حسین میری‌نسب در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان این‌که فرد سمی نشانه‌هایی دارد و می‌توان او را از یک فرد منتقد و سخت‌گیر تشخیص داد، اظهار کرد: به زبان ساده، هر فرد بداخلاق یا سخت‌گیری «سمی» نیست. از نگاه روان‌شناسی سلامت، فرد سمی کسی است که رفتار مخرب او تکراری، هدفمند و فرسایشی است و سلامت روان و حتی جسم اطرافیان را درگیر می‌کند. مثلا یک همکار منتقد و سخت‌گیر روی «کار» تمرکز دارد، ولی فرد سمی روی «شخصیت و روان» شما تمرکز دارد.

نشانه‌های اصلی فرد سمی 

وی با اشاره به نشانه‌های فرد سمیگفت: این موضوع شامل مواردی است که شناخت آن‌ها به حفظ آرامش حرفه‌ای کمک می‌کند. نخستین نشانه، تحقیر به‌جای نقد سازنده است، به این صورت که فرد به‌جای بیان ایرادات کار، توانایی‌های شما را زیر سوال می‌برد و اغلب در جمع می‌گوید که از پس ساده‌ترین کارها برنمی‌آیید. دومین نشانه، دزدی اعتبار و مقصرتراشی است که طی آن فرد موفقیت‌های تیمی را به‌نام خود ثبت می‌کند و هنگام بروز شکست، به‌جای یافتن راه‌حل، به‌دنبال مقصر می‌گردد. سومین مورد، شایعه‌سازی و گروه‌بندی است، فرد با چرخاندن اطلاعات و حرف‌زدن پشت سر همکاران، میان اعضا اختلاف می‌اندازد تا جایگاه قدرت خود را حفظ کند.

این روانشناس افزود: چهارمین نشانه، پنهان‌کاری اطلاعاتی و کارشکنی پنهان است که در آن، اطلاعات مهم، ایمیل‌ها یا تغییر برنامه‌ها عمدا دیر به‌شما می‌رسد تا در حضور مدیران ناخوشایند جلوه کنید. پنجمین رفتار، چاپلوسی به بالا و بدرفتاری به پایین است؛ یعنی فرد در برابر مدیران بسیار مؤدب است، اما با هم‌رده‌ها و نیروهای تازه با تحکم و بی‌احترامی برخورد می‌کند. ششمین مورد، منفی‌بافی مزمن و مسموم‌کردن جو کاری است که همواره با شکایت، از بین‌بردن انگیزه تیم و مسخره‌کردن ایده‌های نو همراه است و آخرین نشانه، نپذیرفتن مرزها و مسئولیت‌هاست؛ فرد اشتباهات خود را نمی‌پذیرد، عذرخواهی واقعی نمی‌کند و به حریم شخصی و ساعت استراحت دیگران بی‌توجه است.

وی در ادامه با اشاره به نشانه‌های بدنی این پدیده، عنوان کرد: اگر روزهای کاری با اضطراب صبحگاهی، سردرد، درد گردن و شانه، مشکلات گوارشی، بی‌خوابی شبانه و خستگی مفرط و ... پس از روبه‌رو شدن با یک فرد خاص همراه باشد، مغز ما زنگ خطر رابطه سمی را به صدا درآورده است. برای تشخیص تفاوت میان یک همکار سخت‌گیر و یک همکار سمی، باید توجه داشت که همکار سخت‌گیر ما را خسته می‌کند ولی رشد می‌دهد، در حالی که همکار سمی ما را فرسوده می‌سازد، چرا که همکار سخت‌گیر استاندارد کار را بالا می‌برد اما همکار سمی عزت‌نفس ما را پایین می‌آورد.

میری‌نسب بیان کرد: اگر با یک نفر فقط «اختلاف سلیقه کاری» دارید، او سخت‌گیر است، اما اگر الگوی دائمی تحقیر، دروغ، شایعه، مقصر کردن شما و به‌هم ریختن آرامش تیم را می‌بینید، با یک الگوی سمی طرف هستید و باید مرزگذاری و مستندسازی را شروع کنید.

