موضوع فعالیت‌های معدنی در مناطق دارای ارزش تاریخی و طبیعی، همواره محل توجه و گاه اختلاف نظر میان دستگاه‌های متولی معدن، میراث فرهنگی و محیط زیست بوده است. از یک سو، ظرفیت‌های معدنی می‌توانند زمینه فعالیت اقتصادی و بهره‌برداری از منابع طبیعی را فراهم کنند و از سوی دیگر، فعالیت‌های اکتشافی و استخراجی ممکن است بر آثار تاریخی، پوشش گیاهی و زیستگاه‌های حیات وحش تأثیر بگذارند.
در شهرستان مرودشت، محدوده کوه ایوب و فالونک به دلیل برخورداری از آثار باستانی و شواهد استقرار انسان در دوره‌های مختلف تاریخی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
چرا کوه ایوب و فالونک اهمیت دارند
بررسی‌های باستان‌شناسی در محدوده کوه ایوب و فالونک، از وجود میراثی با پیشینه چند هزارساله در این منطقه حکایت دارد. شواهد شناسایی‌شده در این محدوده، دوره‌ای از تاریخ استقرار انسان از هزاره چهارم پیش از میلاد تا دوران اسلامی را در بر می‌گیرد. نقوش صخره‌ای دامنه غربی کوه ایوب در محدوده‌ای موسوم به «سینه‌کوه» دارای توالی فرهنگی از دوره مس‌وسنگ تا دوران اسلامی است و غارها و پناهگاه‌های صخره‌ای نیز آثاری از دوره پارینه‌سنگی تا دوران تاریخی را در خود جای داده‌اند. گورهای توده‌سنگی، استودان‌ها، بقایای آرامستان‌های مربوط به دوره صفویه تا دوران معاصر، دو رشته قنات و آرامگاه صخره‌ای فالونک از دیگر آثار این محدوده هستند. آرامگاه صخره‌ای فالونک نیز بر اساس شواهد معماری به دوره فراهخامنشی یا پساهخامنشی نسبت داده شده است.
در سال‌های گذشته موضوع درخواست‌های معدنی در محدوده فالونک مطرح شد و در پی انتشار گزارش‌هایی درباره احتمال فعالیت اکتشافی، نگرانی‌هایی درباره پیامدهای آن برای آثار تاریخی منطقه شکل گرفت. اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت فارس نیز پیش‌تر صدور مجوز معتبر اکتشاف یا بهره‌برداری در این محدوده را تکذیب کرده بود. با این حال، طرح دوباره موضوع احتمال واگذاری محدوده برای اکتشاف، ضرورت روشن شدن آخرین وضعیت پرونده و مجوزهای احتمالی را مطرح کرده است.
بهرام گور؛ زیستگاه مهم گورخر ایرانی
در سوی دیگر، منطقه حفاظت‌شده بهرام‌گور قرار دارد؛ منطقه‌ای که از سال ۱۳۵۱ تحت حفاظت قرار گرفته است و به همراه پارک ملی قطرویه، یکی از زیستگاه‌های مهم گورخر ایرانی در کشور محسوب می‌شود. این منطقه علاوه بر گورخر ایرانی، زیستگاه گونه‌هایی مانند جبیر، قوچ و میش، کل و بز، هوبره، زاغ بور و پلنگ است.
با وجود اهمیت حفاظتی این منطقه، موضوع فعالیت‌های معدنی در بهرام‌گور سابقه‌ای طولانی دارد. بر اساس گزارشی که معاونت محیط‌زیست طبیعی و تنوع‌زیستی سازمان حفاظت محیط زیست در مهرماه ۱۴۰۵ منتشر کرد، ۱۹ معدن در این منطقه شناسایی و دارای مجوز اعلام شده‌اند که ۱۰ معدن از این تعداد در حال بهره‌برداری هستند. سنگ چینی، سنگ‌آهن و دولومیت از مواد معدنی این معادن عنوان شده است.
