حمیده مقدسی ـ بازیگر ـ که در فصل سوم سریال کارآگاه علوی، نقش فیروزه (همسر نیک‌پی) را بازی می‌کند، این شخصیت را زنی پرانرژی، کنجکاو، شوخ‌طبع و در عین حال برخوردار از ظرفیت‌های عاطفی و تحلیلی می‌داند.

او معتقد است: فیروزه نباید تنها برای ایجاد لحظات شیرین در قصه حضور داشته باشد.

مقدسی در گفت‌وگویی از شیوه نزدیک‌شدن به شخصیت، همکاری با کارگردان، تجربه‌هایش در انتخاب بازیگر و دلایل ماندگاری مجموعه‌های معمایی سخن می‌گوید و توضیح می‌دهد که چرا به باور او، جزئیات اجرایی در یک اثر تاریخی اهمیت ویژه‌ای دارند.

مقدسی درباره ویژگی‌های شخصیتی فیروزه به ایسنا گفت: فیروزه برای من شخصیتی فعال و پیش‌برنده است. حضور او صرفاً برای ایجاد لحظات شیرین یا طنز نیست؛ رفتارها، تصمیم‌ها و شیطنت‌هایش جزئیاتی دارند که شاید در ابتدا ساده به نظر برسند اما در روند داستان کارکرد مهم‌تری پیدا می‌کنند. او شخصیتی است که می‌تواند مخاطب را غافلگیر کند و در موقعیت‌های مختلف، واکنش‌هایی نشان بدهد که به پیشبرد قصه کمک کنند. فیروزه پرحرف، کنجکاو و نسبت به اتفاقات اطرافش حساس است. نمی‌تواند بی‌تفاوت بماند و ترجیح می‌دهد در جریان ماجراها قرار بگیرد. بخشی از این ویژگی‌ها به روحیات خودم نزدیک است. من هم انرژی زیادی دارم، با آدم‌ها ارتباط می‌گیرم و شوخ‌طبع هستم. گاهی آن‌قدر انرژی صرف کار و ارتباط با دیگران می‌کنم که وقتی به خانه می‌رسم، احساس می‌کنم کاملاً خالی شده‌ام؛ با این حال، صبح روز بعد دوباره با همان انرژی روزم را شروع می‌کنم.

این بازیگر ادامه داد: فکر می‌کنم فیروزه نیز همین انرژی بیرونی و بازیگوشی را دارد. در عین حال، نمی‌خواستم او فقط شخصیتی پرتحرک و شوخ‌طبع باشد. برایم مهم بود که جنس زنانگی و مادرانگی در او حضور داشته باشد و بتواند پشتوانه‌ای برای خانواده و اطرافیانش باشد. این ترکیب به نظرم به شخصیت عمق می‌دهد؛ زنی که هم می‌تواند فضای خانه را زنده کند و هم در موقعیت‌های مهم، حضوری مؤثر داشته باشد.

مقدسی درباره چگونگی شکل‌گیری این شخصیت توضیح داد: در ابتدا بیشتر روی ویژگی‌های ظاهری شخصیت تمرکز داشتم. از همان سکانس‌های ابتدایی، پرحرفی را یکی از خصوصیات فیروزه در نظر گرفتم، ولی به‌تدریج متوجه شدم که این ویژگی به‌تنهایی کافی نیست. باید مشخص می‌شد پرحرفی او از کجا می‌آید، چه نسبتی با کنجکاوی‌اش دارد و چگونه در روابطش با دیگران نمود پیدا می‌کند. به همین دلیل، روی ریتم گفتار، لحن، نگاه و واکنش‌های او کار کردم. سعی داشتم هر بار که فیروزه وارد موقعیتی می‌شود، فقط همان رفتار قبلی را تکرار نکند. شخصیت باید امکان رشد داشته باشد و مخاطب بتواند به‌تدریج وجوه تازه‌ای از او را بشناسد.

این بازیگر با اشاره به شیوه مواجهه خود با نقش بیان کرد: یکی از تصمیم‌های مهم من این بود که درباره فیروزه قضاوت نکنم. اجازه دادم شخصیت خودش را به من نشان بدهد. به نظرم گاهی بازیگر با یک تصور اولیه وارد نقش می‌شود و می‌خواهد همان تصور را به اجرا تحمیل کند؛ در حالی که بهتر است به موقعیت‌های داستانی فرصت بدهد تا ابعاد تازه‌ای از شخصیت را آشکار کنند. برای من نیز همین اتفاق افتاد و به‌تدریج ارتباط بیشتری با فیروزه پیدا کردم.

