به گزارش ایسنا، غلامرضا کاظمیان در جلسه امروز شورای اسلامی شهر تهران با اشاره به مصوبه هیئت دولت در زمینه ساماندهی تهران و البرز، اظهار کرد: این مصوبه هشتم مهرماه سال جاری در هیئت دولت به تصویب رسید و ۲۶ مهرماه نیز به دستگاه‌های مرتبط ابلاغ شد. با توجه به دغدغه‌ها و نگرانی‌هایی که پس از تصویب این برنامه در جلسات مختلف، مصاحبه‌ها و مباحث رسانه‌ای مطرح شد، پیشنهاد کردیم در جلسه‌ای با حضور اعضای شورای شهر تهران، ابعاد مختلف مصوبه و فرآیند بررسی و تصویب آن تشریح شود.
وی با بیان اینکه موضوع تمرکززدایی از تهران موضوع جدیدی نیست، افزود: سابقه سیاست‌گذاری در این حوزه به دهه ۵۰ و تشکیل شورای نظارت بر گسترش شهر تهران بازمی‌گردد. پس از انقلاب اسلامی نیز این موضوع در قالب‌های مختلف دنبال شده و در سال ۱۳۷۴، پس از بروز برخی مسائل در پیرامون کلان‌شهرها، مصوبه هیئت وزیران با عنوان طرح‌ریزی و مدیریت مجموعه‌های شهری کشور به تصویب رسید. این موضوع همچنین در سند ملی آمایش سرزمین مصوب سال ۱۳۹۹ و برنامه هفتم توسعه و پیشرفت مورد توجه قرار گرفته است.
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران ادامه داد: وزارت راه و شهرسازی با توجه به مطالعات موجود و تأکیدات مستمر رئیس‌جمهور مبنی بر ضرورت چاره‌اندیشی برای وضعیت تهران، تدوین این برنامه را در دستور کار قرار داد؛ چراکه ادامه شرایط فعلی تهران امکان‌پذیر نیست و باید برای مسائل و چالش‌های این منطقه راهکارهای مؤثر در نظر گرفته شود.
بازنگری طرح مجموعه شهری تهران و البرز مبنای مطالعات مصوبه است
معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی با اشاره به مبانی مطالعاتی این برنامه، گفت: آخرین مطالعات انجام‌شده در این زمینه، بازنگری طرح مجموعه شهری تهران و البرز است که طرح مصوب دهه ۸۰ را مورد بازنگری قرار می‌دهد. این مطالعات از سال ۱۴۰۱ توسط مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران آغاز شده و ابعاد مختلف موضوع از جمله محیط زیست، حمل‌ونقل، مسائل اجتماعی و اقتصادی و سایر موضوعات مرتبط را دربرمی‌گیرد.
وی با تأکید بر پیوستگی سرنوشت تهران و شهرهای پیرامونی آن تصریح کرد: نمی‌توان سرنوشت شهر تهران را از شهرهای اطراف و همچنین شهرهای دو استان تهران و البرز تفکیک کرد. بسیاری از شهرها و شهرستان‌های پیرامونی به دلیل مجاورت با تهران توسعه پیدا کرده‌اند و بر اساس آمارهای موجود، بیش از ۷۳ درصد رفت‌وآمدهای بین‌شهری در این منطقه، سفرهای آونگی مرتبط با تهران یا بین شهرهای پیرامونی است.
کاظمیان با بیان اینکه قلمروی مکانی این مصوبه دو استان تهران و البرز را شامل می‌شود، گفت: طبیعتاً نوع تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی برای هر بخش از این محدوده باید متناسب با شرایط همان منطقه باشد و نمی‌توان برای شهری مانند فیروزکوه همان تصمیمی را اتخاذ کرد که برای چهاردانگه یا سایر مناطق در نظر گرفته می‌شود.
