مجتبی بیکی در گفتوگو با ایسنا، از کاهش بیش از ۳۵ درصدی روزهای ناسالم و خطرناک ناشی از ریزگردها در این شهرستان نسبت به سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ خبر داد و اظهار کرد: اجرای طرحهای قرق، مدیریت چرای دام، اعمال محدودیت کشت در برخی مناطق و بارندگیهای مناسب سال زراعی جاری، در کنترل کانونهای داخلی تولید گردوغبار تأثیرگذار بوده است؛ با این حال، بخش قابل توجهی از ریزگردهای منطقه منشأ خارجی دارد و مقابله با آن نیازمند همکاری کشورهای همسایه و پیگیری وزارت امور خارجه است.
وی با اشاره به اینکه شهرستان سرخس طی سالهای گذشته با پدیده ریزگردها و پیامدهای ناشی از آن مواجه بوده است، بیان کرد: شرایط فعلی ریزگردها در سرخس با سالهای گذشته تفاوت قابل توجهی دارد و مجموعه اقداماتی که در کوتاه مدت در سطح شهرستان انجام شده، توانسته منشأ داخلی گردوغبار را تا حد زیادی کنترل کند.
بیکی با بیان اینکه سرخس دارای سه کانون اصلی داخلی تولید ریزگرد است، افزود: یکی از عوامل مؤثر در شکلگیری و تشدید گردوغبار در این کانونها، چرای دام و تخریب پوشش گیاهی بوده است. به همین دلیل، در سالهای اخیر برای مدیریت این موضوع برنامههایی در دستور کار قرار گرفت که اجرای طرح قرق از جمله مهمترین آنهاست.
فرماندار سرخس ادامه داد: در قالب این طرح تلاش شده است میزان چرای دام در مناطق تعیین شده کنترل شود و دامداران بیش از ظرفیت مشخص شده در پروانههای چرا از مراتع استفاده نکنند. رعایت ظرفیت مراتع و جلوگیری از چرای بیش از اندازه، نقش مهمی در حفاظت از پوشش گیاهی و جلوگیری از تخریب خاک دارد؛ چراکه از بین رفتن پوشش گیاهی، زمینه را برای فرسایش خاک و برخاستن گردوغبار فراهم میکند.
بیکی با اشاره به دیگر اقدامات انجام شده برای کنترل کانونهای داخلی ریزگرد گفت: در برخی نقاط شهرستان نیز محدودیتهایی برای کشت اعمال شده است تا از به هم خوردن خاک و تشدید فرسایش جلوگیری شود. این اقدامات در کنار مدیریت چرای دام، با هدف کاهش آسیبپذیری زمین و جلوگیری از تبدیل مناطق مستعد به کانونهای تولید گردوغبار انجام شده است.
وی همچنین بارندگیهای سال زراعی جاری را یکی از عوامل مؤثر در بهبود شرایط منطقه دانست و اظهار کرد: در سال زراعی جاری بیش از ۲۱۳ میلیمتر بارندگی در شهرستان سرخس ثبت شده که میزان قابل توجهی است و در نوع خود کمنظیر محسوب میشود.
فرماندار سرخس با اشاره به شرایط بارندگی در سالهای گذشته افزود: سرخس از مناطق کمبارش استان به شمار میرود و در سالهای گذشته میزان بارندگی شهرستان معمولاً کمتر از ۱۵۰ میلیمتر بود؛ بنابراین ثبت بیش از ۲۱۳ میلیمتر بارندگی در سال زراعی جاری، علاوه بر تأثیر مثبت بر شرایط طبیعی منطقه، در کاهش گردوغبار و بهبود وضعیت کانونهای داخلی نیز مؤثر بوده است.
بیکی خاطرنشان کرد: اگرچه اقدامات انجام شده در سطح شهرستان توانسته است بخش قابل توجهی از منشأ داخلی ریزگردها را کنترل کند، اما مسئله گردوغبار در سرخس تنها به کانونهای داخلی محدود نمیشود و متأسفانه بخش عمدهای از ریزگردهایی که امروز در منطقه مشاهده میشود، منشأ خارجی و خارج از مرزهای کشور دارد.
فرماندار سرخس با اشاره به دشواری مدیریت کانونهای خارجی ریزگردها گفت: کنترل این بخش از پدیده گردوغبار از توان و اختیارات شهرستان خارج است و نمیتوان انتظار داشت که صرفاً با اقدامات محلی، مشکل به طور کامل برطرف شود. برای حل این مسئله باید موضوع در سطح ملی و با مشارکت کشورهای همسایه دنبال شود.
