می‌افتد و پنهان شدن پشت ماسک‌ها، امکان فاصله گرفتن از قواعد روزمره را فراهم می‌کند. این آیین نوعی نمایش و بازی‌گوشی را در خود دارد؛ در حالی که برخی از آیین‌های تاریخی ما در نگاه امروز، بیشتر با جنبه‌های رسمی و موقر شناخته می‌شوند و ممکن است ظرفیت تخلیه هیجانی و سرگرم‌کنندگی آن‌ها برای جوانان کمتر دیده شود.
هژمونی رسانه‌ای و پیوند هالووین با منطق مصرف
این پژوهشگر فرهنگ عامه درباره دلایل جذابیت بیشتر برخی جشن‌های جهانی برای نسل جدید نسبت به آیین‌های بومی، بیان کرد: یکی از عوامل مؤثر، هژمونی رسانه‌ای است. پلتفرم‌هایی مانند نتفلیکس، با بازنمایی سبک زندگی جوانانه، از طریق مصرف مداوم محتوای رسانه‌ای می‌توانند مخاطبان، به‌ویژه نسل جوان را به خود جذب کنند.
رونقی ادامه داد: هالووین به‌شدت با منطق مصرف پیوند خورده است. لباس‌های مخصوص، ماسک‌ها و کدوتنبل، نشانه‌هایی ملموس هستند که در قالب بسته‌های مصرفی عرضه می‌شوند و با منطق سرمایه‌داری تناسب دارند. در مقابل، بسیاری از آیین‌های ایرانی از مفاهیم تاریخی و هویتی عمیقی برخوردارند، اما این مفاهیم به اندازه کافی در قالب‌های ملموس و قابل‌مصرف بازنمایی نشده‌اند؛ به همین دلیل ممکن است برای نسل جدید تا حدی انتزاعی به نظر برسند.
وی با اشاره به ویژگی‌های پلتفرم‌های جدید رسانه‌ای گفت: این پلتفرم‌ها به دنبال محتوای بصری متفاوت و جذاب‌اند و آیین‌هایی که جنبه نمایشی، اغراق‌آمیز، گریم‌های خاص و جلوه‌های دیداری دارند، ظرفیت بیشتری برای دیده شدن در چنین فضایی پیدا می‌کنند. برای افزایش توجه نسل جدید به آیین‌های فرهنگی خود، باید زیبایی‌شناسی آن‌ها را متناسب با شرایط روز بازآفرینی کنیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی تهران با اشاره به آیین‌های مرتبط با پاییز، درباره ماندگاری برخی سنت‌ها اظهار کرد: شب یلدا ازجمله آیین‌هایی است که توانسته حیات خود را حفظ کند؛ زیرا از یک آیین با ریشه‌های کشاورزی به رویدادی خانگی و مصرفی نیز تبدیل شده است. به همین دلیل، امکان ادامه حیات آن در فضای آپارتمان‌های مدرن فراهم شده و برگزاری آن دیگر وابسته به شرایط و امکانات زندگی سنتی نیست.
رونقی افزود: در مقابل، برخی جشن‌ها مانند جشن مهر، به دلیل برخورداری از ماهیت میدانی و کشاورزی، با تغییر جغرافیای زندگی و گسترش آپارتمان‌نشینی تناسب کمتری پیدا کرده‌اند. فضای زندگی شهری و انزوای نسبی آپارتمانی، امکان تداوم آن دسته از آیین‌هایی را که به محیط‌های جمعی و فعالیت‌های کشاورزی وابسته بوده‌اند، محدود کرده است. در نتیجه، برخی از این جشن‌ها بیشتر در متون تاریخی باقی مانده‌اند و پیوندشان با اقتصاد و زندگی محلی کمرنگ شده است.
بازآفرینی آیین‌ها متناسب با رسانه‌های امروز
وی با تأکید بر ضرورت بازتعریف آیین‌های ایرانی برای نسل جدید گفت: باید تلاش کنیم این سنت‌ها را به روایت‌هایی جذاب برای نسل جدید تبدیل کنیم و طراحی معاصری از آن‌ها ارائه دهیم؛ به‌گونه‌ای که صرفاً به کلمات، توضیحات تاریخی و سخنرانی محدود نمانند.
این پژوهشگر فرهنگ عامه خاطرنشان کرد: ایجاد نشانه‌های بصری برای جشن‌ها و آیین‌های ایرانی می‌تواند ظرفیت آن‌ها را برای ورود به چرخه رسانه‌های جدید افزایش دهد. اگر بتوانیم نقش‌مایه‌های پاییزی را با پیام‌ها و مفاهیم فرهنگی این آیین‌ها ترکیب کنیم، امکان آن وجود دارد که این سنت‌ها نه فقط به‌عنوان بخشی از تاریخ گذشته، بلکه به‌عنوان بخشی از سبک زندگی روزمره مورد استفاده قرار گیرند.
انتهای پیام