وی ادامه داد: بر اساس مطالعات انجام‌شده، نوع مداخله در دو بخش تعریف شده است؛ بخش نخست، اقدامات کوتاه‌مدت و میان‌مدت یک تا پنج‌ساله است که مصوبه اخیر ناظر بر آن است و هدفش تعیین اقدامات مشخص برای دستگاه‌های دولتی و عمومی به‌منظور جلوگیری از وخیم‌تر شدن وضعیت موجود است. بخش دوم، اقدامات بلندمدت و بازنگری طرح مجموعه شهری تهران و البرز است که نیازمند اصلاحات بنیادی‌تر در حوزه برنامه‌ریزی، الزامات اجرایی و قانونی خواهد بود.
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران با اشاره به مراحل بررسی این برنامه اظهار کرد: برنامه اقدام عاجل پس از بررسی در کمیته‌های فنی شورای عالی شهرسازی و معماری، در دو جلسه تیرماه و شهریورماه سال ۱۴۰۴ در شورای عالی مطرح و بررسی شد. در این جلسات اعضای رسمی و مدعو، دیدگاه‌های فنی و حقوقی خود را مطرح کردند و در فرآیند بررسی، اصلاحات متعددی در متن برنامه اعمال شد.
وی افزود: با توجه به اینکه اجرای بخشی از اقدامات مورد نیاز تهران و البرز مستلزم هماهنگی در سطوح بالاتر از شورای عالی شهرسازی و معماری بود، موضوع به هیئت وزیران ارجاع شد و در کمیسیون زیربنایی دولت نیز با حضور اعضای مرتبط مورد بررسی قرار گرفت.
کاظمیان با اشاره به برگزاری نشست‌های کارشناسی و دانشگاهی درباره این برنامه گفت: به درخواست رئیس‌جمهور، مقرر شد موضوع بار دیگر در محافل کارشناسی، دانشگاهی و رسانه‌ای مطرح شود تا زمینه اطلاع‌رسانی و شکل‌گیری اجماع بیشتر فراهم شود. در همین راستا، ششم اسفندماه سال ۱۴۰۴ نشستی سه تا چهار ساعته با حضور نمایندگان دانشگاه‌ها، رسانه‌ها و دستگاه‌های مرتبط برگزار شد که مشروح آن نیز از شبکه خبر پخش شد. پس از وقفه‌ای که به دنبال حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی در نهم اسفندماه ایجاد شد، جلسات از اردیبهشت و خرداد امسال از سر گرفته شد و در نهایت برنامه در مهرماه در هیئت دولت به تصویب رسید و ابلاغ شد.
مصوبه دولت به‌معنای توقف ساخت‌وساز در تهران و البرز نیست
معاون وزیر راه و شهرسازی در ادامه با اشاره به برخی برداشت‌ها و نگرانی‌های مطرح‌شده درباره این مصوبه تأکید کرد: برای روشن شدن موضوع باید ابتدا مشخص کنیم که این مصوبه چه چیزی نیست. در هیچ بخشی از این برنامه، موضوع توقف ساخت‌وساز در تهران و البرز مطرح نشده است. نه‌تنها چنین هدفی دنبال نمی‌شود، بلکه هیچ محدودیت مطلقی نیز برای ساخت‌وساز در نظر گرفته نشده است.
وی افزود: آنچه در این مصوبه دنبال می‌شود، ساماندهی شرایط موجود، پالایش فعالیت‌ها و تمرکززدایی است. در واقع، هدف آن است که با استفاده از ظرفیت‌های قانونی موجود و وظایف رسمی دستگاه‌ها، اقدامات کوتاه‌مدت و میان‌مدت مورد نیاز انجام شود؛ بنابراین این برنامه به‌دنبال قانون‌گذاری جدید یا تغییر وظایف قانونی دستگاه‌ها نیست.
