حسین اکبری در گفت‌وگو با ایسنا با بیان اینکه افزایش خشونت‌های کلامی را نمی‌توان جدا از سایر آسیب‌های اجتماعی بررسی کرد، اظهار کرد: خشونت کلامی بخشی از مجموعه‌ای از خشونت‌ها و آسیب‌های اجتماعی است که در شرایط کنونی جامعه در حال گسترش است، این آسیب‌ها به‌صورت شبکه‌ای با یکدیگر ارتباط دارند و یکدیگر را تقویت می‌کنند.
وی افزود: جامعه مجموعه‌ای به هم پیوسته است و زمانی که برخی آسیب‌ها در آن رشد پیدا می‌کنند، به این معناست که با مجموعه‌ای از آسیب‌های مختلف مواجه هستیم؛ وقتی درباره خشونت کلامی صحبت می‌کنیم، باید بحث را به مفهوم کلی خشونت و انواع آن گسترش دهیم؛ از خشونت علیه خود و دیگران گرفته تا خشونت‌های فیزیکی، کلامی و حتی خشونت علیه طبیعت و رفتارهایی مانند وندالیسم.
اکبری گفت: زمانی که شاهد افزایش بدگفتاری، بدصحبت‌کردن و خشونت‌های کلامی در جامعه هستیم، باید توجه داشته باشیم که این مسئله به‌تنهایی اتفاق نیفتاده بلکه مجموعه‌ای از آسیب‌های اجتماعی در حال رشد هستند؛ در واقع، شرایط جامعه به‌گونه‌ای است که انواع خشونت‌ها و آسیب‌های اجتماعی در آن افزایش پیدا کرده‌اند.
وی با اشاره به اینکه خروج جامعه از وضعیت تنظیم اجتماعی می‌تواند زمینه‌ساز گسترش آسیب‌ها شود، گفت: زمانی که جامعه از حالت تنظیم اجتماعی خود خارج می‌شود و عملا وارد یک چرخه منفی از جریان‌های اجتماعی می‌شود که در نظم اجتماعی اختلال ایجاد و انواع آسیب‌ها در آن رشد پیدا می‌کند که یکی از آن‌ها خشونت‌های کلامی است. خشونت کلامی در مجموعه‌ای از خشونت‌ها و در سطحی بالاتر در مجموعه‌ای از آسیب‌های اجتماعی قرار می‌گیرد که جامعه در حال حاضر با آن مواجه است. ویژگی جامعه این است که وقتی آسیب‌ها رشد می‌کنند، به‌صورت همزمان گسترش می‌یابند و یکدیگر را تقویت می‌کنند؛ بنابراین با چرخه منفی از رشد آسیب‌های اجتماعی مواجه هستیم که خشونت کلامی نیز یکی از اجزا آن است.
فشارهای اقتصادی و اجتماعی، آستانه تحمل افراد را کاهش داده است
عضو هیأت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به ریشه‌های گسترش خشونت‌های کلامی در جامعه، بیان کرد: برای بررسی علت این مسئله باید ابتدا به عوامل کلان‌تر توجه کنیم که مجموعه آسیب‌های اجتماعی را تحت تاثیر قرار می‌دهند. جامعه ما با انواع بحران‌های سیاسی و اقتصادی مواجه است که آثار آن‌ها در یک بازه کوتاه مدت تا میان مدت بر حوزه اجتماعی و تعاملات افراد با یکدیگر نمایان می‌شود. زمانی که اوضاع اقتصادی جامعه نامناسب می‌شود و فشارهای اقتصادی افزایش پیدا می‌کند، این شرایط به‌تدریج خود را در رفتار افراد با یکدیگر نشان می‌دهد؛ زیرا افراد برای بقاء خود تلاش می‌کنند و فشارهای مختلفی که بر آن‌ها وارد می‌شود، آستانه تحملشان را کاهش می‌دهد. در نتیجه، افراد وارد تعاملات نامناسبی از جمله بدصحبت‌کردن، فحاشی و رفتارهای مشابه می‌شوند.
اکبری با بیان اینکه تنظیم‌کننده‌های اجتماعی در جامعه تضعیف شده‌اند، خاطرنشان کرد: با توجه به شرایط کنونی و فشارها و مسائل مختلفی که افراد با آن مواجه هستند، جامعه تا حدی به سمت کنش‌های صیانتی یا بقا محور حرکت کرده است؛ به این معنا که فرد و بقای فردی اهمیت بیشتری پیدا کرده و این مسئله باعث شده که تعاملات افراد به سمتی برود که احترام و مراقبت‌هایی که باید در گفتار و رفتار خود نسبت به دیگران داشته باشند، کاهش پیدا کند.
وی گفت: خشونت کلامی پدیده‌ایست که پیامد بی‌نظمی‌ها و نبود تنظیم اجتماعی در سطح کلان است. این رفتارها نشانه‌ها و پیامدهای وضعیتی هستند که جامعه در حال حاضر با آن مواجه است. تنظیم‌های اجتماعی ضعیف شده‌اند، جامعه نظارت خود را بر رفتارها کاهش داده و نظارت‌های درونی افراد نیز تضعیف شده است؛ مجموعه این عوامل موجب بروز چنین رفتارهایی در جامعه می‌شود.
