عبدالرحمان رستمیان در حاشیه فن‌بازار سلامت در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به ظرفیت‌های درمانی کشور، اظهار کرد: در حوزه خدمات بالینی به جایگاهی رسیده‌ایم که نه‌تنها بیماری برای درمان به خارج از کشور اعزام نمی‌کنیم، بلکه بیمارانی از کشورهای دیگر نیز برای دریافت خدمات درمانی به ایران مراجعه می‌کنند. همچنین در حوزه آموزش پزشکی نیز دانشجویانی از کشورهای دیگر جذب می‌کنیم و می‌توان گفت در این بخش به تراز مثبتی رسیده‌ایم.
وی با بیان اینکه انتظار داریم حوزه فناوری و تولید تجهیزات پزشکی نیز به چنین جایگاهی برسد، افزود: امیدوارم روزی به نقطه‌ای برسیم که صادرات محصولات فناورانه و تجهیزات پزشکی کشور از واردات آن بیشتر باشد، اما به نظر می‌رسد در سیاستگذاری‌های این حوزه به خوبی عمل نکرده‌ایم.
رئیس مجتمع بیمارستانی امام خمینی(ره) با اشاره به افزایش هزینه‌های ارزی واردات تجهیزات پزشکی، گفت: در مقطعی، میزان ارزی که برای واردات تجهیزات پزشکی اختصاص می‌یافت، حدود ۱.۵ میلیارد دلار و قرار بود این رقم به تدریج کاهش پیدا کند، اما نه‌تنها این اتفاق نیفتاد، بلکه میزان ارز مورد نیاز برای واردات به حدود ۳.۵ میلیارد دلار رسیده است. به بیان دیگر، به جای کاهش وابستگی، هزینه ارزی واردات افزایش یافته است.
وی با تاکید بر ضرورت بازنگری در سیاست‌های حمایتی از تولید داخل، ادامه داد: بخشی از تجهیزات و فناوری‌های پیشرفته را ناگزیر باید از خارج تأمین کنیم و هیچ کشوری همه محصولات مورد نیاز خود را به‌تنهایی تولید نمی‌کند؛ اما مساله این است که می‌توانستیم با حمایت مؤثرتر از گروه‌های فناور و تولیدکنندگان داخلی، سهم بیشتری از نیاز کشور را در داخل تامین کنیم.
رستمیان با اشاره به وجود نیروهای انسانی متخصص و توانمند در کشور، خاطر نشان کرد: با گسترش دانشگاه‌ها، دانشکده‌ها و گروه‌های علمی، ظرفیت انسانی قابل توجهی در کشور شکل گرفته است و باید از این توان استفاده کنیم. اگر این ظرفیت به‌درستی به کار گرفته شود، تولید داخلی افزایش می‌یابد و به‌طور قطع زمینه اشتغال نیز تقویت خواهد شد.
وی با انتقاد از سازوکارهای اقتصادی که گاهی واردات را برای فعالان این حوزه سودآورتر از تولید داخل می‌کند، گفت: وقتی شاخص‌ها و سیاست‌های اقتصادی به‌گونه‌ای تنظیم شوند که واردات صرفه بیشتری داشته باشد، طبیعی است که فعالان اقتصادی به سمت واردات بروند؛ اما اگر تولید داخلی از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر شود و مورد حمایت قرار گیرد، تولیدکنندگان نیز به این سمت حرکت خواهند کرد. بنابراین، سیاستگذاریها نقش تعیین‌کننده‌ای در جهت‌دهی به فعالیت‌های اقتصادی دارند.
رئیس مجتمع بیمارستانی امام خمینی(ره) با اشاره به مشکلات تأمین اقلام مصرفی در بیمارستان‌ها، افزود: ما به‌عنوان یک مرکز درمانی در شرایطی که باید تاب‌آوری خود را حفظ کنیم و خدمات درمانی را بدون وقفه ارائه دهیم، همچنان به واردات وابستگی داریم؛ حتی در زمینه برخی اقلام مصرفی که اطمینان دارم تولیدکنندگان داخلی توان تولید آنها را دارند.
