دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ | ۰۸:۳۹
منبع: نمایندگی لرستان
یک دکترای روانشناسی تربیتی: رشد پس از آسیب به معنای تبدیل اجباری رنج به دستاورد مثبت نیست

یک دکترای روانشناسی تربیتی: رشد پس از آسیب به معنای تبدیل اجباری رنج به دستاورد مثبت نیست

لرستان (ایسنا) - یک دکترای روان‌شناسی تربیتی با تأکید بر اینکه رشد پس از آسیب به معنای تبدیل اجباری رنج به دستاورد مثبت نیست، گفت: ترومای روانی می‌تواند پیامدهای عمیق و ماندگاری بر احساس امنیت، اعتماد، روابط انسانی، هویت و عملکرد روزمره افراد داشته باشد و نباید از افراد انتظار داشت که پس از تجربه آسیب، الزاماً به رشد روان‌شناختی دست پیدا کنند.

صمد رحمتی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به چگونگی گذر از ترومای روانی و دستیابی به رشد پس از آسیب، اظهار کرد: رشد پس از آسیب به معنای آن نیست که هر فردی پس از تجربه تروما الزاماً رشد می‌کند یا باید از دل رنج به دستاوردی مثبت برسد؛ چراکه ترومای روانی می‌تواند ابعاد مختلف زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد.

وی افزود: پیامدهای آسیب روانی در برخی افراد به شکل اختلال استرس پس از سانحه، اضطراب، افسردگی، اختلال خواب یا دشواری در برقراری روابط اجتماعی بروز می‌کند؛ در حالی که برخی دیگر ممکن است بدون تجربه اختلال پایدار، به‌تدریج به زندگی روزمره بازگردند.

رحمتی با بیان اینکه رشد پس از آسیب با بهبود علائم روان‌شناختی تفاوت دارد، تصریح کرد: این مفهوم به تغییرات مثبت و نسبتاً پایدار در برخی حوزه‌های زندگی اشاره دارد که فرد در جریان مواجهه با تجربه‌ای دشوار و بازنگری در باورهای پیشین خود ممکن است تجربه کند.

این دکترای روان‌شناسی تربیتی ادامه داد: افزایش احساس توانمندی شخصی، عمیق‌تر شدن روابط با دیگران، کشف فرصت‌های تازه در زندگی، افزایش قدردانی از زندگی و تحول در باورهای وجودی یا معنوی از جمله حوزه‌هایی هستند که رشد پس از آسیب می‌تواند در آن‌ها نمود پیدا کند؛ البته این تغییرات در همه افراد یا تمام حوزه‌های زندگی اتفاق نمی‌افتند.

عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان، ایجاد امنیت و تثبیت روان‌شناختی را نخستین شرط فراهم‌شدن زمینه رشد پس از آسیب دانست و گفت: فردی که همچنان در معرض تهدید، خشونت یا ناامنی شدید قرار دارد، پیش از هر چیز به حفاظت، تأمین نیازهای اولیه و حمایت‌های در دسترس نیازمند است.

وی تأکید کرد: در چنین شرایطی، انتظار برای معناجویی عمیق یا رشد فردی ممکن است زودهنگام و حتی آسیب‌زا باشد؛ بنابراین اولویت نخست باید کاهش خطر، بازگرداندن حداقلی از احساس کنترل و فراهم‌کردن شرایط مناسب برای بهبود باشد.

رحمتی در ادامه با اشاره به اهمیت به‌رسمیت‌شناختن رنج و فراهم‌کردن فرصت پردازش تجربه‌های آسیب‌زا، بیان کرد: افراد باید بتوانند درباره اتفاقاتی که پشت سر گذاشته‌اند، بدون ترس از قضاوت یا سرزنش صحبت کنند. گوش‌دادن همدلانه، حفظ ارتباطات حمایتی و در صورت نیاز دسترسی به خدمات تخصصی روان‌شناختی و روان‌پزشکی می‌تواند به این فرایند کمک کند.

