فاطمه محروق در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به جایگاه دانشجویان در تحولات سیاسی و اجتماعی کشور اظهار کرد: حادثه ۱۳ آبان موجب شد جایگاه دانشجو به‌عنوان یک کنشگر فعال در مسائل سیاسی و اجتماعی به رسمیت شناخته شود. این موضوع مهم‌ترین نقشی بود که این حادثه ایفا کرد و از آن زمان به بعد، شاهد نقش‌آفرینی دانشجویان در عرصه‌های مختلف بودیم.
وی افزود: از دوران پیش از انقلاب، دانشجویان برای نقش‌آفرینی و برقراری ارتباط با استادان دانشگاه، اقشار روشنفکر و جریان‌های مختلف در سطح دانشگاه وارد عمل شدند و با طرح دیدگاه‌ها و اظهارنظرهای گوناگون، پویایی قابل‌توجهی در فضای دانشگاه ایجاد کردند. پس از انقلاب نیز جایگاه دانشجویی همچنان حفظ شده است.
این عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به برخی محدودیت‌ها در مسیر فعالیت‌های دانشجویی بیان کرد: اگرچه در مقاطعی، به دلیل حرکت جریان دانشجویی به سمت ناآرامی‌ها و سپس اغتشاشات، تلاش‌هایی برای محدود کردن کنشگری دانشجویان صورت گرفته است، اما آنچه اهمیت دارد، فاصله گرفتن دانشجو از سیاست‌زدگی و فراهم شدن بستری برای نقد عالمانه و اظهارنظر آگاهانه درباره مسائل سیاسی و اجتماعی در محیط دانشگاه است.
محروق ادامه داد: تحولات چند سال اخیر نشان می‌دهد که فضای دانشگاه ما به محیط کوچکی از جامعه تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که به‌محض بازگشایی دانشگاه‌ها پس از تعطیلی‌هایی مانند جنگ تحمیلی دوم، برخی جریان‌ها به سمت شکل‌دهی به ناآرامی‌ها و اغتشاشات در مقیاس کوچک‌تر حرکت می‌کنند. این در حالی است که انتظار می‌رود دانشجویان پیش از حضور در میدان و بیان اعتراضات خود، در محیط دانشگاه جلسات نقد عالمانه برگزار کنند.
وی خاطرنشان کرد: دانشجویان می‌توانند از طریق تشکل‌ها و نشریات مختلف دانشجویی، دیدگاه‌ها و مطالبات خود را در محیط دانشگاه مطرح کنند و از این طریق به پویایی فضای دانشگاه کمک کنند. با این حال، اگر به‌محض وقوع کوچک‌ترین اتفاقی، دانشجویان از حضور در کلاس‌ها خودداری کنند، اشکال مختلف اعتراض را در کلاس‌ها به نمایش بگذارند، اقداماتی علیه استادان انجام دهند یا در سطح میدان دست به اقداماتی بزنند، این رفتارها ممکن است مدیریت دانشگاه را به سمت کنترل بیشتر فعالیت‌های دانشجویی سوق دهد.
ضرورت تقویت گفت‌وگوی آزاد و نقد عالمانه در دانشگاه
این عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد با تأکید بر تفاوت کنشگری دانشجویی با اعتراضات خیابانی تصریح کرد: به اعتقاد من، کنشگری دانشجو باید با کنشگری در کف خیابان متفاوت باشد و دانشجو باید زمینه نقد عالمانه را فراهم کند. ممکن است دانشجویان در برخی موضوعات دیدگاه‌های کاملاً درستی داشته باشند و لازم است حرف‌های آنان شنیده شود، اما مسیری که برای بیان این دیدگاه‌ها انتخاب می‌کنند، لزوماً مسیر درستی نیست و ممکن است جریان حاکم را به سمت کنترل فعالیت‌های آنان سوق دهد.
محروق با بیان اینکه یکی از پیش‌نیازهای مشارکت آگاهانه دانشجویان، برخورداری از آزادی اندیشه و امکان فعالیت در فضایی متکثر است، گفت: با ایجاد فضای گفت‌وگوهای آزاد و برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی می‌توان چنین بستری را فراهم کرد و از این طریق، فرصت مناسبی برای تبادل نظر و بیان آزادانه دیدگاه‌ها در دانشگاه به وجود آورد.
وی افزود: تحقق این موضوع مستلزم آن است که دانشجویان حرمت و احترام یکدیگر را حفظ کنند. همچنین می‌توان با دعوت از برخی مسئولان دانشکده‌ها و استادان برای حضور در این نشست‌ها، زمینه گفت‌وگوی آزاد را فراهم کرد؛ البته باید امکان صیانت از دانشجویان و استادان نیز وجود داشته باشد تا دانشجو بتواند آزادانه دیدگاه‌های خود را بیان کند.
