روح‌الله اسلامی امروز چهارشنبه ۲۰ آبان، در نشست هسته سیاست خارجی چندهمسایگی دانشگاه فردوسی مشهد، سیاست خارجی را علمی پیچیده، چندعلیتی و متعلق به کشورهای مستقل و قدرتمند توصیف و اظهار کرد: سیاست خارجه به معنای فکر و اندیشه راهبردی و تفکری است که می‌تواند پیچیدگی را درک کرده و برنامه‌ای خاص برای رسیدن به منافع کشورها ارائه دهد. کشورهای وابسته و ورشکسته سیاست خارجی ندارند. به همین دلیل دانش علوم سیاسی و روابط بین‌الملل اغلب از کشورهای بسیار قدرتمند برون می‌آید.
وی با بیان اینکه ایران با مشکلات عدیده دست به گریبان است، اضافه کرد: نباید ایران را یک بازیگر معمولی در نظر گرفت، بلکه کشوری است که ریشه‌های تاریخی پیوسته و متداوم دارد. از افلاطون تا سایر متفکران غربی از ایران به عنوان بازیگری دارای اندیشه فکری یاد می‌کردند. به همین دلیل حملات امروز به کشور تبعات گسترده منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای دارد، چراکه به لحاظ تاریخی، ایده ایران فراگیر از مرزهای کنونی بوده است.
این تحلیلگر مسائل سیاسی با بیان اینکه ایران کشور نیست، بلکه ایده‌ای است که شامل متفکران، مکاتب، ادوار و مفاهیم می‌شود، افزود: سیاست خارجه ایران مخصوص خودش است. به بیان فولر، در پس زمینه سیاست خارجه ایران قدرت خاصی نهفته است. لذا با اینکه در شرایط جدید از قدرت دوران باستان ایران کاسته شده، اما همچنان جزو قدرت‌های بزرگ محسوب می‌شود.
عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد در خصوص ایده ایران، تصریح کرد: ایده ایران، فکر و اندیشه‌ای است که شاید پراکنده و در کشورهای مختلف نمودهای متفاوتی داشته باشد، اما در برهم‌کنش سیاست خارجه اثر می‌گذارد. ایران قبل از دوران جدید مدرنیته دارای مولفه‌هایی بوده که ما از آن‌ها به عنوان دولت-کشور نام می‌بریم. ملت، حکومت، حاکمیت و سرزمین قبل از قرارداد وستفالیا در ایران وجود داشته است. از همان ابتدا هم با همسایگانی مانند افغانستان، پاکستان و عراق دارای اشتراکات بودیم.
اسلامی با بیان اینکه به دلیل عدم صورت‌بندی نکات ذکرشده صورت‌بندی متفاوتی از ایده ایران ایجاد شده، گفت: ایده ایران حتی در نظام دیوان‌سالاری وجود داشته و تداوم یافت. در تاریخ کشور دستور خط، معماری، هنر و شکل حکومت و ساختارهای حکمرانی همه ایرانی هستند. نظام‌الملک ترتیبات و شکل نهادهای حکومتی را در ۵۰ فصل نوشته است و سهروردی در حکمت اشراقی، دوران باستان را به اسلام پیوند می‌زند. حافظ، سعدی و فردوسی نیز جایگاه مهمی در توصیف «ایده ایران» دارند.
وی مکتب خراسان، شیراز و تبریز را جزو مکاتب مرتبط با ایده ایران برشمرد و اظهار کرد: هیچ کدام از این مکاتب به تنهایی معنا ندارند. مکتب خراسان ما را با افغانستان و آسیای مرکزی پیوند می‌زند و با ایجاد نوعی دیپلماسی فرهنگی، اتحادیه کشورهای فارسی‌زبان و ایجاد روابط میان دانشگاه‌ها در عرصه سیاست خارجی کاربردی است. مکتب شیراز تشریفات، سطح بالای حکمرانی و زیست جماعت متکثر در یک سرزمین، دیپلماسی فرهنگی و روابط مبتنی بر تساهل و مدارا را به خوبی نمایش می‌دهد.
این تحلیلگر مسائل سیاسی ادامه داد: مکتب تبریز از ورود ما به دوره جدید حکایت دارد و ایده ایران با ارتباط غرب و اروپا، تعامل‌گرایی، ارتباط با نهادهای بین‌المللی، ایجاد مدارس و دانشگاه‌های جدید و شکل‌گیری حکومت قانون گره می‌خورد. در ایده ایران، مکتب دیگری به نام مکتب عربی وجود دارد. بخشی از متون ایران به زبان عربی است که ما را به کشورهای عربی متصل می‌کند. در مجموع این مکاتب ستون‌های فرهنگی ایران را رقم می‌زند که زنده هستند و ریشه تاریخی دارند.
عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی با اشاره به اینکه ایده ایران جبرگرایانه نیست که ایران را از سایر کشورها جدا کند، افزود: ایده ایران آنقدر قدرتمند است که حتی مغول‌ها نتوانستند آن را دچار گسست کنند. به نظرم امروزه تلاش‌های بسیاری برای حفظ میراث گذشته انجام می‌شود. بسیاری تقلای تدریس علوم سیاسی و سایر علوم در دانشگاه‌ها به زبان غیرفارسی داشتند، اما با نهضت ترجمه، فارسی پایدار ماند و نهضت ترجمه ما یکی از قدرتمندین نهضت‌های ترجمه حال دنیا شد.
اسلامی در ادامه به حفظ توانمندی سیاسی، نظامی و فرهنگی کشور توسط بسیاری از متفکران و نویسندگان امروزی اشاره و اظهار کرد: با این حال، تحریم، جنگ، بحران‌های داخلی، شکاف‌های خودساخته قومیتی و اختلافات همسایگانمان چالش‌هایی هستند که پیش پای ایده ایران وجود دارد. در یکی از بدترین دوره‌های تاریخ قرار داریم، اما باید با هوشمندی موجود در ایده ایران، بر حریف غلبه کنیم تا نه‌تنها دولت-کشوری به نام ایران، بلکه اساسا یک فرهنگ حفظ شود.
انتهای پیام