وی با بیان اینکه شرایط کشور و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها ضرورت توجه بیشتر به تاب‌آوری زنجیره تأمین را دوچندان کرده است، ادامه داد: کشورها در حوزه تولید تجهیزات و محصولات تخصصی با یکدیگر تقسیم کار می‌کنند و ممکن است بخشی از نیازهای خود را از خارج تأمین کنند؛ اما شرایط ایران، با توجه به تحریم‌ها و محدودیت‌های موجود، ایجاب می‌کند که برای تأمین نیازهای اساسی و به‌ویژه اقلام مصرفی، ظرفیت تولید داخلی را تقویت کنیم.
رستمیان با اشاره به سهم بالای واردات در اقلام مصرفی بیمارستان امام خمینی(ره)، گفت: در حال حاضر بیش از ۵۰ درصد اقلام مصرفی مورد استفاده در بیمارستان امام خمینی وارداتی است؛ در حالی که به اعتقاد من، این میزان وابستگی نباید وجود می‌داشت و می‌توانست با حمایت از تولیدکنندگان داخلی به حدود پنج درصد کاهش یابد؛ چرا که با توجه به ظرفیت دانشکده‌های فناوری و گروه‌های فناور دانشگاه‌ها برای تولید این محصولات، توانمندی لازم برای تولید بسیاری از این اقلام در داخل کشور وجود دارد و نمونه‌هایی از این ظرفیت را در دانشکده‌های فناوری و دانشگاه‌های مختلف مشاهده می‌کنیم. بنابراین، باید سیاست‌هایی اتخاذ شود که تولیدکنندگان داخلی بتوانند با اطمینان از وجود بازار و حمایت لازم، برای تأمین نیاز بیمارستان‌ها برنامه‌ریزی کنند.
نیازهای ارائه شده به فن‌بازار
رئیس مجتمع بیمارستانی امام خمینی(ره) با اشاره به یکی از نیازهای اعلام‌شده این بیمارستان در فن‌بازار سلامت، توضیح داد: گاهی یک دستگاه بزرگ بیمارستانی به دلیل خرابی یک قطعه کوچک از چرخه خدمت خارج می‌شود. برای نمونه، در فهرست نیازهای بیمارستان، تعدادی از دستگاه‌های بیهوشی به دلیل مشکلات فنی به‌درستی کار نمی‌کنند و برای رفع مشکل آنها به قطعاتی نیاز داریم که امکان ساخت آنها در داخل کشور وجود دارد. در برخی موارد، به دلیل تحریم یا مشکلات ارتباطی با شرکت سازنده، امکان تأمین قطعه مورد نیاز از خارج وجود ندارد. از سوی دیگر، ممکن است دوره گارانتی دستگاه نیز به پایان رسیده باشد و نتوان از مسیرهای معمول خدمات پس از فروش برای تأمین قطعه اقدام کرد. در چنین شرایطی، شرکت‌ها و گروه‌های فناور داخلی می‌توانند با طراحی و ساخت قطعه مورد نیاز، دستگاه را دوباره به چرخه خدمت بازگردانند.
رستمیان با تأکید بر اهمیت ارتباط میان بیمارستان‌ها و دانشکده‌های فناوری، اضافه کرد: یکی از اهداف این ارتباط آن است که نیازهای واقعی بیمارستان شناسایی شود و در اختیار گروه‌های فناور قرار گیرد تا آنها بتوانند برای رفع این نیازها راه‌حل ارائه دهند. در برخی موارد، ساخت یک قطعه کوچک می‌تواند از بلااستفاده ماندن یک دستگاه بزرگ و پرهزینه جلوگیری کند.
وی با تفکیک نیازهای بیمارستانی به دو گروه تجهیزات بزرگ و اقلام مصرفی، خاطرنشان کرد: بخشی از نیازهای ما به قطعات و اجزای تجهیزات بزرگ مربوط می‌شود که با تأمین یا ساخت آنها می‌توان عملکرد دستگاه‌ها را حفظ کرد؛ بخش دیگر نیز اقلام مصرفی است که در بسیاری از موارد امکان تولید کامل آنها در داخل کشور وجود دارد.
