دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ | ۰۹:۰۶
رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان چگونه انجام می‌شود؟

رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان چگونه انجام می‌شود؟

خراسان رضوی (ایسنا) - دانشگاه هاروارد، آکسفورد یا موسسه فناوری ماساچوست، کدام برتر جهان است؟ پاسخ این پرسش به نظام رتبه‌بندی مورد استفاده بستگی دارد.

مرجع واحد جهانی برای رتبه‌بندی دانشگاه‌ها وجود ندارد و موسسات مختلف با معیارهای متفاوتی عملکرد دانشگاه‌ها را ارزیابی می‌کنند. برخی بر اعتبار علمی و نظر کارفرمایان تمرکز دارند، برخی کیفیت آموزش و پژوهش را می‌سنجند و گروهی دیگر دستاوردهای علمی، مقالات و میزان استناد به پژوهش‌ها را مبنای ارزیابی قرار می‌دهند.

از میان نظام‌های متعدد رتبه‌بندی، ۶ مورد از شناخته‌شده‌ترین رتبه‌بندی‌ها شامل «کیواس»، «تایمز هایر اجوکیشن»، «شانگهای»، «یواس نیوز»، «لیدن» و «مرکز رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان» است. این رتبه‌بندی‌ها فهرست‌های جداگانه‌ای منتشر می‌کنند و نتایج آن‌ها همیشه با یکدیگر مطابقت ندارد.

رتبه‌بندی «کیواس» و توجه به اعتبار علمی و بازار کار

رتبه‌بندی جهانی دانشگاه‌های «کیواس» (QS World University Rankings) را موسسه بریتانیایی «کاکارلی سایموندز» منتشر می‌کند. در این نظام، دانشگاه‌ها بر اساس پنج محور اصلی شامل پژوهش و کشف علمی، اشتغال‌پذیری و پیامدهای شغلی، تجربه یادگیری، تعاملات بین‌المللی و پایداری ارزیابی می‌شوند.

در نسخه ۲۰۲۷ این رتبه‌بندی که ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شد، موسسه فناوری ماساچوست (MIT) برای پانزدهمین سال متوالی در جایگاه نخست قرار گرفت. امپریال کالج لندن و دانشگاه استنفورد به‌طور مشترک رتبه دوم را کسب کردند همچنین دانشگاه آکسفورد چهارم و دانشگاه هاروارد پنجم شدند.

دانشگاه کمبریج در رتبه ششم، موسسه فناوری کالیفرنیا در رتبه هفتم و موسسه فناوری فدرال زوریخ و کالج دانشگاهی لندن به‌طور مشترک در رتبه هشتم قرار گرفتند. دانشگاه ملی سنگاپور نیز رتبه دهم را به دست آورد.

بر اساس گزارش تاپ‌یونیورسیتی، در روش ارزیابی «کیواس»، اعتبار علمی دانشگاه ۳۰ درصد، استناد به ازای هر عضو هیئت علمی ۲۰ درصد، اعتبار نزد کارفرمایان ۱۵ درصد، پیامدهای اشتغال پنج درصد، نسبت استاد به دانشجو ۱۰ درصد، شاخص‌های مربوط به اعضای هیات علمی و دانشجویان بین‌المللی و شبکه پژوهشی بین‌المللی در مجموع ۱۵ درصد و پایداری پنج درصد از امتیاز نهایی را تشکیل می‌دهند.

«تایمز هایر اجوکیشن» و ارزیابی پنج حوزه عملکرد دانشگاه

رتبه‌بندی جهانی دانشگاه‌های «تایمز هایر اجوکیشن» (Times Higher Education World University Rankings)، یکی دیگر از نظام‌های شناخته‌شده ارزیابی دانشگاه‌ها است. این رتبه‌بندی با استفاده از ۱۷ شاخص عملکردی، پنج حوزه آموزش، محیط پژوهشی، کیفیت پژوهش، چشم‌انداز بین‌المللی و ارتباط با صنعت را بررسی می‌کند.

در نسخه ۲۰۲۷ که ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، دانشگاه آکسفورد برای یازدهمین سال متوالی رتبه نخست را حفظ کرد، موسسه فناوری ماساچوست در جایگاه دوم قرار گرفت و دانشگاه‌های پرینستون و استنفورد به‌طور مشترک سوم شدند همچنین دانشگاه کمبریج پنجم و هاروارد ششم شدند.

موسسه فناوری کالیفرنیا در رتبه هفتم، امپریال کالج لندن در رتبه هشتم و دانشگاه‌های کالیفرنیا، برکلی و ییل به‌طور مشترک در رتبه نهم قرار گرفتند.