کاظمیان با اشاره به تعدد موضوعات مطرح شده در این مصوبه گفت: در نسخه نهایی ابلاغ‌شده، ۲۴ بند وجود دارد و تلاش شده است احکام و وظایف قانونی دستگاه‌های مختلف به‌صورت یکپارچه مورد توجه قرار گیرد. موضوعاتی مانند محیط زیست، فضای سبز، مسکن، انرژی، مدیریت شهری و حکمرانی منطقه‌ای در این برنامه دیده شده است تا خلأها و تداخل‌های احتمالی میان وظایف دستگاه‌ها برطرف شود.
هرگونه ساخت‌وساز خارج از ظرفیت یا فراتر از ظرفیت مصوب طرح‌های جامع و تفصیلی ممنوع است
وی درباره ضوابط ساخت‌وساز در محدوده مجموعه شهری تهران و البرز نیز اظهار کرد: بر اساس یکی از مواد این مصوبه، هرگونه ساخت‌وساز خارج از ظرفیت یا فراتر از ظرفیت مصوب طرح‌های جامع و تفصیلی ممنوع است. این موضوع به‌معنای ممنوعیت ساخت‌وساز نیست، بلکه تأکید دارد که ساخت‌وساز باید در چارچوب ظرفیت‌های مصوب طرح‌های شهری انجام شود.
پیش بینی بازنگری طرح‌های جامع و تفصیلی
هیچ بن‌بستی برای ساخت‌وساز قانونی ایجاد نشده است
معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی ادامه داد: در همین مصوبه امکان بازنگری طرح‌های جامع و تفصیلی نیز پیش‌بینی شده است. در حال حاضر ۶۷ شهر در دو استان تهران و البرز دارای طرح‌های جامع، تفصیلی یا هادی هستند و در صورت وجود کمبود ظرفیت، امکان بازنگری این طرح‌ها و ایجاد ظرفیت‌های جدید از مسیر قانونی وجود دارد.
وی افزود: در حال حاضر حدود ۱۵ طرح جامع در این منطقه در حال بازنگری است و مقدمات بازنگری طرح جامع شهر تهران نیز با همکاری شورای اسلامی شهر و شهرداری تهران فراهم شده است؛ بنابراین هیچ بن‌بستی برای ساخت‌وساز قانونی و متناسب با ظرفیت‌های مصوب ایجاد نشده است.
تهران با مجموعه‌ای از بحران‌های زیست‌محیطی و کالبدی مواجه است
کاظمیان در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به چالش‌های مجموعه شهری تهران و البرز اظهار کرد: باید بپذیریم که تهران با مسائل جدی مواجه است. بررسی وضعیت فرونشست زمین در مجموعه شهری تهران و البرز نشان می‌دهد بخش‌های فعال این مجموعه، به ویژه در جنوب تهران، جنوب کرج و جنوب شرق تهران، با مشکلات جدی فرونشست مواجه هستند.
وی با اشاره به نقشه‌های مربوط به شدت ریسک و آسیب‌پذیری این منطقه گفت: بارگذاری جمعیتی و فعالیتی در برخی پهنه‌های پرمخاطره و استفاده بیش از ظرفیت‌های زیست‌محیطی، آسیب‌پذیری مجموعه شهری را در برابر مخاطرات مختلف افزایش داده است.
معاون وزیر راه و شهرسازی همچنین با اشاره به وضعیت آلودگی هوا در مجموعه شهری تهران و البرز بیان کرد: آلودگی هوا صرفاً محدود به شهر تهران و شهرهای بزرگ نیست و تقریباً بخش‌های مختلف مجموعه شهری و حتی مناطقی مانند فیروزکوه و اشتهارد نیز با درجاتی از این مشکل مواجه هستند.
وی با بیان اینکه تغییرات کاربری اراضی از دیگر چالش‌های مهم منطقه است، افزود: در پهنه‌های مهم از نظر اکولوژیک، تغییرات کاربری بیشتری اتفاق افتاده است. این تغییرات صرفاً به محدوده‌های شهری و روستایی محدود نیست و در خارج از محدوده‌ها نیز شاهد تغییرات گسترده هستیم.