خشونت کلامی می‌تواند زمینه‌ساز خشونت فیزیکی شود
وی در پاسخ به این پرسش که آیا خشونت کلامی می‌تواند مقدمه‌ای برای بروز خشونت فیزیکی باشد، اظهار کرد: از آنجا که انواع خشونت‌ها با یکدیگر ارتباط دارند و می‌توان آن‌ها را به‌صورت شبکه‌ای بررسی کرد، قطعا می‌توانند یکدیگر را تقویت کنند. خشونت کلامی می‌تواند مقدمه‌ای برای خشونت‌های فیزیکی و روانی باشد و از سوی دیگر، خشونت‌های فیزیکی و روانی نیز می‌توانند به گسترش بیشتر خشونت‌های کلامی در جامعه منجر شوند؛ بنابراین میان این رفتارها ارتباط متقابلی وجود داشته و یکدیگر را تقویت می‌کنند.
این جامعه‌شناس با اشاره به پیامدهای فردی و اجتماعی خشونت‌های کلامی، گفت: این رفتارها آثار خاصی در سطح فردی و اجتماعی به‌جا می‌گذارند. برای مثال، بخشی از شکایت‌هایی که در دادگستری مطرح و منجر به تشکیل پرونده می‌شوند، مربوط به موضوع توهین، فحاشی و مسائل مرتبط با آن است. این مسئله نشان می‌دهد که خشونت‌های کلامی سطح بالایی از درگیری میان افراد ایجاد می‌کنند و حتی می‌توانند به تشکیل پرونده‌های قضایی و طرح موضوع در دادگاه و دادگستری منجر شوند. چنین شرایطی نیز گرفتاری‌ها و فشارهای بیشتری را برای افراد به همراه خواهد داشت.
اکبری در پاسخ به اینکه آیا برخورد قانونی و تعیین جریمه‌های نقدی می‌تواند از خشونت‌های کلامی در جامعه جلوگیری کند، اظهار کرد: وجود قانون در این زمینه ضروری است، اما اینکه قانون تا چه اندازه می‌تواند بازدارنده باشد مسئله دیگری است. مطالعات مختلف و وضعیت فعلی نشان می‌دهد که قانون در این زمینه بازدارندگی لازم را ندارد. تناسبی که میان جرایم و مجازات‌هایی که برای این رفتارها در نظر گرفته شده با خود این مسئله وجود ندارد یا اینکه این رفتارها آن‌قدر گسترش پیدا کرده‌اند که عملا قانون‌گذار و سایر بخش‌هایی که باید نقش کنترلی داشته باشند تا حدی موضوع را رها کرده‌اند. در مجموع، قانون بازدارندگی کافی ندارد و مطالعات نیز نشان داده‌اند که قانون تنها تا حدی می‌تواند از بروز یک رفتار جلوگیری کند.
وی با اشاره به ضرورت ایجاد ثبات در جامعه، ادامه داد: آنچه اهمیت دارد این است که جامعه بتواند از وضعیت تعلیق و بحران‌های مختلفی که در آن قرار دارد خارج شود. تا زمانی که جامعه به ثبات نرسد، نمی‌توان انتظار داشت رفتارهای افراد نیز رفتارهایی عادی و طبیعی باشد. جامعه در حال حاضر با وضعیتی غیرنرمال مواجه است و این شرایط در رفتارهای فردی نیز خود را نشان می‌دهد. در جامعه‌شناسی همواره از رابطه میان عاملیت و ساختار صحبت می‌کنیم؛ به این معنا که افراد بر ساختار کلان جامعه تاثیر می‌گذارند و ساختار کلان جامعه نیز بر رفتار و عملکرد افراد اثر گذار است. بنابراین این دو به یکدیگر وابسته‌اند و زمانی که فرآیندهای کلان اقتصادی، سیاسی و اجتماعی از حالت طبیعی خود خارج شوند رفتارهای افراد نیز از وضعیت طبیعی فاصله می‌گیرد.
تداوم بی‌ثباتی‌ها می‌تواند خشونت کلامی را به هنجار تبدیل کند
عضو هیأت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه در کنار فرهنگ‌سازی و آموزش عمومی، باید به عوامل ساختاری نیز توجه شود، خاطرنشان کرد: مهم‌ترین راهکار این است که جامعه بتواند به ثبات و پیش‌بینی پذیری در رفتارها برسد و فشارهای مختلفی که بر افراد وجود دارد کاهش پیدا کند. خود این مسئله می‌تواند تا اندازه زیادی از حجم این رفتارها بکاهد. نکته ظریفی که باید به آن توجه کرد این است که اگر بی‌ثباتی‌ها به این شکل در جامعه ادامه پیدا کنند و جامعه برای مدت طولانی درگیر بحران‌های بی‌پایان باشد، به‌تدریج این الگوهای رفتاری می‌توانند به هنجارهای غالب در جامعه تبدیل شوند.
اکبری افزود: وقتی این اتفاق برای مدت‌زمان طولانی تکرار شود، کودکان و نسل‌های جدید نیز این رفتارها را یاد می‌گیرند و تصور می‌کنند که فرآیند معمول زندگی اجتماعی همین است. در نتیجه، نوع صحبت‌کردن و تعامل افراد با یکدیگر می‌تواند بر همین مبنا نهادینه شود. این مسئله خطری است که شبکه‌ای از روابط اجتماعی در کشور و نظام اخلاقی جامعه را تهدید می‌کند. بی‌ثباتی‌های پایدار و بحران‌هایی که جامعه به‌صورت مداوم با آن‌ها درگیر است، نوعی اخلاق سازگارانه با این شرایط را در جامعه نهادینه می‌کند که باید نسبت به آن توجه و حساسیت بیشتری وجود داشته باشد.
انتهای پیام
