مهدیه اسماعیلی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به بازخوانی سیره و مظلومیت حضرت زهرا (س) در خطبه‌ها و حکمت‌های نهج‌البلاغه اظهار کرد: نهج‌البلاغه یکی از مهم‌ترین منابع برای شناخت ابعاد شخصیتی، عاطفی و تاریخی زندگی امیرالمؤمنین (ع) و حضرت فاطمه زهرا (س) است.
وی افزود: اگرچه در نهج‌البلاغه خطبه‌ای مستقل با عنوان شرح زندگی حضرت زهرا (س) وجود ندارد، اما در لابه‌لای سخنان امیرالمؤمنین (ع)، به‌ویژه در خطبه ۲۰۲، می‌توان یکی از عمیق‌ترین و تأثیرگذارترین روایت‌ها از مصیبت رحلت حضرت زهرا (س) و مظلومیت ایشان را مشاهده کرد.
اسماعیلی ادامه داد: خطبه ۲۰۲ نهج‌البلاغه که در منابع مختلف با شماره‌های متفاوتی ثبت شده است، سخنان امیرالمؤمنین(ع) هنگام به خاکسپاری پیکر مطهر حضرت زهرا(س) و خطاب ایشان به پیامبر اکرم(ص) را در بر می‌گیرد.
این دکترای علوم قرآن و حدیث خاطرنشان کرد: اهمیت این خطبه صرفاً در بیان اندوه شخصی امام علی(ع) خلاصه نمی‌شود، بلکه این سخنان در کنار بار عاطفی و معنوی خود، حامل دلالت‌های تاریخی و اجتماعی مهمی درباره حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) است.
اندوهی ماندگار در سوگ دختر پیامبر (ص)
وی با اشاره به بخشی از سخنان امیرالمؤمنین (ع) در این خطبه گفت: امام علی (ع) در فرازی می‌فرمایند: «السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ عَنِّی وَعَنِ ابْنَتِکَ النَّازِلَةِ فِی جِوَارِکَ وَالسَّرِیعَةِ اللَّحَاقِ بِکَ...»؛ یعنی سلام من و دخترت، که اکنون در جوار تو فرود آمده و به‌سرعت به تو ملحق شده است، بر تو باد.
اسماعیلی اظهار کرد: امام علی(ع) در ادامه این خطبه به بیان عمق اندوه خود می‌پردازند و می‌فرمایند: «أَمَّا حُزْنِی فَسَرْمَدٌ، وَأَمَّا لَیْلِی فَمُسَهَّدٌ»؛ یعنی اندوه من همیشگی است و شبم با بیداری و بی‌خوابی همراه خواهد بود.
وی اضافه کرد: این عبارت تنها توصیف یک فقدان خانوادگی نیست، بلکه نشان‌دهنده پیوند عمیق عاطفی، معنوی و معرفتی میان امیرالمؤمنین (ع) و حضرت زهرا (س) است؛ شخصیتی که برای امام، همسر و همراه زندگی و در عین حال یادگار پیامبر اکرم (ص) و یکی از برجسته‌ترین چهره‌های خاندان نبوت بود.
از او درباره آنچه بر وی گذشته است، سؤال کن
این دکترای علوم قرآن و حدیث با اشاره به یکی از مهم‌ترین فرازهای خطبه ۲۰۲ اظهار کرد: شاید مهم‌ترین بخش این خطبه آنجاست که امیرالمؤمنین (ع) خطاب به پیامبر اکرم (ص) می‌فرمایند: «فَأَحْفِهَا السُّؤَالَ، وَاسْتَخْبِرْهَا الْحَالَ»؛ یعنی از او با دقت و بی‌پرده سؤال کن و از آنچه بر او گذشته است، جویا شو.
وی افزود: این تعبیر از نظر تاریخی و محتوایی بسیار قابل تأمل است. امام علی (ع) به‌جای آنکه تمام حوادث را به‌صراحت و با جزئیات بازگو کنند، از پیامبر(ص) می‌خواهند که از دخترشان درباره آنچه پس از رحلت ایشان بر او گذشته است، سؤال کند.