بیکی تأکید کرد: در این زمینه، همافزایی و پیگیری جدی دستگاههای ملی، به ویژه وزارت امور خارجه، ضرورت دارد تا زمینه همکاری متقابل با کشورهای همسایه فراهم شود و بتوان در قالب یک برنامه اقدام مشترک، راهکارهای مؤثری برای کنترل کانونهای تولید ریزگرد در مناطق مرزی تعریف و اجرا کرد.
وی افزود: لازم است هم ایران و هم کشورهای همسایه برای مدیریت کانونهای تولید گردوغبار و کاهش آثار آن اقداماتی هماهنگ انجام دهند؛ چراکه این پدیده صرفاً محدود به مرزهای جغرافیایی یک کشور نیست و پیامدهای آن میتواند زندگی و سلامت مردم مناطق مختلف را تحت تأثیر قرار دهد.
فرماندار سرخس با تأکید بر ضرورت تداوم اقدامات داخلی و پیگیری همکاریهای فرامرزی اظهار کرد: هدف از این اقدامات آن است که تأثیر ریزگردها بر سلامت مردم، زندگی روزمره شهروندان و فعالیتهای مختلف اقتصادی و اجتماعی منطقه به حداقل برسد؛ بنابراین در کنار ادامه برنامههای مدیریت مراتع و کنترل کانونهای داخلی، باید موضوع منشأ خارجی گردوغبار نیز با جدیت در سطح ملی و بینالمللی دنبال شود.
سد شورویجه؛ ظرفیت جدید برای مهار روانآبها و جلوگیری از خروج آب از کشور
بیکی در ادامه با اشاره به شرایط کمآبی و خشکسالی و ضرورت مدیریت منابع آب اظهار کرد: روانآبها همواره یکی از موضوعات بسیار مهم برای فعالان حوزه آب بودهاند و مدیریت و ذخیرهسازی این منابع میتواند نقش مهمی در تأمین نیازهای آبی منطقه داشته باشد.
وی با اشاره به آغاز آبگیری سد شورویجه گفت: خوشبختانه سد شورویجه که بر بستر کشفرود احداث شده، وارد مرحله آبگیری شده و این اتفاق خبر خوبی برای شهرستان و مدیریت منابع آب منطقه است. در حال حاضر نیز میلیونها لیتر آب پشت این سد ذخیره شده است.
فرماندار سرخس ظرفیت ذخیرهسازی این سد را ۲۵۰ میلیون مترمکعب اعلام کرد و افزود: سد شورویجه پس از سد دوستی با ظرفیت یک میلیارد و ۲۵۰ میلیون مترمکعب، دومین سد بزرگ در شرق کشور محسوب میشود.
وی با تأکید بر اهمیت این سازه در مدیریت منابع آب منطقه تصریح کرد: با آغاز آبگیری سد شورویجه، اطمینان بیشتری برای مدیریت روانآبهایی که از حوزههای آبریز مختلف به سمت کشفرود حرکت میکنند، ایجاد شده است و دیگر این نگرانی وجود نخواهد داشت که بخش قابل توجهی از این منابع بدون استفاده از مرز کشور خارج شوند.
بیکی ادامه داد: سد شورویجه میتواند در مدیریت سیلابها و ذخیرهسازی آبهای سطحی نقش مؤثری داشته باشد و از این طریق به استفاده بهتر از منابع آبی منطقه کمک کند.
وی با اشاره به آثار زیستمحیطی و منابع آبی این سد خاطرنشان کرد: ذخیرهسازی روانآبها در سد شورویجه علاوه بر کمک به مدیریت منابع آب، میتواند برای حوزههای محیط زیست، منابع طبیعی و آبخوانهای پاییندست نیز مفید باشد.
فرماندار سرخس همچنین تأمین آب شرب را از دیگر کارکردهای مهم این ظرفیت آبی دانست و تصریح کرد: این سد میتواند در تأمین آب شرب بخشهای مختلف نیز نقش داشته باشد و امکان بهرهبرداری بهتر از روانآبهایی را فراهم کند که در شرایط عادی ممکن است از دسترس خارج شوند.
بیکی در پایان تأکید کرد: روانآبها در حقیقت یکی از نعمتهای خدادادی هستند که باید برای مدیریت و استفاده صحیح از آنها برنامهریزی شود. امیدواریم با آغاز آبگیری سد شورویجه و بهرهبرداری مناسب از ظرفیت آن، بتوانیم از این منابع آبی به بهترین شکل استفاده کنیم و در زمینه تأمین آب، حفاظت از منابع طبیعی و مدیریت سیلابها به نتایج مطلوبتری دست پیدا کنیم.
انتهای پیام