سیر یکی از پرکاربردترین گیاهان خوراکی در الگوی غذایی جوامع مختلف است که علاوه بر نقش شناخته‌شده‌اش در طعم‌دهی به غذاها، به دلیل برخورداری از ترکیبات زیست‌فعال، به‌ویژه ترکیبات گوگردی و آنتی‌اکسیدانی، همواره مورد توجه مطالعات تغذیه و سلامت قرار داشته است. این گیاه از گذشته در سبد غذایی خانواده‌ها جایگاه داشته و امروزه نیز به‌عنوان یکی از مواد غذایی ارزشمند، از منظر تأثیر احتمالی ترکیبات آن بر سلامت بدن مورد بررسی قرار می‌گیرد؛ هرچند بهره‌مندی از خواص آن به معنای جایگزینی برای درمان‌های پزشکی نیست.
در کنار ارزش غذایی، سیر از محصولات مهم و دارای ظرفیت اقتصادی در بخش کشاورزی آذربایجان‌شرقی به شمار می‌رود. برخورداری برخی مناطق استان از شرایط مناسب برای کشت این محصول، به‌ویژه در شهرستان‌هایی مانند آذرشهر، زمینه تولید قابل توجه آن را فراهم کرده است؛ ظرفیتی که با توسعه روش‌های نوین کشت، افزایش بهره‌وری، گسترش صنایع تبدیلی و بهبود بسته‌بندی و بازاریابی می‌تواند فراتر از تولید و عرضه محصول خام، به افزایش درآمد کشاورزان و رونق اقتصاد کشاورزی استان کمک کند.
سیب و شیر به کاهش بوی سیر کمک می‌کنند
مریم چایچی، محقق و مدرس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌شرقی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به خواص تغذیه‌ای و ترکیبات زیست‌فعال سیر اظهار کرد: سیر علاوه بر کاربرد گسترده در تهیه غذا، حاوی ترکیبات گوگردی و مواد آنتی‌اکسیدانی است که می‌توانند در حفظ سلامت بدن نقش داشته باشند. برخی مطالعات نشان داده‌اند مصرف منظم فرآورده‌های سیر ممکن است به کاهش نسبی فشار خون و کلسترول بد خون (LDL) کمک کند؛ هرچند این اثرات محدود بوده و سیر جایگزین داروهای تجویزشده و اصلاح سبک زندگی نیست.
وی افزود: ترکیبات زیست‌فعال سیر در مطالعات آزمایشگاهی بر فعالیت برخی سلول‌های ایمنی و مسیرهای التهابی اثرگذار بوده‌اند، اما شواهد بالینی کافی برای اثبات اینکه مصرف سیر به‌تنهایی از ابتلا به عفونت‌ها پیشگیری می‌کند یا بیماری‌ها را درمان می‌کند، وجود ندارد. همچنین، استفاده از سیر در تهیه غذا می‌تواند راهکار مناسبی برای طعم‌دار کردن مواد غذایی و کاهش نیاز به مصرف نمک باشد.
وی با اشاره به علت بوی تند سیر پس از مصرف گفت: هنگامی که سیر خرد یا له می‌شود، آنزیمی به نام آلیناز با اثر بر ترکیبی به نام آلین، موجب تولید آلیسین و سایر ترکیبات گوگرددار می‌شود که در ایجاد عطر و بوی ویژه سیر نقش دارند. برخی از این ترکیبات پس از ورود به بدن و طی فرآیندهای سوخت‌وساز، به مواد فرّاری مانند آلیل متیل سولفید تبدیل می‌شوند.
این محقق و مدرس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌شرقی ادامه داد: آلیل متیل سولفید پس از ورود به جریان خون به ریه‌ها منتقل شده و از طریق بازدم دفع می‌شود؛ به همین دلیل، بوی سیر ممکن است حتی پس از مسواک زدن نیز برای مدتی باقی بماند. همچنین، دفع برخی متابولیت‌های سیر از طریق عرق و ادرار می‌تواند بر بوی بدن تأثیر بگذارد و شدت و مدت ماندگاری این بو در افراد مختلف متفاوت است.