اسماعیلی با اشاره به دیدگاه شارحان نهج‌البلاغه درباره این فراز ادامه داد: شارحان نهج‌البلاغه این عبارت را ناظر به حوادث تلخ پس از رحلت پیامبر اکرم (ص)، از جمله مسئله فدک، هجوم به خانه حضرت زهرا (س)، ستم‌های واردشده بر ایشان و دیگر وقایع آن دوران دانسته‌اند.
خطبه ۲۰۲؛ فراتر از یک سوگ شخصی و بیانگر یک اعتراض تاریخی
وی با اشاره به فراز دیگری از این خطبه که بر ابعاد اجتماعی و تاریخی آن تأکید دارد، گفت: در خطبه ۲۰۲ تعبیر دیگری وجود دارد که از اهمیت فراوانی برخوردار است؛ آنجا که امیرالمؤمنین (ع) می‌فرمایند: «وَسَتُنَبِّئُکَ ابْنَتُکَ بِتَضَافُرِ أُمَّتِکَ عَلَی هَضْمِهَا»؛ یعنی دخترت به‌زودی تو را از همدستی امتت در ستم روا داشتن بر او آگاه خواهد کرد.
اسماعیلی اظهار کرد: در این فراز دیگر صرفاً با اندوه یک همسر روبه‌رو نیستیم، بلکه نوعی اعتراض تاریخی و افشای یک انحراف اجتماعی مطرح است. تعبیر «تَضافُر» بر همکاری و همدستی دلالت دارد و از این جهت، پیام خطبه از محدوده یک واقعه فردی فراتر می‌رود.
این دکترای علوم قرآن و حدیث تصریح کرد: مسئله فقط ستم یک یا چند فرد نیست، بلکه مسئولیت اجتماعی جامعه‌ای نیز مطرح است که در برابر تضییع حق سکوت کرده یا با آن همراه شده است.
وی افزود: از این منظر، خطبه ۲۰۲ را باید یکی از اسناد بسیار مهم برای بازخوانی مظلومیت حضرت زهرا (س) دانست؛ خطبه‌ای که در آن عاطفه و تاریخ، سوگ و اعتراض، و محبت و مسئولیت اجتماعی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.
خطبه‌های شقشقیه و ۲۱۶؛ زمینه‌ای برای فهم تحولات صدر اسلام
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان با تأکید بر اینکه شناخت جایگاه حضرت زهرا (س) نباید تنها به خطبه ۲۰۲ محدود شود، بیان کرد: خطبه‌های دیگر نهج‌البلاغه نیز با تبیین جایگاه حق، عدالت، انحراف از مسیر پیامبر (ص) و پیامدهای کنار گذاشتن ارزش‌های الهی، زمینه‌ای برای فهم عمیق‌تر حوادث صدر اسلام فراهم می‌کنند.
اسماعیلی اضافه کرد: در این میان، خطبه سه که به خطبه شقشقیه شهرت دارد، از جهت تبیین تحولات سیاسی پس از رحلت پیامبر(ص) و اعتراض امیرالمؤمنین(ع) به روند شکل‌گیری خلافت، اهمیت ویژه‌ای دارد.
وی ادامه داد: همچنین خطبه ۲۱۶، با تأکید بر حقوق متقابل مردم و حاکمیت و ضرورت عدالت، چارچوبی مهم برای فهم مسئولیت جامعه در قبال حق و حقیقت به دست می‌دهد.
این دکترای علوم قرآن و حدیث در پایان بیان کرد: جایگاه حضرت زهرا (س) در نهج‌البلاغه را باید فراتر از یک یادکرد تاریخی یا عاطفی بررسی کرد. سخنان امیرالمؤمنین (ع) به ما نشان می‌دهد که مظلومیت حضرت زهرا (س) با مسئله عدالت، حق‌مداری، مسئولیت اجتماعی و انحراف جامعه از تعهدات دینی پیوندی عمیق دارد.
انتهای پیام