بهره‌برداری از تجهیرات ساخت داخل در بیمارستان امام خمینی(ره)
رستمیان با اشاره به نمونه‌هایی از موفقیت همکاری میان بیمارستان و گروه‌های فناور داخلی، گفت: یکی از نمونه‌های موفق این همکاری، دستگاه «نویگیتور جراحی» است که توسط گروهی در مرکز علوم و فناوری دانشگاه به مسئولیت دکتر سرکار ساخته شده و در حال حاضر پنج دستگاه از آن در اتاق‌های عمل بیمارستان، از جمله در جراحی مغز و اعصاب مورد استفاده قرار می‌گیرد. نویگیتور جراحی از فناوری‌های پیشرفته مورد استفاده جراحان است و دستگاه تولید داخل عملکرد بسیار خوبی داشته است. این محصول علاوه بر آنکه در مراکز درمانی مورد استفاده قرار گرفته، توانسته جایگاه مناسبی پیدا کند و حتی به مرحله صادرات نیز برسد. این نمونه نشان می‌دهد که ظرفیت فناورانه لازم برای تولید تجهیزات پیشرفته در داخل کشور وجود دارد و باید از آن بیشتر استفاده کنیم.
رئیس مجتمع بیمارستانی امام خمینی(ره) با تاکید بر اهمیت رعایت استانداردهای کیفی و الزامات رگولاتوری در تولید تجهیزات پزشکی، اظهار کرد: در کنار حمایت از تولید داخل، موضوع کیفیت اهمیت بسیار زیادی دارد. برخی گروه‌های تولیدکننده داخلی درخواست می‌کنند که محصولاتشان سریع‌تر تأیید شود، اما تاکید من این است که محصول تولید داخل باید از کیفیت لازم برخوردار باشد؛ زیرا اگر محصولی با کیفیت نامناسب وارد چرخه درمان شود، نه‌تنها کمکی به نظام سلامت نمی‌کند، بلکه می‌تواند اثر منفی بر اعتماد به تولیدات داخلی داشته باشد.
وی با بیان اینکه فرهنگ استفاده از تجهیزات پزشکی باکیفیت داخلی باید در میان پزشکان و کادر درمان تقویت شود، افزود: هم تولیدکنندگان باید کیفیت محصولات خود را تضمین کنند و هم ما به‌عنوان مصرف کنندگان و فعالان حوزه بالینی باید از تجهیزات داخلی باکیفیت استقبال کنیم. در این مسیر، سیاستگذاران نیز باید فرآیندهای رگولاتوری و تأیید محصولات را اصلاح و تسریع کنند تا تولیدکنندگان برای ورود محصولات استاندارد خود به بازار با موانع غیرضروری مواجه نشوند.
رستمیان با اشاره به ضرورت تقویت تاب‌آوری نظام سلامت در شرایط جنگ و تحریم، ادامه داد: در این شرایط باید گروه‌های فناور و سرمایه‌گذاران را شناسایی کرد و گرد هم آورد و نیازهای واقعی بیمارستان‌ها را در اختیار آنها قرار داد تا برای رفع این نیازها وارد عمل شوند. کاری که اکنون در قالب فن‌بازار سلامت دنبال می‌شود، می‌تواند زمینه این ارتباط را فراهم کند؛ البته انتظار می‌رود وزارت بهداشت نیز در این زمینه نقش فعال‌تری ایفا کند.
فرهنگ مصرف از تولید داخل ترویج شود
وی با بیان اینکه برای کاهش وابستگی به واردات، تنها حمایت از تولیدکننده کافی نیست، گفت: باید فرهنگ مصرف و استفاده از تولیدات داخلی باکیفیت در بیمارستان‌ها تقویت شود، سیاست‌های اقتصادی به‌گونه‌ای تنظیم شوند که تولید داخل امکان رقابت داشته باشد و سرمایه‌گذاران نیز برای ورود به این حوزه انگیزه پیدا کنند. این سه بخش باید در کنار یکدیگر پیش بروند.
