در استان ایلام، نان نه تنها یک نیاز روزمره، بلکه بخشی از فرهنگ غذایی مردم است؛ از نان بربری و سنگک و تافتون گرفته تا صمون، نان سنتی محبوبی که کودکان و بزرگسالان بسیاری را پای صف نانوایی می‌کشاند اما در ماه‌های اخیر، همین نان به یکی از کانون‌های گلایه و نگرانی شهروندان ایلامی تبدیل شده است.
صف‌های شلوغ، صمونی‌پزهایی که پیش از پایان روز با اتمام سهمیه آرد مواجه می‌شوند و نان‌هایی که به گفته شهروندان کیفیت گذشته را ندارند، تصویری است که این روزها در بسیاری نانوایی‌های ایلام دیده می‌شود.
استاندار ایلام چندی پیش با انتقاد از نبود مدیریت منسجم در حوزه آرد و نان، از تخلف‌هایی نظیر رعایت‌نکردن ساعت‌های پخت، تعطیلی‌های خودسرانه نانوایی‌ها و کم‌فروشی نام برد و برای رفع این مشکلات ضرب‌الاجل تعیین کرد.
رضا کریمیان یکی از شهروندان ایلامی در این بارهبه ایسنا گفت: اگر در مورد نان مشکل نداشتیم که استاندار هشدار نمی‌داد؛ اصل مسئله ما بالا رفتن قیمت و کم شدن کیفیت نان است.
در چنین شرایطی، خبر تدوین دستورالعمل جامع ساماندهی نانوایی‌های آزادپز در استان ایلام که توسط مرکز تحقیقات کشاورزی استان، امیدوارکننده به نظر می‌رسید؛ دستورالعملی که قرار بود با هدف ارتقای کیفیت نان، تأمین سلامت مصرف‌کنندگان و تشدید نظارت‌های صنفی و بهداشتی، آشفتگی بازار نان را سامان دهد اما بررسی‌های میدانی و گفت‌وگو با نانوایان و کارشناسان نشان می‌دهد که این دستورالعمل، حداقل در عمل، نتوانسته است گره‌ای از مشکلات باز کند و بسیاری از واحدهای آزادپز، از جمله صمون‌پزها، همچنان خارج از چارچوب‌های تعیین‌شده فعالیت می‌کنند.
دستورالعمل چه می‌گوید؟
بر اساس آنچه در متن دستورالعمل آمده، تمامی درخواست‌های تأسیس نانوایی باید صرفاً از طریق درگاه ملی مجوزها ثبت شود و صدور هرگونه مجوز منوط به تأیید کارگروه تخصصی آرد و نان است، هر مجوزی خارج از این روال، فاقد اعتبار قانونی خواهد بود، همچنین نیازسنجی منطقه‌ای بر اساس جمعیت، دسترسی، سرانه مصرف و نوع نان انجام می‌شود و اهلیت، سوابق و شرایط متقاضی با رعایت کامل ۲۵ شرط اتحادیه صنف نانوایان بررسی می‌گردد.
نصب تابلو مشخصات واحد، داشتن کارت بهداشت معتبر کارکنان، نگهداری اصولی مواد غذایی و ایجاد فضای مناسب انتظار مشتریان، از دیگر الزامات این دستورالعمل است. قیمت نان آزادپز نیز باید پس از انجام آنالیز کارشناسی در شورای آرد و نان استان تعیین و ابلاغ شود و هرگونه عرضه خارج از شبکه آرد، گران‌فروشی، کم‌فروشی، اختلاط غیرمجاز آرد و عدم رعایت الزامات صنفی و بهداشتی تخلف محسوب می‌شود. بازرسی‌های مشترک ماهانه با حضور جهاد کشاورزی، شبکه بهداشت، تعزیرات حکومتی، معاونت غذا و دارو و اتحادیه صنف نانوایان نیز از جمله مصوبات این دستورالعمل است.
وضعیت میدانی؛ فاصله قانون و عمل
با وجود الزام قانونی اجرای این دستورالعمل، واقعیت بازار ایلام چیز دیگری را نشان می‌دهد. نخستین مشکل، ابهام در تعریف و مصداق «آزادپز» است. در حالی که دستورالعمل برای ساماندهی نانوایی‌های آزادپز تدوین شده، رئیس سازمان جهاد کشاورزی ایلام در مقطعی اعلام کرده بود که نانوایی آزادپز در استان وجود ندارد. این تناقض در گفتار مسئولان، نشان‌دهنده سردرگمی در شناسایی جامعه هدف دستورالعمل است؛ اگر قرار است واحدی ساماندهی شود، ابتدا باید مشخص باشد که آن واحد در کدام دسته قرار می‌گیرد و مشمول کدام ضوابط است.
دومین مشکل، بلاتکلیفی صمون‌پزهاست. سال گذشته ۵۶ نانوایی صمون‌پز در استان از آرد یارانه‌ای نوع یک و دو استفاده می‌کردند، اما برخی از این واحدها به‌دلیل تغییر ضوابط، در ردیف نانوایی‌های آزادپز قرار گرفتند و سهمیه آرد یارانه‌ای آن‌ها حذف شد. این تغییر، هزینه تولید نان را به‌شدت افزایش داد. در چنین شرایطی، یا نانوا قیمت را بالا می‌برد و یا برای بقا به سفارش‌های عمده اغذیه‌فروشی‌ها روی می‌آورد و از مشتری عادی غافل می‌شود؛ دو روی سکه‌ای که هر دو به زیان شهروندان است.