وی افزود: هدف از حمایت روان‌شناختی، وادارکردن فرد به فراموش‌کردن حادثه نیست، بلکه باید به او کمک کرد تا تأثیرات مخرب تجربه آسیب‌زا کاهش یابد و ظرفیت لازم برای ادامه زندگی را بازیابد.

این عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان، بازسازی معنا و بازنگری در باورهای بنیادین را از دیگر عوامل مؤثر در رشد پس از آسیب عنوان کرد و گفت: تجربه‌های آسیب‌زا گاهی باورهای افراد درباره امنیت جهان، اعتماد به دیگران و توانایی کنترل زندگی را متزلزل می‌کنند؛ از این رو فرد ممکن است به‌تدریج باورهای خود را با واقعیت جدید تطبیق دهد، ارزش‌هایش را دوباره تعریف کند و اهداف متناسب با شرایط جدیدی برای زندگی در نظر بگیرد.

رحمتی خاطرنشان کرد: این فرایند باید متناسب با سرعت و آمادگی خود فرد پیش برود و نباید به او تحمیل شود.

وی با تأکید بر نقش حمایت اجتماعی و بازگشت تدریجی فرد به احساس عاملیت، اظهار کرد: پژوهش‌های تجمیعی نشان داده‌اند که حمایت اجتماعی با رشد پس از آسیب ارتباط مثبت دارد، هرچند این ارتباط به معنای تضمین رشد در همه افراد نیست.

وی ادامه داد: حضور خانواده و دوستان حمایتگر، مشارکت در فعالیت‌های معنادار، دسترسی به منابع اجتماعی و فراهم‌بودن امکان تصمیم‌گیری درباره زندگی می‌توانند زمینه مناسبی برای بازسازی احساس توانمندی و کنترل فرد بر زندگی فراهم کنند.

این دکترای روان‌شناسی تربیتی با اشاره به ضرورت تمایز میان رشد واقعی و احساس رشد، گفت: از نظر علمی باید میان تغییرات پایدار در زندگی فرد، احساس شخصی رشد و تلاش برای مثبت جلوه‌دادن تجربه آسیب‌زا تفاوت قائل شد؛ چراکه گاهی فرد در گفتار از قوی‌ترشدن یا تغییر مثبت خود سخن می‌گوید، اما این برداشت لزوماً به معنای بهبود پایدار در عملکرد، روابط یا کیفیت زندگی او نیست.

وی افزود: ممکن است فرد هم‌زمان با تجربه رشد در برخی حوزه‌ها، همچنان با علائم روان‌شناختی و دردهای حل‌نشده مواجه باشد. همچنین پژوهش‌های مربوط به میزان و نحوه سنجش رشد پس از آسیب با محدودیت‌هایی همراه هستند و به همین دلیل نباید این مفهوم را نتیجه‌ای قطعی و همگانی تلقی کرد.

رحمتی با اشاره به اهمیت این موضوع در شرایط جنگ و بحران‌های اجتماعی، تصریح کرد: نمی‌توان از فردی که عزیز خود را از دست داده، خانه‌اش تخریب شده یا امنیت و آینده‌اش را از دست‌رفته می‌بیند، انتظار داشت که حتماً از تجربه خود به رشد برسد.

وی ادامه داد: گاهی مهم‌ترین دستاورد فرد در یک دوره بحرانی، صرفاً زنده‌ماندن، حفظ ارتباط با دیگران، مراقبت از فرزندان یا بازیابی تدریجی توانایی انجام امور روزمره است و همین دستاوردها نیز ارزشمند هستند.

عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان در پایان با تأکید بر اینکه رشد پس از آسیب نباید به ابزاری برای نادیده‌گرفتن مسئولیت نهادها و ساختارهای اجتماعی تبدیل شود، خاطرنشان کرد: حمایت روان‌شناختی زمانی اثربخش‌تر خواهد بود که در کنار آن، امنیت، حمایت اقتصادی، خدمات درمانی و اقدامات عملی برای کاهش عوامل آسیب‌زا نیز فراهم شود.

انتهای پیام

آخرین اخبار استان‌ها