هفته جهانی علم و صلح که از سال ۱۹۹۹ میلادی با ابتکار سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) نام‌گذاری شده است، فرصتی برای بازخوانی نقش دانش در بهبود کیفیت زندگی، تقویت همکاری میان ملت‌ها و دستیابی به توسعه پایدار به شمار می‌رود. این مناسبت بر ضرورت بهره‌گیری مسئولانه از دستاوردهای علمی و استفاده از ظرفیت علم برای تقویت صلح و حل چالش‌های مشترک جوامع تأکید دارد.
حامد بخشی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به پرسش دیرینه درباره پیوند میان علم و ارزش‌ها، اظهار کرد: علم در مرحله کاربرد، ابزاری در خدمت ارزش‌ها است که مسیر به‌کارگیری آن توسط انسان‌ها و نهادهای اجتماعی مشخص می‌شود. علم اگرچه با قرارگیری در مسیر اهداف بشری، کارآمدی خود را دوچندان می‌کند، اما همین ویژگی نگرانی‌هایی را نیز در پی دارد.
وی ادامه داد: شاید بسیاری تصور کنند در عصری که علم تا این اندازه بر زندگی انسان تأثیر گذاشته است، چه ضرورتی دارد روزی به نام علم نام‌گذاری شود و بر نقش آن در ایجاد صلح و توسعه تأکید شود. با این حال، اگرچه علم ابزاری کارآمد برای انسان امروز است، هنوز در بسیاری از کشورهای جهان تفکر علمی تثبیت نشده است.
این جامعه‌شناس افزود: بسیاری از مردم و حتی مسئولان، علم را کالایی لوکس می‌دانند و به شناخت ماهیت آن توجهی ندارند؛ از این رو، تلاشی برای ترویج تفکر علمی در جامعه نمی‌کنند و روابط خود با جامعه و جهان را بر پایه علم و روش علمی بنا نمی‌گذارند.
بخشی بیان کرد: به همین دلیل، یونسکو در صدر اهداف خود، تلاش برای به‌اشتراک‌گذاری دیدگاه‌های علمی درون کشورها و میان آن‌ها، بازسازی اجتماعات با هدف بهره‌گیری از علم برای سودرسانی به مردم و افزایش توجه به چالش‌های پیش روی انسان معاصر و تلاش برای حل آن‌ها با روش‌های علمی را قرار داده است.
وی تصریح کرد: به‌کارگیری علم در راستای اهداف ضداجتماعی، همواره یکی از چالش‌های دیرینه بوده است. همین دغدغه، ضرورت استفاده مسئولانه از دانش را در دو سطح فردی و سیاستگذاری کلان کشورها برجسته کرده و به شکل‌گیری مفهوم «علم در خدمت صلح و توسعه» انجامیده است؛ رویکردی که تأکید دارد علم نباید صرفاً ابزاری برای انباشت ثروت، قدرت یا سلطه‌جویی باشد، بلکه باید در مسیر صلح و توسعه انسانی قرار گیرد.
دیپلماسی علمی؛ بستری برای گفت‌وگو میان کشورها
این جامعه‌شناس با اشاره به ظرفیت علم برای ایجاد ارتباط میان ملت‌ها، خاطرنشان کرد: علم می‌تواند با ایجاد زمینه‌های مشترک، به‌عنوان پلی برای دیپلماسی میان کشورها عمل کند. این توانمندی به آن معناست که حتی در شرایط وجود اختلافات سیاسی، همکاری‌های علمی می‌تواند بستری برای گفت‌وگو و نزدیک‌تر شدن ملت‌ها به یکدیگر فراهم سازد.
بخشی با تأکید بر اینکه کشورهای برخوردار از حاکمیت و سلطه علمی معمولاً دو نوع رابطه با دیگر کشورها برقرار می‌کنند، تصریح کرد: این کشورها یا مصرف‌کننده دانش سایر کشورها هستند و از آن تغذیه علمی می‌شوند، یا در مسیر تولید دانش با آن‌ها همراهی و همکاری می‌کنند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: تبدیل دیپلماسی علمی از یک اقدام نمادین به حکمرانی علمی ساختارمند، به چهار عامل نیاز دارد که شامل تأمین مالی پایدار و نهادسازی حرفه‌ای، ایجاد اعتماد و توجه به شرایط محلی، مشارکت عادلانه و حمایت سیاسی مستمر و همچنین اتصال همکاری‌های بین‌المللی به ظرفیت‌های اجرایی داخلی است.
انتهای پیام
