محمد فیضی در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: بارش باران و برف در ریشه‌ای‌ترین تعریف خود، هدیه‌ای حیات‌بخش و مایه برکت است و حرکت انتقالی زمین و چرخه‌های طبیعی جوی هزاران سال است که با نظم مشخصی تکرار می‌شوند.
وی خاطرنشان کرد: از نزولات آسمانی باران و برف باید به‌عنوان نعمات الهی یاد کرد؛ اما پرسش این است که چرا نعمت به نقمت تبدیل می‌شود، به صراحت می‌توان گفت در عصر کنونی قصوری که صورت گرفته این است که ظرفیت پذیرش و مقاومت سرزمین به‌شدت آسیب دیده است.
فیضی در تشریح نخستین عامل این بحران بیان کرد: یک حوضه آبخیز سالم مانند یک اسفنج طبیعی عمل می‌کند. وقتی باران می‌بارد، پوشش گیاهی انبوه، خاک غنی از مواد آلی و جنگل‌ها ضربه قطرات باران را می‌گیرند، آب را جذب سفره‌های زیرزمینی می‌کنند و جریان آب را با تأخیر و به آرامی به رودخانه‌ها هدایت می‌کنند.
وی یادآوری کرد: اما چندین دهه چرای بی‌رویه دام اضافه بر ظرفیت مراتع و جنگل‌ها، ترویج سبک زندگی‌های منسوخ‌شده بدون توجه به تاب‌آوری سرزمین، جنگل‌تراشی و تبدیل اراضی شیب‌دار به دیم‌زار و از بین رفتن پوشش گیاهی، خاک ایران را بدون پوشش و فرسایش‌پذیر کرده است.
عضو شورای هماهنگی شبکه تشکل‌های محیط زیست و منابع طبیعی کشور تصریح کرد: در نتیجه، خاک فشرده و بدون پوشش علفی، بوته، درختچه و درختی، توان نفوذپذیری آب باران را از دست می‌دهد و قطرات باران بلافاصله به روان‌آب سطحی تبدیل می‌شوند؛ یعنی سیلاب‌هایی خروشان که به جای سیراب کردن زمین، در چند ساعت خاک را شسته و با سرعت به سمت مناطق پایین‌دست و شهرها سرازیر می‌شوند و نعمت نزولات به نقمت و سیل تبدیل می‌شود.
فیضی در خصوص دومین عامل گفت: رودخانه‌ها در طول هزاران سال برای عبور سیلاب‌های بزرگ بستر پهن کرده‌اند، اما توسعه شهرها و روستاها بدون رعایت ملاحظات اکولوژیکی، این تعادل را به هم زده است. ساخت‌وساز در بستر و حریم رودخانه‌ها، پل‌سازی‌های غیرکارشناسی و مسدود کردن مسیرهای طبیعی سیل‌رو، از جمله دخالت‌های انسانی مخرب است.
وی افزود: در شهرها نیز آسفالت و بتن جایگزین خاک شده‌اند و باران به جای نفوذ در زمین، روی سطوح شهری جمع شده و به سرعت شبکه‌های زهکشی را منقبض و معابر را دچار آبگرفتگی می‌کند.
عضو شورای هماهنگی شبکه تشکل‌های محیط زیست و منابع طبیعی کشور سومین عامل را تغییر اقلیم و تغییر الگوی بارش‌ها دانست و اظهار کرد: تغییرات اقلیمی جهانی و منطقه‌ای، الگوی بارش در ایران را از بارش‌های ملایم، پیوسته و برف‌های انباشته زمستانی به بارش‌های رگباری، کوتاه و بسیار شدید تبدیل کرده است. وقتی بارانی که باید طی دو ماه ببارد، در عرض چند ساعت تخلیه می‌شود، حتی سالم‌ترین طبیعت‌ها هم به سختی می‌توانند آن را مدیریت کنند، چه رسد به طبیعت زخم‌خورده و شکننده ایران.
وی با اشاره به ضرورت توجه به هشدارهای هواشناسی گفت: هشدارهای هواشناسی به‌عنوان سیستم‌های دفاعی و پیشگیرانه در برابر آسیب‌پذیری بالا هستند، هشدار زرد برای آمادگی در برابر پدیده‌هایی است که ممکن است خسارت‌های جزئی مانند آبگرفتگی معابر بزنند، هشدار نارنجی برای آمادگی در برابر خسارت‌های گسترده، طغیان رودخانه‌ها و اختلال در ترددهای جاده‌ای و هشدار قرمز برای خطر جانی و خسارت‌های سنگین و فاجعه‌بار ناشی از سیلاب‌های ناگهانی صادر می‌شود.
فیضی تصریح کرد: وقتی زیرساخت‌ها فرسوده و حوضه‌های آبخیز تخریب شده‌اند، هواشناسی چاره‌ای ندارد جز اینکه با حساسیت بالا، جامعه را پیش از وقوع حادثه مطلع کند تا از فجایع انسانی جلوگیری شود.
وی تشریح کرد: نزولات آسمانی به عنوان نعمت الهی، حاصل چرخه‌های منظم آب و حرکت انتقالی زمین هستند که در بدو پیدایش زیست‌کره به‌طور منظم تکرار شده‌اند، با کمال تأسف، سوءمدیریت و عدم آگاهی انسان‌ها با دستکاری غیراصولی طبیعت، حافظه اکولوژیک زمین و سیستم تعادلی حاکم بر زیست‌کره را مخدوش کرده‌اند. امروزه راه حل نجات کشور ایران و دیگر ممالک متأثر از چرخه خشکسالی و سیل، بازگشت به اصول آبخیزداری و آبخوان‌داری طبیعی، احیای پوشش گیاهی و رعایت حریم رودخانه‌هاست تا نزولات آسمانی دوباره به جای تهدید، همان برکت دیرینه خود را بازیابند. متولیان امر بیش از این نگذارند بافت اسفنجی خاک در ایران از بین برود تا حوضه‌های آبخیز تاب‌آوری جذب باران داشته باشند.
انتهای پیام