رئیس مجتمع بیمارستانی امام خمینی(ره) با اشاره به ابعاد اقتصادی نظام سلامت، اظهار کرد: اقتصاد سلامت در بیمارستان‌ها بسیار گسترده است و سرمایه قابل توجهی در این حوزه جریان دارد. برای نمونه، بیمارستان امام خمینی(ره) با حدود ۱۵۰۰ تخت، سالانه بیش از یک‌هزار میلیارد تومان برای تأمین اقلام مصرفی هزینه می‌کند. اگر این میزان مصرف را در مقیاس حدود ۱۸۰ هزار تخت بیمارستانی کشور در نظر بگیریم، می‌توان به بزرگی بازار و ظرفیت اقتصادی تولید اقلام مورد نیاز نظام سلامت پی برد. این حجم از تقاضا می‌تواند بازار قابل توجهی برای تولیدکنندگان داخلی ایجاد کند. اگر سیاستگذاریها به‌درستی انجام شود و تولیدکنندگان از وجود بازار مصرف و حمایت‌های لازم اطمینان داشته باشند، سرمایه‌گذاری در این حوزه می‌تواند به افزایش تولید، ایجاد اشتغال و تقویت رشد اقتصادی کشور منجر شود.
رستمیان با اشاره به وابستگی برخی داروها به مواد اولیه وارداتی، گفت: حتی در حوزه دارو نیز با وجود اقداماتی که برای توسعه تولید انجام شده است، در برخی موارد همچنان به مواد اولیه وارداتی وابسته هستیم. در شرایط اخیر، این وابستگی‌ها بیشتر خود را نشان داده و ضرورت تولید داخلی مواد اولیه دارویی را آشکار کرده است.
وی با تأکید بر ظرفیت دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران، اظهار کرد: دانشکده داروسازی این دانشگاه از توان علمی و نیروی انسانی متخصص برخوردار است و می‌توان از این ظرفیت برای تولید مواد اولیه مورد نیاز استفاده کرد. البته تحقق این هدف تنها با توان دانشگاه ممکن نیست و باید گروه‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاران، مصرف‌کنندگان و سیاستگذاران نیز در کنار دانشگاه قرار گیرند تا زنجیره تولید و مصرف شکل بگیرد.
رئیس مجتمع بیمارستانی امام خمینی(ره) با تأکید بر ضرورت همکاری میان دانشگاه‌های مختلف، افزود: این همکاری نباید به یک دانشگاه یا مجموعه محدود شود. برای مثال، دانشگاه علوم پزشکی تهران می‌تواند در کنار دانشگاه صنعتی شریف و دیگر مراکز علمی و فناور فعالیت کند. برخی اقدامات مشترک نیز در همین زمینه انجام شده است؛ از جمله تولید کیت‌های آزمایشگاهی که بخش قابل توجهی از نیاز کشور به این محصولات قابلیت تأمین از طریق تولید داخل را دارد.
وی با بیان اینکه نیازهای بیمارستان‌ها تنها به تجهیزات پزشکی محدود نمی‌شود، گفت: بیمارستان‌ها برای ارائه خدمات به تجهیزات و زیرساخت‌های صنعتی متعددی نیز وابسته‌اند و در زمینه‌هایی مانند تأمین برق و گاز نیز با نیازها و وابستگی‌هایی مواجه هستند. بنابراین، در برنامه‌ریزی برای تاب‌آوری بیمارستان‌ها باید همه این نیازها، از تجهیزات پزشکی و اقلام مصرفی گرفته تا زیرساخت‌های پشتیبان، مورد توجه قرار گیرد.
رستمیان درباره ضرورت ارتقای کیفیت محصولات داخلی و ایجاد فضای رقابتی در بازار تجهیزات پزشکی، اظهار کرد: برخی محصولات داخلی تولید می‌شوند، اما کیفیت آنها باید ارتقاء یابد. در این زمینه، رگولاتوری و سیاست‌گذاری مناسب اهمیت دارد. در قوانین موجود نیز سازوکارهایی برای ایجاد رقابت میان تولیدکنندگان داخلی و محصولات وارداتی پیش‌بینی شده است؛ از جمله اینکه در صورت وجود تولید داخل، بخشی از امکان واردات برای حفظ رقابت در نظر گرفته شود.