مقدسی با تأکید بر اهمیت تعامل میان بازیگر و کارگردان یادآور شد: نقش کارگردان در رسیدن به شخصیت فیروزه بسیار مؤثر بود. سیدجمال سیدحاتمی از کارگردان‌هایی است که می‌توان با او گفت‌وگو کرد و درباره جزئیات نقش به نتیجه رسید. از همان ابتدا درباره فیروزه با ایشان صحبت می‌کردم و پیشنهادهایم را مطرح می‌کردم. ایشان نیز ایده‌های خودشان را داشتند و این تعامل باعث شد به‌تدریج به شکل مشخص‌تری از شخصیت برسیم. در ابتدا درباره ظرفیت‌های فیروزه تردید داشتم. احساس می‌کردم در فیلمنامه اولیه، حضور او چندان پررنگ نیست. با این حال، کارگردان از من می‌خواست به شخصیت اعتماد کنم و برایش ویژگی‌های مشخصی پیدا کنم. در ادامه، موقعیت‌هایی در داستان وجود داشت که فیروزه برای نجات زندگی خودش به سراغ کارآگاه علوی می‌رفت و همکاری همسرش با علوی نیز اهمیت پیدا می‌کرد. همین موقعیت‌ها به من کمک کرد تا امکان تأثیرگذاری بیشتری برای او ببینم.

این بازیگر افزود: با آقای سیدحاتمی و آقای امیری درباره این موضوع گفت‌وگو کردیم و تلاش کردیم ظرفیت‌های شخصیت را در بخش‌های مختلف قصه پیدا کنیم. گاهی یک پیشنهاد کوچک در رفتار یا واکنش شخصیت می‌تواند به شکل‌گیری تصویری روشن‌تر از او کمک کند. در نهایت، به نظرم آنچه در فیروزه دیده می‌شود، حاصل همکاری و تعامل میان بازیگر و کارگردان است.

مقدسی درباره تأثیر تجربه‌های قبلی خود در انتخاب بازیگر نیز اظهار کرد: یکی از حوزه‌هایی که سال‌هاست در آن فعالیت می‌کنم، انتخاب بازیگر است. در مجموعه‌هایی مانند «مستوران»، «محکومین»، «سرگذشت» و «مهیار عیار» در این زمینه تجربه داشته‌ام. برای من مهم است که بازیگر متناسب با شخصیت انتخاب شود و توانایی‌هایش در جایگاهی قرار بگیرد که بهتر دیده شود. انتخاب بازیگر فقط پیدا کردن یک چهره مناسب نیست؛ باید بررسی کرد که بازیگر چه ویژگی‌هایی دارد، چطور می‌تواند با جهان شخصیت ارتباط برقرار کند و آیا حضورش در داستان باورپذیر خواهد بود یا نه. گاهی لازم است برای پیدا کردن بازیگر مناسب، با کارگردان و تهیه‌کننده گفت‌وگو و حتی بر سر انتخاب‌ها بحث کرد. اگر بازیگر درست در جایگاه مناسب قرار بگیرد، بخش مهمی از مسیر شکل‌گیری شخصیت طی شده است.

مقدسی ادامه داد: در مورد فیروزه نیز تلاش کردم همین نگاه را به کار بگیرم. باید می‌فهمیدم چه چیزی در این شخصیت وجود دارد که هنوز به‌درستی دیده نشده است. به‌تدریج متوجه شدم انرژی، کنجکاوی و ارتباط‌گیری او می‌توانند به ویژگی‌هایی فراتر از یک تیپ طنز تبدیل شوند.

او درباره تفاوت بازی در آثار تاریخی و معاصر اظهار کرد: در یک اثر تاریخی و اپیزودیک، بازیگر باید بتواند در مدت کوتاهی، شخصیتی باورپذیر و ماندگار بسازد. در «کارآگاه علوی ۳» بسیاری از نقش‌ها کوتاه هستند و بازیگر ممکن است فقط در چند سکانس حضور داشته باشد. با این حال، همان حضور محدود گاهی باید اطلاعاتی را به مخاطب منتقل کند که مسیر یک پرونده را تغییر می‌دهد. برای همین، بازیگر باید شناختی از جهان شخصیت داشته باشد. این شناخت به لباس و ظاهر محدود نمی‌شود؛ بیان، فیزیک، نگاه، واکنش‌ها و شیوه انتقال احساسات نیز اهمیت دارند. در آثار معاصر، بسیاری از موقعیت‌ها برای مخاطب آشناست، ولی در یک مجموعه تاریخی باید جهانی را بازسازی کنیم که از نظر اجتماعی و فرهنگی با زندگی امروز تفاوت دارد.