وی درباره راهکارهای کاهش بوی سیر بیان کرد: برخی مطالعات نشان داده‌اند مصرف سیب تازه، شیر یا ماست ساده و سبزی‌هایی مانند جعفری، نعناع و کاهو می‌تواند به کاهش ترکیبات بودار سیر در بازدم کمک کند. مصرف این مواد هم‌زمان با غذا یا بلافاصله پس از آن ممکن است مؤثرتر باشد؛ البته این روش‌ها تضمینی برای از بین بردن کامل و فوری بو نیستند.
وی با تأکید بر اینکه مسواک زدن، تمیز کردن سطح زبان، استفاده از نخ دندان و نوشیدن آب کافی نیز در کاهش بوی دهان مؤثر است، خاطرنشان کرد: این اقدامات بقایای غذا و عوامل ایجادکننده بوی دهان را کاهش می‌دهند، اما نمی‌توانند ترکیبات گوگردداری را که از طریق خون به ریه‌ها رسیده‌اند، به‌طور کامل حذف کنند. همچنین، دفع مدفوع به‌تنهایی موجب برطرف شدن بوی سیر در بازدم نمی‌شود؛ زیرا ماندگاری این بو به فرآیندهای جذب و سوخت‌وساز ترکیبات سیر در بدن وابسته است.
نادری در پایان درباره تأثیر سیر بر سرماخوردگی گفت: اگرچه برخی ترکیبات سیر، به‌ویژه آلیسین، در مطالعات آزمایشگاهی خواص ضدمیکروبی نشان داده‌اند، اما این یافته‌ها به معنای اثبات اثر پیشگیرانه یا درمانی آن در بدن انسان نیست. در حال حاضر، شواهد علمی کافی برای تأیید قطعی تأثیر مصرف سیر در پیشگیری از سرماخوردگی یا کاهش علائم آن وجود ندارد.
آذرشهر رتبه نخست تولید سیر در آذربایجان‌شرقی
صادق نادری، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان‌شرقی در گفت‌وگو با ایسنا، آذرشهر را مهم‌ترین قطب تولید سیر در استان معرفی کرد و گفت: این شهرستان با ۱۵۰ هکتار سطح زیر کشت و تولید بیش از هشت هزار و ۴۰۰ تن، در جایگاه نخست تولید سیر آذربایجان‌شرقی قرار دارد. عجب‌شیر و هوراند نیز از دیگر شهرستان‌های مهم تولیدکننده این محصول هستند.
وی با تأکید بر ظرفیت اقتصادی سیر، بیان کرد: این محصول علاوه بر عرضه به‌صورت تازه، قابلیت تبدیل به فرآورده‌هایی مانند پودر سیر، سیر خشک و ترشی سیر را دارد و می‌توان با توسعه صنایع تبدیلی و بهبود شیوه‌های بسته‌بندی، ارزش افزوده بیشتری برای آن ایجاد کرد.
وی ادامه داد: ایجاد زنجیره ارزش و توسعه بسته‌بندی استاندارد، علاوه بر افزایش درآمد کشاورزان، می‌تواند زمینه جذب سرمایه‌گذاری در بخش تولید و فرآوری سیر را فراهم کند.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان‌شرقی استفاده از بذر سالم و گواهی‌شده، گسترش روش‌های نوین آبیاری، تغذیه متعادل گیاه و مدیریت علمی آفات و بیماری‌ها را از جمله برنامه‌های مورد توجه برای افزایش بهره‌وری و بهبود کیفیت این محصول برشمرد.
وی همچنین با اشاره به مزیت زمان کشت سیر در مدیریت منابع آب گفت: از آنجا که کشت این محصول در فصل پاییز انجام می‌شود، بخشی از نیاز آبی آن از بارندگی‌های پاییز و زمستان و ذوب برف تأمین می‌شود؛ بنابراین در مقایسه با بسیاری از محصولات بهاره، وابستگی کمتری به منابع آب سطحی و زیرزمینی دارد و از این نظر می‌تواند با شرایط کم‌آبی و تغییرات اقلیمی سازگاری بیشتری داشته باشد.
وی در پایان، توسعه صنایع فرآوری، تقویت زنجیره ارزش، بازاریابی هدفمند و فراهم کردن زمینه صادرات را از راهکارهای افزایش درآمد بهره‌برداران و رونق اقتصاد کشاورزی استان دانست و بر حمایت سازمان جهاد کشاورزی از توسعه پایدار تولید این محصول تأکید کرد.
انتهای پیام