چرا دستورالعمل نانوایی‌های آزادپز ایلام اجرایی نمی‌شود؟
یکی از نانوایان آزادپز در حاشیه شهر ایلام به ایسنا گفت: ما ماه‌ها منتظر قیمت مصوب ماندیم. وقتی قیمت دیر ابلاغ می‌شود، هر واحد با یک نرخ کار می‌کند و نظارت هم بی‌نتیجه می‌ماند. هزینه آرد، کارگر و اجاره هر ماه بالا می‌رود، اما تا قیمت جدید ابلاغ شود، مجبوریم یا کیفیت را کم کنیم یا با ضرر کار کنیم.
وی افزود: دستورالعمل می‌گوید بازرسی مشترک ماهانه انجام می‌شود، اما ما در عمل چند بار در سال آن هم به صورت پراکنده می‌بینیم. وقتی بازرسی منظم نباشد، واحدهای متخلف از ترس برخورد، خود را ملزم به رعایت شرایط نمی‌دانند.
یکی از صمون‌پزهای باسابقه در ایلام نیز با اشاره به وضعیت خاص این حرفه اظهار کرد: ما سال‌هاست این کار را انجام می‌دهیم، اما شرایط گرفتن مجوز سخت است. کارت بهداشت، فضای استاندارد و تابلو واحد هزینه دارد و بسیاری از همکاران توان تأمین آن را ندارند.
وی افزود: تا وقتی شرایط ما در نظر گرفته نشود، دستورالعمل فقط برای کسانی اجرا می‌شود که از قبل مجوز دارند.
نگاه کارشناسی؛ دستورالعمل خوب، اجرای ناقص
زینب سبزی رئیس اداره آموزش بهره‌برداران مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: این دستورالعمل با هدف ساماندهی، ارتقای کیفیت خدمات، تأمین سلامت مصرف‌کنندگان و افزایش هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی تدوین شده است.
وی خاطرنشان کرد: بر اساس این دستورالعمل، تمامی درخواست‌های تأسیس نانوایی صرفاً از طریق درگاه ملی مجوزها ثبت می‌شود ولی صدور هرگونه مجوز منوط به تأیید کارگروه تخصصی آرد و نان بوده و هر مجوزی خارج از این روال، فاقد اعتبار قانونی خواهد بود.
رئیس اداره آموزش بهره‌برداران مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام تصریح کرد: در این کمیته، نیازسنجی منطقه‌ای بر اساس جمعیت، دسترسی، سرانه مصرف و نوع نان انجام می‌شود و اهلیت، سوابق و شرایط متقاضی نیز با رعایت کامل ۲۵ شرط اتحادیه صنف نانوایان بررسی خواهد شد.
سبزی اضافه کرد: نصب تابلو مشخصات واحد، داشتن کارت بهداشت معتبر کارکنان، نگهداری اصولی مواد غذایی و ایجاد فضای مناسب انتظار مشتریان از دیگر موارد مورد تاکید در این دستورالعمل است.
تدوین دستورالعمل جامع ساماندهی نانوایی‌های آزادپز در ایلام
وی بیان کرد: بر اساس مصوبات این کارگروه، قیمت نان آزادپز پس از انجام آنالیز کارشناسی در شورای آرد و نان استان تعیین و ابلاغ می‌شود و هرگونه عرضه خارج از شبکه آرد، گران‌فروشی، کم‌فروشی، اختلاط غیرمجاز آرد و عدم رعایت الزامات صنفی و بهداشتی تخلف محسوب خواهد شد.
سبزی گفت: همچنین مقرر شد بازرسی‌های مشترک ماهانه با حضور اداره جهاد کشاورزی، شبکه بهداشت، تعزیرات حکومتی، معاونت غذا و دارو و اتحادیه صنف نانوایان به‌صورت مستمر انجام شود.
وی اضافه کرد: این دستورالعمل با هدف ترویج تولید نان کامل و سالم، ارتقای کیفیت نان سنتی، ساماندهی واحدهای آزادپز و حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان تدوین شده و اجرای آن از زمان ابلاغ برای تمامی دستگاه‌های مرتبط الزامی خواهد بود.
دستورالعمل ساماندهی نانوایی‌های آزادپز ایلام، از نظر محتوایی گامی درست در جهت ارتقای کیفیت نان و سلامت مصرف‌کنندگان است؛ اما تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد که ابلاغ دستورالعمل بدون تأمین پیش‌نیازهای اجرایی، تنها شکاف میان قانون و عمل را عمیق‌تر می‌کند.
تعیین تکلیف مسیر صدور مجوز، ابلاغ به‌موقع قیمت نان، تشکیل منظم تیم‌های بازرسی مشترک، ساماندهی صمون‌پزها با در نظر گرفتن شرایط آنان و اطلاع‌رسانی شفاف به نانوایان، گام‌هایی است که می‌تواند این دستورالعمل را از مرحله تدوین به مرحله اجرا برساند. در غیر این صورت، نانوایی‌های آزادپز و صمون‌پزها همچنان در حاشیه نظارت باقی می‌مانند و مصرف‌کنندگان نیز از کیفیت و قیمت مناسب نان محروم خواهند ماند.
انتهای پیام