این بازیگر با اشاره به ضرورت پرهیز از کلیشه‌ها بیان کرد: به نظرم یکی از مهم‌ترین نکات این است که بازیگر نباید به تقلید ظاهری از گذشته بسنده کند. اگر فقط لباس قدیمی بپوشیم و از زبانی متفاوت استفاده کنیم، لزوماً شخصیت تاریخی باورپذیری نساخته‌ایم. باید بدانیم آدم‌های آن دوره چگونه زندگی می‌کردند، چه محدودیت‌هایی داشتند و در روابط خود چگونه رفتار می‌کردند.

مقدسی ادامه داد: از طرف دیگر، زبان اثر باید برای مخاطب قابل‌فهم باشد. من معتقد نیستم که بازی در یک مجموعه تاریخی الزاماً به استفاده از زبان کاملاً کلاسیک نیاز دارد. این مسئله به نگاه کارگردان و زبان کلی اثر بستگی دارد. اگر گفت‌وگوها روان باشند و با فضای تاریخی تناسب داشته باشند، مخاطب راحت‌تر می‌تواند با شخصیت‌ها ارتباط برقرار کند.

وی با اشاره به اهمیت این ویژگی در مجموعه‌های معمایی اظهار کرد: در یک داستان جنایی، هر شخصیت ممکن است حامل سرنخی باشد که مخاطب برای حل پرونده به آن نیاز دارد. حتی بازیگری که فقط چند دقیقه در داستان حضور دارد، باید بتواند اطلاعات لازم را به شکلی طبیعی منتقل کند. اگر بازی او باورپذیر نباشد، مخاطب ممکن است ارتباطش را با پرونده از دست بدهد. در چنین مجموعه‌ای، بازیگر باید هم به شخصیت خودش توجه کند و هم بداند حضورش چه جایگاهی در ساختار معما دارد. نگاه، مکث، شیوه پاسخ‌دادن و حتی نحوه مواجهه با پرسش‌های کارآگاه می‌تواند در ایجاد تعلیق مؤثر باشد. این همان چیزی است که بازی در آثار اپیزودیک را دشوار و در عین حال جذاب می‌کند.

راز جذابیت «کارآگاه علوی»؛ از نوستالژی تا معماهای جنایی

مقدسی با اشاره به جایگاه نوستالژیک این مجموعه اظهار کرد: فکر می‌کنم یکی از دلایل مهم جذابیت «کارآگاه علوی»، نوستالژی است. بسیاری از مخاطبان با فصل‌های قبلی این مجموعه خاطره دارند و بازگشت آن برایشان جذاب است. با این حال، تصور نمی‌کنم نوستالژی به‌تنهایی بتواند مخاطب را تا پایان یک مجموعه همراه نگه دارد. قصه باید کشش داشته باشد و شخصیت‌ها بتوانند ارتباط تازه‌ای با مخاطب برقرار کنند. یکی از ظرفیت‌های مهم این مجموعه، پیوند پرونده‌های جنایی با تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران است. داستان در دوره‌ای جریان دارد که جامعه ایران با تحولات مهمی روبه‌رو بوده است. این بستر تاریخی در کنار معماهای پلیسی، امکان روایت قصه‌هایی را فراهم می‌کند که فقط به پیدا کردن قاتل محدود نمی‌شوند و می‌توانند به روابط انسانی، مناسبات اجتماعی و فضای سیاسی آن زمان نیز بپردازند.

این بازیگر ادامه داد: ژانر جنایی و معمایی ذاتاً کنجکاوی مخاطب را تحریک می‌کند. تماشاگر می‌خواهد بداند چه اتفاقی افتاده، چه کسی دروغ می‌گوید و سرنخ‌ها چگونه به هم مرتبط می‌شوند. اگر این مسیر درست طراحی شود، مخاطب از قسمت‌های نخست با داستان همراه خواهد شد.