در همین گزارش به روند بررسی پهنه‌های اکتشافی نیز اشاره شده است. بر اساس توافق سال ۱۳۹۴ سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت صنعت، معدن و تجارت، شناسایی و پی‌جویی ماده معدنی آهن در ۶ پهنه بررسی و با عملیات اکتشاف در چهار پهنه از سوی شرکت ایمیدرو موافقت شد. در ادامه، حدود ۹۰ محدوده ثبتی معدنی در منطقه حفاظت‌شده بهرام‌گور و پارک ملی قطرویه ابطال شد و فعالیت معدنی در یکی از چهار پهنه نیز متوقف و موقعیت یک پهنه دیگر به دلیل قرار گرفتن در مسیر مهاجرت گورخر ایرانی جابه‌جا شد.
نبی‌الله مرادی، معاون محیط‌زیست طبیعی اداره‌کل حفاظت محیط زیست فارس، نیز در خردادماه ۱۴۰۵ در یک نشست خبری درباره وضعیت پهنه‌های معدنی بهرام‌گور گفته بود که تعداد پهنه‌های مورد درخواست در ابتدا بیش از ۷۰ تا ۸۰ پهنه بوده که با پیگیری‌های محیط زیست به ۶ پهنه و در نهایت به یک پهنه دارای مجوز اکتشاف کاهش یافته است.
وی همچنین درباره موقعیت جغرافیایی منطقه توضیح داده بود که بهرام‌گور از نظر حفاظتی تحت مدیریت محیط زیست فارس قرار دارد، اما از نظر جغرافیایی در محدوده استان کرمان واقع شده است.
صمت فارس: در کوه ایوب و فالونک پروانه معدن بهره‌برداری صادر نشده است
پژمان نامدارخانی، معاون امور معادن و اکتشافات معدنی اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت فارس، در گفت‌وگو با ایسنا درباره وضعیت مجوزهای معدنی در محدوده کوه ایوب و فالونک اظهار کرد: هیچ‌گونه پروانه بهره‌برداری معدن در منطقه کوه ایوب و فالونک از سوی این اداره‌کل صادر نشده است.
وی درباره منطقه حفاظت‌شده بهرام‌گور نیز گفت: در این منطقه مجوز معدنی برای شرکت ایمیدرو صادر شده است که در منطقه تحت حفاظت استان فارس قرار ندارد، بلکه در محدوده استان کرمان واقع شده است.
پرسش‌هایی درباره محدوده و وضعیت مجوزها
اظهارات معاون صمت فارس درباره کوه ایوب و فالونک، نبود پروانه بهره‌برداری معدن در این محدوده‌ها را روشن می‌کند؛ با این حال، برای تعیین وضعیت کامل پرونده‌های معدنی باید میان درخواست فعالیت، مجوز اکتشاف و پروانه بهره‌برداری تفاوت قائل شد. اعلام نشدن پروانه بهره‌برداری لزوماً به معنای نبود هرگونه درخواست یا بررسی اکتشافی نیست.
در بهرام‌گور نیز باید میان آمار معادن دارای مجوز در گزارش سازمان حفاظت محیط زیست و مجوز مورد اشاره معاون صمت فارس برای شرکت ایمیدرو تفاوت قائل شد؛ چراکه به گفته نامدارخانی، محدوده مربوط به مجوز ایمیدرو در استان کرمان قرار دارد و در محدوده تحت حفاظت استان فارس نیست.
به گزارش ایسنا، کوه ایوب و فالونک به دلیل آثار تاریخی و طبیعی، و بهرام‌گور به دلیل اهمیت زیستگاهی و وجود معادن دارای مجوز، هر یک با ملاحظات متفاوتی در زمینه فعالیت‌های معدنی روبه‌رو هستند. آنچه در این میان اهمیت دارد، روشن شدن وضعیت دقیق درخواست‌ها و مجوزها، مشخص بودن موقعیت جغرافیایی هر محدوده و تفکیک مراحل اکتشاف از بهره‌برداری است؛ موضوعی که می‌تواند از شکل‌گیری برداشت‌های نادرست درباره فعالیت معدنی در این مناطق جلوگیری کند و زمینه بررسی دقیق‌تر نسبت میان بهره‌برداری از منابع معدنی و حفاظت از میراث طبیعی و تاریخی را فراهم آورد.
انتهای پیام