کاظمیان با اشاره به روند تبدیل اراضی کشاورزی به باغ و سپس به کاربری‌های مسکونی و سایر کاربری‌های ساخته شده، گفت: این روند یک فرآیند مستمر است که باید مورد توجه قرار گیرد. برآوردها نشان می‌دهد حدود ۳۰ درصد از اراضی منابع طبیعی و باغات که طی دهه گذشته به محیط مصنوع تبدیل شده‌اند، فرصت احیا و بازسازی سرمایه‌های اکولوژیک را از دست داده‌اند.
وی با ارائه آماری از رشد جمعیت و گسترش کالبدی در تهران و البرز اظهار کرد: در فاصله سال‌های ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۰، جمعیت تهران حدود ۳۰ درصد افزایش پیدا کرده، در حالی که محدوده ساخته شده آن حدود ۵۰ درصد رشد داشته است. به بیان دیگر، میزان گسترش فضای ساخته شده از رشد جمعیت بیشتر بوده و مسئله اصلی، پراکنده‌رویی و گسترش نامتوازن ساخت‌وسازها در سطح منطقه است.
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران با اشاره به گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی در تهران گفت: در نیمه جنوبی بخش فعال مجموعه شهری، هلالی از فقر و سکونتگاه‌های غیررسمی شکل گرفته است. پیوستگی این محدوده‌ها موجب شده است که مداخله و حل مسائل آن با پیچیدگی بیشتری همراه باشد.
ظرفیت جمعیت‌پذیری تهران و البرز محدود است
کاظمیان با اشاره به مطالعات مربوط به ردپای اکولوژیک و ظرفیت جمعیت‌پذیری منطقه اظهار کرد: بر اساس محاسبات انجام شده، استان تهران از جمله استان‌هایی است که با کسری بالای اکولوژیک مواجه است و میزان کسری ردپای اکولوژیک به ازای هر نفر حدود دو هکتار برآورد شده است.
وی افزود: بر اساس سناریوهای مختلف و با فرض تداوم شرایط فعلی مصرف آب و انرژی، در سال ۱۴۲۰ اضافه‌بارگذاری جمعیتی تهران می‌تواند به حدود ۱۰ میلیون نفر برسد. حتی در صورت اجرای اصلاحات، کاهش سرانه مصرف، استفاده از فناوری‌های جدید و اعمال سیاست‌های مدیریت مصرف آب، در بهترین شرایط ظرفیت اضافه جمعیت‌پذیری منطقه حدود چهار میلیون نفر خواهد بود.
معاون وزیر راه و شهرسازی با اشاره به ظرفیت‌های پیش‌بینی‌شده در طرح‌های شهری گفت: جمعیت مجموعه شهری تهران و البرز در سال ۱۳۹۵ حدود ۱۶ تا ۱۷ میلیون نفر بوده است، در حالی که ظرفیت جمعیتی پیش‌بینی‌شده در مجموع طرح‌های جامع، تفصیلی و هادی شهری و روستایی حدود ۲۲ میلیون نفر است.
وی ادامه داد: در سناریوهای مختلف، ظرفیت جمعیت‌پذیری تهران با توجه به وضعیت منابع و میزان مصرف متفاوت است؛ بر اساس شرایط موجود، این ظرفیت حدود ۱۴.۳ میلیون نفر، بر مبنای سیاست‌های وزارت نیرو حدود ۱۵.۷ میلیون نفر و بر اساس استانداردهای جهانی حدود ۲۱ میلیون نفر برآورد شده است.
ظرفیت جمعیت‌پذیری موضوع جدیدی در شهرسازی تهران نیست
کاظمیان با بیان اینکه مسئله ظرفیت جمعیت‌پذیری موضوع جدیدی در شهرسازی تهران نیست، گفت: حتی در طرح جامع اول تهران در سال ۱۳۴۷ نیز ظرفیت جمعیتی شهر با توجه به منابع آبی مورد توجه قرار گرفته بود. بنابراین امروز نیز باید میان مدیریت مصرف منابع و ساماندهی جمعیت و فعالیت‌ها ارتباط برقرار کنیم.