در این نظام، آموزش ۲۹.۵ درصد، محیط پژوهشی ۲۹ درصد، کیفیت پژوهش ۳۰ درصد، چشم‌انداز بین‌المللی ۷.۵ درصد و ارتباط با صنعت چهار درصد امتیاز نهایی را تشکیل می‌دهند، بنابراین، عملکرد آموزشی و پژوهشی دانشگاه‌ها در کنار میزان اثرگذاری پژوهش‌ها و ارتباط با صنعت در تعیین جایگاه آن‌ها نقش دارد.

«رتبه‌بندی شانگهای» و تمرکز بر دستاوردهای علمی و پژوهشی

رتبه‌بندی آکادمیک دانشگاه‌های جهان (Academic Ranking of World Universities) که با نام رتبه‌بندی شانگهای (Shanghai Ranking) شناخته می‌شود، نخستین بار در سال ۲۰۰۳ منتشر شد. این نظام در مقایسه با برخی رتبه‌بندی‌های دیگر، تمرکز بیشتری بر دستاوردهای علمی و پژوهشی دانشگاه‌ها دارد.

شاخص اصلی در این رتبه‌بندی ۶ مورد و شامل تعداد دانش‌آموختگان و اعضای هیئت علمی برنده جایزه نوبل و مدال فیلدز، تعداد پژوهشگران پراستناد، مقالات منتشرشده در نشریات نیچر و ساینس، مقالات نمایه‌شده در شاخص‌های استنادی علوم و علوم اجتماعی و عملکرد علمی سرانه دانشگاه است.

در نسخه ۲۰۲۶ این رتبه‌بندی، دانشگاه هاروارد رتبه نخست را حفظ کرد، دانشگاه استنفورد دوم و موسسه فناوری ماساچوست سوم شدند. دانشگاه کمبریج در جایگاه چهارم و دانشگاه کالیفرنیا، برکلی پنجم قرار گرفتند. دانشگاه پرینستون، آکسفورد، کلمبیا، شیکاگو و موسسه فناوری کالیفرنیا نیز رتبه‌های ششم تا دهم را به خود اختصاص دادند.

«یواس نیوز» و رتبه‌بندی بر پایه عملکرد و اعتبار پژوهشی

بامداد/رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان چگونه انجام می‌شود؟

موسسه آمریکایی «یواس نیوز اند ورلد ریپورت» (U.S. News & World Report) نیز رتبه‌بندی جهانی دانشگاه‌ها را با عنوان «بهترین دانشگاه‌های جهان» (Best Global Universities) منتشر می‌کند. تمرکز اصلی این نظام بر عملکرد پژوهشی و اعتبار علمی دانشگاه‌ها است و شاخص‌هایی مانند انتشار مقاله، میزان استناد به پژوهش‌ها و همکاری‌های بین‌المللی را دربرمی‌گیرد.

در نسخه ۲۰۲۷-۲۰۲۶ این رتبه‌بندی که ۱۶ ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شد، بیش از ۲۲۵۰ دانشگاه از بیش از ۱۰۰ کشور بررسی شدند. دانشگاه هاروارد در جایگاه نخست قرار گرفت و موسسه فناوری ماساچوست و دانشگاه استنفورد به‌ترتیب دوم و سوم شدند. دانشگاه آکسفورد چهارم و دانشگاه کمبریج پنجم شدند.

دانشگاه تسینگ‌هوا چین در رتبه ششم قرار گرفت و دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، دانشگاه ییل، کالج دانشگاهی لندن و دانشگاه کلمبیا جایگاه‌های هفتم تا دهم را به دست آوردند.

این رتبه‌بندی با استفاده از داده‌های پایگاه «وب آو ساینس» (Web of Science) و اطلاعات تحلیلی موسسه کلاریویت (Clarivate) تهیه می‌شود. «یواس نیوز» همچنین رتبه‌بندی‌های جداگانه‌ای برای رشته‌های تحصیلی منتشر می‌کند که معیارهای آن‌ها متناسب با حوزه علمی مورد بررسی است.

«رتبه‌بندی لیدن» و سنجش عملکرد پژوهشی با شاخص‌های کتاب‌سنجی

رتبه‌بندی لیدن (CWTS Leiden Ranking) را مرکز مطالعات علم و فناوری دانشگاه لیدن هلند منتشر می‌کند. این نظام با رتبه‌بندی‌هایی مانند «کیواس» و «تایمز هایر اجوکیشن»  تفاوت دارد، زیرا به‌جای ارائه امتیاز کلی برای تعیین بهترین دانشگاه، شاخص‌های مختلف عملکرد پژوهشی را به‌صورت جداگانه در اختیار کاربران قرار می‌دهد.

