یائسگی اگرچه بخشی طبیعی از روند زندگی زنان است، اما زمانیکه زودتر از سن معمول اتفاق می‌افتد، می‌تواند ابعاد مختلفی از سلامت جسمی و باروری آنان را تحت تأثیر قرار دهد، شناخت نشانه‌ها، عوامل مؤثر بر کاهش زودهنگام عملکرد تخمدان و راه‌های تشخیص و پیشگیری از عوارض آن، اهمیت آگاهی‌رسانی در این زمینه را دوچندان می‌کند، موضوعی که در کنار پرسش‌هایی درباره امکان پیش‌بینی زمان یائسگی و حفظ فرصت باروری، نیازمند توجه و بررسی تخصصی است.
زهرا دیانی، متخصص زنان و زایمان، در گفت‌وگو با ایسنا با تشریح تفاوت یائسگی طبیعی، یائسگی زودهنگام و یائسگی زودرس، اظهار کرد: عوامل ژنتیکی از مهمترین عوامل تعیین‌کننده سن یائسگی هستند، اما برخی جراحی‌های تخمدان، بیماری‌های خودایمنی و درمان‌هایی مانند شیمی‌درمانی و پرتودرمانی نیز می‌توانند موجب کاهش عملکرد تخمدان و بروز یائسگی در سنین پایین‌تر شوند.
این متخصص زنان و زایمان با بیان اینکه یائسگی به معنای توقف دائمی قاعدگی است، اظهار کرد: صرفا با یک یا چند نوبت عقب افتادن قاعدگی نمی‌توان تشخیص یائسگی داد، از نظر پزشکی، زمانیکه یک زن به مدت ۱۲ ماه متوالی قاعدگی نداشته باشد و علت دیگری برای قطع قاعدگی وجود نداشته باشد، می‌توان گفت وارد دوران یائسگی شده است.
وی با اشاره به اینکه قطع قاعدگی می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد، افزود: بارداری، اختلالات هورمونی و برخی بیماری‌ها از جمله عواملی هستند که می‌توانند موجب قطع قاعدگی شوند، بنابراین برای تشخیص یائسگی باید سایر علل احتمالی بررسی شوند، یکی از آزمایش‌هایی که برای بررسی وضعیت هورمونی و عملکرد تخمدان مورد استفاده قرار می‌گیرد، آزمایش FSH است، افزایش این هورمون می‌تواند نشانه کاهش عملکرد تخمدان باشد، در برخی معیارهای تشخیصی، سطح FSH بالاتر از ۲۵ نیز مطرح می‌شود، اما نتیجه آزمایش باید در کنار وضعیت قاعدگی و شرایط بالینی فرد تفسیر شود.
تفاوت یائسگی زودرس و یائسگی زودهنگام
دیانی درباره تفاوت یائسگی زودرس و زودهنگام توضیح داد: یائسگی زودرس زمانی اتفاق می‌افتد که زن پیش از ۴۰ سالگی وارد دوران یائسگی شود، این وضعیت نیازمند بررسی دقیق است و باید علت بروز آن مشخص شود، چرا که عواملی مانند اختلالات کروموزومی، بیماری‌های خودایمنی و آسیب‌های واردشده به تخمدان می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند، یائسگی زودهنگام به وقوع یائسگی در فاصله سنی ۴۰ تا ۴۵ سال گفته می‌شود، عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی، جراحی‌های مکرر تخمدان و برخی مشکلات مرتبط با باروری و درمان‌های آن می‌توانند در کاهش عملکرد تخمدان و وقوع زودتر یائسگی مؤثر باشند.
این متخصص زنان و زایمان با اشاره به اینکه یائسگی طبیعی معمولا در فاصله سنی ۴۵ تا ۵۵ سال اتفاق می‌افتد، بیان کرد: سن یائسگی تا حد زیادی تحت تأثیر عوامل ژنتیکی قرار دارد و به همین دلیل در بررسی وضعیت زنان، سابقه یائسگی مادر و خواهران نیز اهمیت دارد.
دیانی در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر استرس، تغییرات وزن و سبک زندگی بر بروز یائسگی زودرس، گفت: این عوامل در مقایسه با عوامل ژنتیکی و آسیب‌های مستقیم وارد شده به تخمدان نقش محدودتری دارند. از جمله عوامل مهم‌تر می‌توان به جراحی‌های تخمدان و درمان‌های سرطان مانند شیمی‌درمانی و پرتودرمانی اشاره کرد که ممکن است به بافت تخمدان آسیب وارد کنند.
وی با تاکید بر اهمیت سبک زندگی سالم، اظهار کرد: فعالیت بدنی منظم، تغذیه مناسب، پرهیز از مصرف دخانیات و الکل و داشتن خواب کافی از جمله مواردی هستند که به حفظ سلامت عمومی و تنظیم عملکرد بدن کمک می‌کنند. توصیه می‌شود افراد در طول هفته حدود ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه فعالیت بدنی داشته باشند، استرس صرفا به فشارهای روانی محدود نمی‌شود و فشارهای فیزیولوژیک نیز می‌توانند بر عملکرد هورمونی بدن تأثیر بگذارند، تنظیم ساعت خواب و داشتن استراحت کافی در حفظ تعادل عملکرد بدن اهمیت دارد.
این متخصص زنان و زایمان با اشاره به جلوگیری از یائسگی زودرس، تصریح کرد: اگر زمینه ژنتیکی یا عواملی مانند جراحی‌های تخمدان و درمان‌های آسیب‌رسان به آن مطرح نباشد، اصلاح برخی عوامل مرتبط با سبک زندگی می‌تواند به حفظ سلامت عمومی و عملکرد طبیعی بدن کمک کند، با این حال نمی‌توان تضمین کرد که با تغییر سبک زندگی از یائسگی زودرس جلوگیری شود.
وی در پاسخ به پرسشی درباره امکان پیش‌بینی یائسگی زودرس از طریق آزمایش ذخیره تخمدان و ضرورت فریز تخمک یا اقدام زودتر برای بارداری، اظهار کرد: آزمایش آنتی‌مولرین هورمون (AMH) که برای بررسی ذخیره تخمدان استفاده می‌شود، به تنهایی نمی‌تواند زمان دقیق یائسگی را پیش‌بینی کند، پایین بودن ذخیره تخمدان الزاماً به این معنا نیست که فرد در آینده نزدیک یائسه خواهد شد، آزمایش FSH نیز می‌تواند در کنار سایر بررسی‌ها اطلاعاتی درباره وضعیت عملکرد تخمدان ارائه دهد، اما نمی‌توان صرفاً با تکیه بر این آزمایش‌ها زمان دقیق یائسگی را مشخص کرد.
این متخصص زنان و زایمان با اشاره به اهمیت آگاهی از وضعیت باروری در این افراد، خاطرنشان کرد: در صورتیکه شواهدی از کاهش زودهنگام عملکرد تخمدان وجود داشته باشد، می‌توان درباره گزینه‌هایی مانند اقدام زودتر برای بارداری یا فریز تخمک با فرد مشورت کرد. البته فریز تخمک نیز محدودیت‌هایی دارد و به سن، کیفیت تخمک‌ها و شرایط باروری فرد وابسته است، بنابراین بهتر است زنان در صورت وجود عوامل خطر، برای ارزیابی وضعیت باروری و دریافت مشاوره تخصصی زودتر اقدام کنند.
انتهای پیام
