ایمان رضوی در گفت‌وگو با ایسنا، درباره وضعیت فعلی محتوای آموزشی دانشگاه‌ها و فاصله آن با تحولات علمی، اظهار کرد: این فاصله را باید در سه محور مورد ارزیابی قرار داد. نخستین محور، ترجیح و تأکید افراطی بر نظریه‌محوری به جای آموزش مهارت‌های عملی و کاربردی است. این ویژگی در بسیاری از شاخه‌های علوم انسانی پررنگ‌تر است؛ به این معنا که دانشگاه‌ها تمرکز بیشتری بر آموزش نظریه‌های هر رشته دارند و چندان به مهارت‌های عملی برای رفع نیازهای روزمره جامعه توجه نمی‌کنند.
وی ادامه داد: برای مثال، هرچند سنگ‌بنای رشته علوم سیاسی در ایران با هدف آموزش سیاست‌مداران کاردان برای تصدی مناصب سیاسی گذاشته شده است، دانش‌آموختگان برجسته این رشته با وجود توانمندی در حوزه آموخته‌های نظری، گاهی در تحلیل مسائل روز با مشکل مواجه می‌شوند و از به‌کارگیری اندوخته‌های نظری خود برای رفع نیازهای جامعه ناتوان هستند.
این استاد دانشگاه، دومین محور فاصله میان محتوای آموزشی و تحولات علمی روز را ناهمخوانی اندوخته‌های علمی با واقعیت‌ها و نیازهای جامعه دانست و بیان کرد: این عدم تطابق باعث بی‌مصرف شدن برخی رشته‌ها می‌شود؛ هرچند تأکید می‌کنم این مشکل در علوم انسانی پررنگ‌تر است.
رضوی تصریح کرد: ناتوانی دانشگاهیان در تولید نظریاتی معطوف و متمرکز بر مسائل بومی کشور نیز از دیگر عواملی است که باید مورد بررسی قرار گیرد. بر همین اساس، به نظر می‌رسد بهترین استادان دانشگاه‌های کشور به جای آنکه نظریه‌پردازانی دغدغه‌مند باشند، اغلب شارحان زبده نظریات غیربومی هستند. دانشگاه‌های کشور، به‌ویژه در رشته‌های علوم انسانی، با فقدان رویکردی فرونتیک مواجه‌اند؛ رویکردی که از واژه یونانی «فرونسیس» به معنای حکمت یا خرد عملی برگرفته شده و بر آموختن و پرداختن به نظریات با هدف حل مسائل جامعه تأکید دارد.
فاصله محتوای آموزشی با تحولات علمی، معرفتی و مهارتی
وی با اشاره به ابعاد فاصله میان محتوای آموزشی دانشگاه‌ها و تحولات علمی روز، اظهار کرد: فاصله محتوای آموزشی با تحولات علمی، معرفتی و مهارتی است. رشته‌های دانشگاهی کشور، به‌ویژه در علوم انسانی، در معرفی و تدریس دستاوردهای جدید علوم روز دنیا و تدوین آن‌ها به‌صورت مواد درسی با مشکل مواجه هستند.
رضوی افزود: برای مثال، دستاوردهای جدید علوم شناختی و عصب‌شناسی شناختی، سنت‌های مؤکد علوم سیاسی را با چالش جدی مواجه کرده است؛ علومی که درک سیاسی افراد را دگرگون می‌کند و به آن‌ها کمک می‌کند فهم جدیدی از سیاست، جامعه و شیوه تفکر خود داشته باشند. با این وجود، در رشته علوم سیاسی در ایران گاهی نه‌تنها این دستاوردهای جدید معرفی نمی‌شوند، بلکه بر روش‌های پژوهش و نظریات منسوخ گذشته تأکید غیرضروری صورت می‌گیرد.
این استاد دانشگاه فردوسی درباره وضعیت مهارت‌آموزی در دانشگاه‌های کشور بیان کرد: دانش‌آموختگان عمدتاً نظریه‌دان‌هایی بی‌عمل و بی‌تفاوت به تحولات بستر جامعه هستند و این موضوع نمودی از بحران در علوم، به‌ویژه علوم انسانی، در دانشگاه‌های کشور است.
دانشجویان می‌توانند حلقه ارتباطی دانشگاه و جامعه باشند
رضوی نقش دانشجویان و دانشگاهیان را در حل کاستی‌های آموزشی حیاتی دانست و گفت: دانشجویان به‌عنوان پل ارتباطی میان دانشگاه و جامعه، به اندازه کافی از دانشگاه و سازوکارهای سلسله‌مراتبی آن فاصله دارند و می‌توانند کمبودهای مواد درسی در ارتباط با واقعیت‌های جامعه را ببینند. البته دانشجویان و دانشگاهیان به شرط برخورداری از تکنیک‌های تفکر انتقادی، می‌توانند با نگاهی انتقادی و سازنده، دیدگاه‌های خود را به نظام تصمیم‌گیری آموزشی دانشگاه منتقل کنند.
وی ادامه داد: نقش استادان دانشگاه در ایجاد پل ارتباطی میان دانشگاه و جامعه، وضعیت ناامیدکننده‌تری دارد؛ زیرا استادان دانشگاه در فضای ایدئولوژی‌زده دانشگاهی، مانند افرادی که در وضع موجود حل شده‌اند، گاهی درون سازوکارهای دست‌وپاگیر دانشگاه، امکان تفکر انتقادی را که لازمه شناسایی کاستی‌های آموزشی است، از دست می‌دهند.
بازنگری برنامه‌های درسی باید به سیاستی مستمر و جامعه‌محور تبدیل شود
این استاد دانشگاه درباره چگونگی به‌روزرسانی برنامه‌های درسی به شیوه‌ای مستمر و مبتنی بر شواهد، اظهار کرد: نخست لازم است رویکرد کلی حاکمیت از ایدئولوژی‌زدگی و بدبینی ذاتی به دستاوردهای علوم جدید فاصله بگیرد و به این دستاوردها به‌جای تهدید، به‌مثابه فرصت‌هایی برای حل بحران‌های روزآمد نگاه کند.
رضوی با اشاره به ضرورت بازنگری مستمر در مواد درسی، اظهار کرد: این بازنگری باید امری مداوم باشد؛ چراکه بازنگری ذیل نگاه‌های کوتاه‌مدت و هیجانی، اصولاً دستاوردهای ناچیزی در برنامه‌ریزی آموزشی دارد.
وی افزود: در این فرآیند، دانشگاه‌ها باید از منابع اطلاعاتی متعددی مانند دانشجویان برتر، استادان توانمند و به‌روز و دانش‌آموختگان برجسته استفاده کنند و برخوردهای سلیقه‌ای و ایدئولوژیک را که آفت کار آکادمیک هستند، کنار بگذارند؛ البته این تصمیم به رویکردهای توسعه‌محور و علم‌مدارانه در سطح کلان نیاز دارد.
انتهای پیام