در نسخه باز رتبه‌بندی لیدن در سال ۲۰۲۶، ۳۰۴۹ دانشگاه از ۱۲۲ کشور حضور دارند. انتخاب دانشگاه‌ها بر اساس تعداد انتشارات علمی آن‌ها در فاصله سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ و اطلاعات پایگاه داده «اوپن‌الکس» (OpenAlex) انجام شده است. دانشگاه‌هایی که در این دوره دست‌کم ۱۵۰۰ مقاله نمایه‌شده داشته‌اند، واجد شرایط ورود به این نسخه بوده‌اند.

تعداد انتشارات علمی، سهم مقالات پراستناد، میزان استنادها و همکاری‌های پژوهشی از جمله شاخص‌هایی هستند که در این نظام بررسی می‌شوند. از آنجا که لیدن شاخص‌های مختلف را جداگانه ارائه می‌کند، نمی‌توان یک دانشگاه را بدون تعیین شاخص موردنظر، به‌عنوان رتبه نخست این نظام معرفی کرد.

«مرکز رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان»؛ از کیفیت آموزش تا اشتغال دانش‌آموختگان

مرکز رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان (Center for World University Rankings یا CWUR) نیز یکی دیگر از منتشرکنندگان رتبه‌بندی‌های بین‌المللی است. این مرکز چهار حوزه کیفیت آموزش، اشتغال‌پذیری دانش‌آموختگان، کیفیت اعضای هیئت علمی و عملکرد پژوهشی را ارزیابی می‌کند.

در نسخه ۲۰۲۶ این رتبه‌بندی که اول ژوئن منتشر شد، ۲۱ هزار و ۲۹۱ موسسه بررسی شدند و ۲۰۰۰ دانشگاه برتر در فهرست نهایی قرار گرفتند. دانشگاه هاروارد رتبه نخست را کسب کرد و موسسه فناوری ماساچوست و دانشگاه استنفورد به‌ترتیب دوم و سوم شدند. دانشگاه کمبریج چهارم و دانشگاه آکسفورد پنجم شدند. دانشگاه‌های پرینستون، پنسیلوانیا، کلمبیا، ییل و شیکاگو نیز رتبه‌های ششم تا دهم را به دست آوردند.

در روش ارزیابی این مرکز، کیفیت آموزش و اشتغال‌پذیری دانش‌آموختگان هر کدام ۲۵ درصد، کیفیت اعضای هیئت علمی ۱۰ درصد و عملکرد پژوهشی ۴۰ درصد امتیاز نهایی را تشکیل می‌دهند. این مرکز اعلام کرده است که برای تهیه رتبه‌بندی خود به نظرسنجی‌ها یا داده‌های ارسالی دانشگاه‌ها متکی نیست و از شاخص‌های کمّی استفاده می‌کند.

چرا جایگاه دانشگاه‌ها در رتبه‌بندی‌های مختلف متفاوت است؟

مقایسه نتایج این ۶ نظام نشان می‌دهد که یک دانشگاه ممکن است در رتبه‌بندی صدرنشین باشد، اما در فهرست دیگری جایگاه پایین‌تری داشته باشد. برای مثال، دانشگاه هاروارد در رتبه‌بندی «شانگهای» ۲۰۲۶ و «یواس نیوز» ۲۰۲۷-۲۰۲۶ اول است، اما در رتبه‌بندی «کیواس» ۲۰۲۷ پنجم و در «تایمز هایر اجوکیشن» ۲۰۲۷ ششم قرار دارد.

دانشگاه آکسفورد نیز در تایمز «هایر اجوکیشن» رتبه نخست را دارد، اما در «کیواس» چهارم و در رتبه‌بندی «شانگهای» هفتم است. این تفاوت‌ها به معیارهای متفاوت ارزیابی بازمی‌گردد، برای نمونه، رتبه‌بندی شانگهای توجه زیادی به جوایز علمی و دستاوردهای پژوهشی دارد، درحالی‌که «کیواس» اعتبار نزد کارفرمایان و نسبت استاد به دانشجو را نیز در محاسبات خود لحاظ می‌کند.

بنابراین، رتبه دانشگاه‌ها در فهرست‌های جهانی را نمی‌توان بدون توجه به روش ارزیابی آن‌ها با یکدیگر مقایسه کرد. همچنین رتبه‌بندی‌های کلی تنها بخشی از تصویر عملکرد دانشگاه‌ها را نشان می‌دهند و برای مقایسه دقیق‌تر، رتبه‌بندی‌های موضوعی و رشته‌ای نیز اهمیت دارند.

انتهای پیام

آخرین اخبار استان‌ها