وی افزود: البته برای آنکه تولیدکننده داخلی بتواند با محصول وارداتی رقابت کند، باید شرایط اقتصادی واردات نیز به‌درستی تنظیم شود. اگر محصول وارداتی با ارز ترجیحی و قیمت پایین‌تر وارد بازار شود، اما تولیدکننده داخلی مواد اولیه و هزینه‌های خود را با نرخ‌های بالاتر تأمین کند، امکان رقابت از او گرفته می‌شود و تولید داخل آسیب می‌بیند. به اعتقاد من، به‌جز موارد ضروری مانند برخی فناوری‌های پیشرفته یا مواد اولیه‌ای که امکان تأمین داخلی آنها وجود ندارد، باید سیاست ارزی به‌گونه‌ای باشد که تولیدکننده داخلی بتواند در شرایط رقابتی فعالیت کند.
تولید کایپلارسکوپ و بهره‌گیری در بیمارستان‌ها
رئیس مجتمع بیمارستانی امام خمینی(ره) با اشاره به تجربه خود در همکاری با گروه‌های فناور برای تولید تجهیزات مورد نیاز بیمارستان، گفت: یکی دیگر از نمونه‌های موفق این همکاری، ساخت دستگاه «کاپیلارسکوپ» با کمک گروه‌های فناور داخلی است. در گذشته این دستگاه از خارج وارد می‌شد و تولید داخلی نداشت؛ از این رو، نیاز بیمارستان را با گروه علوم و فناوری، از جمله گروه مهندس حجازی و مجموعه تحت مسئولیت دکتر سرکار مطرح کردیم. پس از طرح این نیاز، گروه فناور اعلام کرد که امکان ساخت دستگاه وجود دارد و در مدت حدود سه ماه برای تولید آن اقدام کرد. اکنون این دستگاه در داخل کشور ساخته شده و با رضایت از آن در بیمارستان استفاده می‌کنیم. همچنین تا جایی که اطلاع دارم، نزدیک به ۱۵ دانشگاه نیز این محصول را خریداری کرده‌اند. این تجربه نشان می‌دهد که برای تولید برخی تجهیزات مورد نیاز، لزوما به فناوری‌های بسیار پیچیده نیاز نداریم و با شناسایی درست نیاز و برقراری ارتباط میان مصرف‌کننده و گروه فناور می‌توان به نتیجه رسید.
رستمیان با تأکید بر ضرورت توسعه فناوری‌های پیشرفته جراحی در داخل کشور، اظهار کرد: یکی از حوزه‌هایی که باید بیشتر به آن توجه کنیم، رباتیک جراحی است. استفاده از ربات در جراحی می‌تواند آسیب به بافت‌های بدن را کاهش دهد و به بهبود سریع‌تر بیمار و کوتاه‌تر شدن دوره بستری و نقاهت کمک کند. در این زمینه، فاصله جراحی‌های نوین دنیا با ظرفیت‌های موجود در کشور آن قدر زیاد نیست که نتوان برای کاهش آن برنامه‌ریزی کرد، اما لازم است فعالیت‌ها و سرمایه‌گذاری‌ها در این حوزه افزایش یابد. گروه‌های فناور و صنعتی داخلی ظرفیت فعالیت در حوزه رباتیک جراحی و دیگر فناوری‌های پیشرفته را دارند؛ اما برای بالفعل شدن این ظرفیت، حمایت سیاستگذاران و ایجاد سازوکارهای مناسب ضروری است.
رئیس مجتمع بیمارستانی امام خمینی(ره) با اشاره به امکان کاهش وابستگی بیمارستان‌ها به واردات، گفت: اگر بخشی از ارزی که اکنون برای واردات اختصاص می‌یابد به حمایت از تولیدکنندگان داخلی اختصاص داده شود، می‌توان بخش قابل توجهی از نیازهای بیمارستان‌ها را از داخل تأمین کرد. به اعتقاد من، از میان اقلام مصرفی وارداتی بیمارستان، بخش بسیار زیادی قابلیت تولید در داخل کشور را دارد و ظرفیت تولید آن در میان گروه‌های فناور و شرکت‌های داخلی وجود دارد.
انتهای پیام