مقدسی درباره ارتباط نسل جدید با این مجموعه نیز گفت: تجربه‌ای داشتم که برایم بسیار جالب بود. در شیراز به تماشای یک نمایش رفته بودم و خانواده‌ای که آنجا حضور داشتند، درباره بازی من در «کارآگاه علوی» صحبت کردند. در میان آن‌ها نوجوانی بود که سریال را دیده بود و شخصیت فیروزه را می‌شناخت. حتی او را به یکی از اعضای خانواده خودش تشبیه می‌کرد.

وی افزود: این اتفاق برایم جذاب بود؛ چون نشان می‌داد مخاطب جدید نیز می‌تواند با شخصیت‌های یک مجموعه تاریخی ارتباط برقرار کند. برای یک بازیگر، ارتباط مستقیم مخاطب با شخصیت اهمیت زیادی دارد؛ به‌ویژه زمانی که مخاطب درباره جزئیات رفتار شخصیت صحبت می‌کند و آن را به تجربه‌های خودش پیوند می‌زند.

این بازیگر تأکید کرد: به نظرم این ارتباط زمانی شکل می‌گیرد که شخصیت از حالت کلیشه‌ای خارج شود و رفتارهایش برای مخاطب قابل‌درک باشد. فیروزه در دوره‌ای تاریخی زندگی می‌کند، ولی کنجکاوی، شوخ‌طبعی، نگرانی برای خانواده و واکنش‌هایش به اتفاقات اطراف می‌توانند برای مخاطب امروز نیز آشنا باشند.

 جزئیاتی که جهان سریال را می‌سازند

مقدسی با اشاره به تجربه همکاری‌های متعدد خود با کارگردان این مجموعه گفت: فارغ از قصه، کارگردانی یکی از ویژگی‌های مهم این مجموعه است. «کارآگاه علوی ۳» هفتمین همکاری من با سیدجمال سیدحاتمی است. در این سال‌ها، یکی از ویژگی‌هایی که در کار ایشان برایم اهمیت داشته، توجه به جزئیات و تلاش برای قرارگرفتن همه عناصر در خدمت قصه است. در یک مجموعه تاریخی، طراحی لباس، طراحی صحنه و گریم صرفاً جنبه تزئینی ندارند. این عناصر باید به مخاطب کمک کنند فضای داستان را باور کند. اگر لباس‌ها، محیط و ظاهر شخصیت‌ها با جهان روایت هماهنگ نباشند، حتی یک بازی خوب نیز ممکن است نتواند آن ارتباط لازم را ایجاد کند.

مقدسی ادامه داد: در «کارآگاه علوی ۳» گروه تلاش می‌کند این اجزا را در کنار یکدیگر قرار دهد. گاهی شرایط تولید دشوار می‌شود؛ از جمله هنگام فیلم‌برداری در باد و بوران یا مواجهه با محدودیت‌های اجرایی. با این حال، توجه به جزئیات می‌تواند به کیفیت نهایی کار کمک کند. از نظر من، این دقت یکی از ویژگی‌های قابل‌توجه همکاری با سیدحاتمی است.

شخصیتی برای فراتر رفتن از یک نقش حاشیه‌ای

این بازیگر در پایان با اشاره به ظرفیت‌های داستانی «کارآگاه علوی ۳» اظهار کرد: این مجموعه برای کسانی که به داستان‌های جنایی و معمایی علاقه دارند، امکان دنبال‌کردن پرونده‌هایی را فراهم می‌کند که در بستری تاریخی روایت می‌شوند. در کنار معماها، روابط خانوادگی و شخصیت‌هایی وجود دارند که می‌توانند ابعاد دیگری از قصه را نشان بدهند.

وی افزود: برای خودم، تجربه بازی در نقش فیروزه فرصتی بود تا شخصیتی را کشف کنم که در ابتدا ارتباط چندانی با او نداشتم، ولی به‌تدریج توانستم ویژگی‌های بیشتری در او پیدا کنم. امیدوارم مخاطب نیز در طول داستان، علاوه بر لحظات شیرین و شوخ‌طبعی فیروزه، جنبه‌های دیگر شخصیتش را ببیند و متوجه شود که او قرار نیست فقط فضای قصه را شیرین کند؛ بلکه می‌تواند بخشی از جهان داستان و روابط میان شخصیت‌ها باشد.

انتهای پیام