نمی‌توان انتظار داشت جمعیت تهران کاهش پیدا کند
وی تأکید کرد: طبیعتاً نمی‌توان انتظار داشت جمعیت تهران کاهش پیدا کند. حتی اگر بخواهیم یا نخواهیم، نمی‌توان صرفاً با یک تصمیم جمعیت را از تهران خارج کرد. مسئله اصلی این است که افرادی که در تهران زندگی می‌کنند، فرصت زندگی و زیست بهتر داشته باشند و بتوانیم شرایط مناسب‌تری برای آنها فراهم کنیم. به همین دلیل باید به سمت برنامه‌های ساماندهی و مدیریت مصرف منابع حرکت کنیم.
تمرکز سرمایه‌گذاری در تهران چرخه جذب جمعیت را تقویت می‌کند
معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی در ادامه با اشاره به وضعیت شبکه حمل‌ونقل در تهران، گفت: بررسی شبکه راه‌های مجموعه شهری تهران در یک روز عادی سال ۱۴۰۳ نشان می‌دهد بخش زیادی از محورهای ارتباطی با ترافیک سنگین و سطح سرویس نامناسب مواجه هستند و این وضعیت در شبکه‌های پیرامونی نیز قابل مشاهده است.
وی با تشریح چرخه تمرکز سرمایه‌گذاری، اشتغال و جمعیت در تهران اظهار کرد: تمرکز سرمایه‌گذاری در تهران به معنای تمرکز فرصت‌های شغلی است. فرصت‌های شغلی موجب جذب نیروی کار و جمعیت می‌شوند و با افزایش جمعیت نیز نیاز به مسکن و خدمات پشتیبان سکونت افزایش پیدا می‌کند. تأمین این نیازها نیز دوباره به سرمایه‌گذاری بیشتر و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید منجر می‌شود.
کاظمیان افزود: این چرخه باید از نقطه‌ای متوقف شود؛ چراکه تا زمانی که تمرکز سرمایه‌گذاری و فعالیت‌هایی که ضرورت استقرار آنها در تهران وجود ندارد ادامه داشته باشد، سایر استان‌ها نیز فرصت کمتری برای توسعه پیدا می‌کنند.
وی با اشاره به ضرورت تقویت جذابیت‌های اقتصادی و اشتغال در سایر استان‌ها گفت: برای توسعه متوازن کشور باید از یک سو جذابیت‌های مناطق دیگر افزایش پیدا کند و از سوی دیگر تمرکز فرصت‌های شغلی و سرمایه‌گذاری در تهران متناسب با جایگاه و ظرفیت این منطقه مدیریت شود.
شناسایی صنایع قابل انتقال به معنای تعطیلی کارخانه‌ها نیست
کاظمیان در تشریح بخشی از احکام مربوط به پالایش فعالیت‌های صنعتی، گفت: یکی از احکام این برنامه، شناسایی مشاغل و فعالیت‌های صنعتی قابل انتقال در مدت سه ماه است. این حکم به معنای جمع‌آوری کارخانه‌ها یا تعطیلی صنایع نیست، بلکه هدف آن شناسایی فعالیت‌هایی است که امکان پالایش یا انتقال آنها وجود دارد.
وی ادامه داد: بیش از ۵۰ سال است که محدوده ۱۲۰ کیلومتری تهران وجود دارد و در این مدت، بر اساس اطلاعات موجود، بارها استثناهایی برای فعالیت‌های مختلف از جمله صنایع غذایی، صنایع پاک و صنایع پشتیبان در این محدوده در نظر گرفته شده است. بنابراین شناسایی فعالیت‌های قابل انتقال موضوعی است که سوابق و اطلاعات آن وجود دارد و در این برنامه بر نهایی‌سازی این شناسایی در بازه زمانی سه‌ماهه تأکید شده است.
ادامه دارد...