این استاد دانشگاه با اشاره به نقش دانشگاه در افزایش تاب‌آوری سیاسی و اجتماعی جامعه اظهار کرد: دانشگاه می‌تواند در افزایش تاب‌آوری سیاسی و اجتماعی جامعه نقشی بسیار کلیدی داشته باشد. دانشجویان از طریق ایجاد فضای گفتمانی، نقد عالمانه و برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی می‌توانند در این زمینه نقش‌آفرینی کنند؛ نقشی که شاید افراد حاضر در کف خیابان نتوانند به همین اندازه ایفا کنند.
محروق ادامه داد: با این حال، اکنون شاهد آن هستیم که مردم عادی بیشتر در این زمینه فعالیت می‌کنند، در حالی که انتظار می‌رود دانشجویان در محیط دانشگاه و از طریق ابزارهای علمی و گفتمانی، نقش پررنگ‌تری داشته باشند.
ناامیدی دانشجویان مانعی در مسیر مشارکت و کنشگری مؤثر آن‌هاست
وی با اشاره به تأثیر ناامیدی بر وضعیت دانشگاه و فعالیت دانشجویان بیان کرد: یکی از موانع اساسی در این زمینه، احساس ناامیدی در میان دانشجویان است. غلبه ناامیدی در دانشگاه موجب شده است دانشجو به‌جای آنکه به چگونگی کنشگری مؤثر، افزایش دانش و ارتقای توان علمی خود فکر کند، دانشگاه را صرفاً فضایی برای برقراری ارتباطات غیررسمی، گفت‌وگوها و گپ‌های غیرعالمانه ببیند.
این عضو هیات علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به دشواری‌های ایجاد امید در فضای دانشگاه خاطرنشان کرد: این ناامیدی تأثیر زیادی بر وضعیت دانشجویان دارد و تغییر این شرایط از سوی جامعه یا دانشگاه تا حدودی دشوار است؛ چراکه دشمن در جنگ شناختی بسیار قدرتمند عمل کرده است. ما در حوزه نظامی توانستیم تاب‌آوری خود را نشان دهیم، اما در جنگ شناختی نه.
محروق ادامه داد: حتی اگر در شرایط فعلی تلاش‌های زیادی برای ایجاد امید انجام دهیم، این موضوع به امری هزینه‌بر و زمان‌بر تبدیل شده است؛ زیرا به نظر می‌رسد فضای ذهنی در دانشگاه‌ها و میان دانشجویان به نوعی فروپاشی شناختی رسیده است. در چنین شرایطی، هر تلاشی برای تغییر وضعیت نیز ممکن است بر ذهن دانشجویان یا حتی بخشی از استادان دانشگاه تأثیر معکوس بگذارد و تغییر نگرش و ذهنیت آنان را دشوار کند.
وی با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط میان دانشگاه، استادان، مسئولان و دانشجویان گفت: یکی از راهکارها این است که استادان در سطح کلاس‌های درس و همچنین در قالب دوره‌ها و نشست‌هایی با حضور مسئولان، زمینه گفت‌وگوهای آزاد با دانشجویان را فراهم کنند. همچنین لازم است مسئولان در حوزه‌هایی که به کنشگری دانشجویان نیاز دارند، از ظرفیت آنان استفاده کنند و این موضوع را به‌صورت عملی نشان دهند.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: دانشگاه نباید از ساحت اجرایی و حوزه سیاست جدا شود؛ به این معنا که چنین تصوری ایجاد شود که گروهی در جایی تصمیم می‌گیرند و نیازی به دانشگاه و دانشجو ندارند. مسئولان باید در طرح‌هایی که ارائه می‌دهند و حتی در نحوه گفت‌وگو و سخنان خود نشان دهند که واقعاً به حضور و مشارکت دانشجویان نیاز دارند و آنان را به سمت فعالیت علمی و دانش‌افزایی بیشتر تشویق کنند.
محروق تأکید کرد: امیدآفرینی می‌تواند موجب شود دانشجو به این نتیجه برسد که به‌جای ایفای نقش معترض در کف خیابان، با افزایش علم و دانش خود و کمک به کشور، در عرصه‌هایی که حوزه سیاست به حضور و مشارکت او نیاز دارد، نقش‌آفرینی کند و در مسیر حل مسائل کشور گام بردارد.
انتهای پیام