وی با اشاره به رایج‌ترین شگردهایی که افراد سمی برای تخریب روانی دیگران به‌کار می‌برند، اظهار کرد: افراد سمی در محیط کار معمولا داد نمی‌زنند و دعوای آشکار نمی‌کنند. قدرت آن‌ها در شگردهای پنهان و تکراری است، شگردهایی که کم‌کم باعث می‌شود فرد به خودش، حافظه‌اش و توانایی‌اش شک کند.

هفت شگرد رایج در افراد سمی
این روانشناس تصریح کرد: وارونه نشان‌دادن واقعیت معروف‌ترین شگرد است، کاری یا حرفی می‌زند، بعد انکار می‌کند «من همچین چیزی نگفتم، تو اشتباه یادت مانده»، «تو زیادی حساسی». نتیجه‌اش این است که قربانی کم‌کم به حافظه و قضاوت خودش بی‌اعتماد می‌شود و برای فهم واقعیت به‌همان فرد سمی تکیه می‌کند. تحقیر در قالب شوخی و کنایه به این شکل است که در جمع با لحن خنده می‌گوید «شوخی کردم، چرا بهت برخورد؟ جنبه داشته باش». این کار هم اعتبار شما را جلوی دیگران پایین می‌آورد، هم راه اعتراض را می‌بندد و اگر ناراحت شوید، شما را «بی‌جنبه» معرفی می‌کند.

وی افزود: سکوت تنبیهی و نادیده‌گرفتن یعنی جواب سلام و پیام را نمی‌دهد، در جلسات به‌نظر شما بی‌توجهی می‌کند، شما را از گروه‌ها و تصمیم‌ها کنار می‌گذارد. این طرد خاموش، اضطراب و احساس بی‌ارزشی شدیدی ایجاد می‌کند، بدون این‌که مدرک آشکاری از بدرفتاری باقی بماند. به‌شما می‌گوید «مدیر از کارت راضی نیست، به من گفت»، به‌ مدیر می‌گوید «او پشت سرت حرف می‌زد» که بعد خودش در نقش ناجی و دلسوز ظاهر می‌شود و با این کار تیم را به دو دسته تقسیم می‌کند و خودش مرکز قدرت می‌ماند.

میری‌نسب افزود: قربانی‌نمایی و احساس گناه دادن به این صورت است که وقتی به رفتارش اعتراض می‌کنید، بلافاصله جای شاکی و متهم عوض می‌شود یعنی «من با این همه کار، باز هم بدهکار شدم؟»، «بعد از این همه خوبی‌ها که بهت کردم؟» که شما به‌جای گرفتن حقتان، مشغول دلجویی از او می‌شوید. کوچک‌نمایی موفقیت و بزرگ‌نمایی خطا یعنی موفقیت شما را شانسی، ساده یا حاصل کار دیگران نشان می‌دهد «این‌که کاری نداشت، هر کسی بود انجام می‌داد»، ولی کوچک‌ترین خطای شما را بارها تکرار و در جمع تعریف می‌کند. هدفش فرسایش عزت‌نفس شغلی است.

وی ادامه داد: هفتمین شگرد، پنهان‌کاری اطلاعاتی و مقصرتراشی است؛ در زمان شکست هرگز نمی‌گوید «اشتباه کردم»، بلکه می‌گوید «تقصیر فلانی بود». قدرت این شگردها در تکرار آن‌هاست، نه در شدت یک‌باره آن‌ها؛ مثل چکه‌کردن مداوم آب روی سنگ است که هر قطره به‌تنهایی مهم نیست، ولی در طول ماه‌ها باعث فرسودگی روانی، اضطراب، بی‌خوابی و حتی دردهای جسمی مثل سردرد و درد معده می‌شود. فرد سمی مستقیم به شما حمله نمی‌کند؛ کاری می‌کند که خودتان به خودتان حمله کنید؛ به‌حافظه‌تان شک کنید، خودتان را مقصر بدانید و خودتان خودتان را سرزنش کنید.

این روانشناس در پایان گفت: شناخت دقیق این نشانه‌ها و شگردها نشان می‌دهد که برخورد با فرد سمی نیازمند هوشیاری است؛ چرا که هدف این افراد تخریب مستقیم نیست، بلکه وادار کردن قربانی به شک‌کردن به توانایی‌ها و حافظه خود اوست.

انتهای پیام