دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ | ۰۹:۱۳
سازی که در موسیقی محلی خراسان جای خود را به دف می‌دهد

سازی که در موسیقی محلی خراسان جای خود را به دف می‌دهد

خراسان رضوی (ایسنا) - یک هنرمند و نوازنده موسیقی، با اشاره به جایگاه دایره در موسیقی خراسان گفت: این ساز از گذشته در کنار دوتار در مناطق مختلف خراسان مورد استفاده بوده و مهارت نوازندگی آن نیز مانند بسیاری از سازهای محلی به صورت سینه‌به‌سینه منتقل شده است، اما امروز با افزایش استفاده از دف و کاهش دیده‌شدن سازهای محلی، معرفی و حمایت رسانه‌ای از این سازها برای حفظ و تداوم آن‌ها ضروری است.

شمس‌الله پونه در گفت‌وگو با ایسنا، درباره ساز دایره و جایگاه آن در موسیقی محلی خراسان اظهار کرد: دایره در بخش‌های مختلف خراسان، از شمال و شرق تا جنوب این منطقه، مورد استفاده بوده و شیوه نوازندگی آن متناسب با تفاوت‌های موسیقایی هر منطقه متفاوت است و ساز بسیار ساده‌ای است که از یک چنبره چوبی ساخته می‌شود و معمولاً پوست بزغاله یا بره روی آن می‌کشند. در گذشته از پوست آهو نیز برای ساخت این ساز استفاده می‌شده و به گفته برخی، پوست آهو برای ساخت دایره کیفیت بهتری داشته است.

وی افزود: دایره معمولاً در مراسم‌ دورهمی و در کنار دوتار استفاده می‌شود و در اجرای ملودی‌های ریتمیک، وظیفه ایجاد ریتم را بر عهده دارد. البته در سال‌های اخیر، شیوه‌هایی از نوازندگی و ساخت این ساز نیز تغییر کرده و گاهی به جای پوست از موادی مانند قال استفاده می‌شود و شیوه ضربه‌زدن نیز تغییر کرده است.

انتقال سینه‌به‌سینه مهارت نوازندگی سازهای محلی

این نوازنده درباره شیوه آموزش سازهای محلی خاطرنشان کرد: سازهای محلی مانند دوتار و دایره معمولاً به صورت سینه‌به‌سینه آموزش داده می‌شوند. در گذشته امکانات آموزشی مانند امروز وجود نداشت و خبری از ابزارهایی مانند لوح‌های آموزشی و آموزش‌های ضبط‌شده نبود. بنابراین فرد علاقه‌مند به موسیقی معمولاً با نگاه کردن به دست نوازنده، شیوه نواختن ساز را یاد می‌گرفت و در کنار آن باید استعداد و ذوق موسیقایی نیز در وجود فرد وجود داشته باشد تا بتواند سازهایی مانند دوتار یا دایره را به‌خوبی یاد بگیرد؛ چراکه همه افراد توانایی یکسانی برای یادگیری این سازها ندارند.

پونه درباره وضعیت امروزی دایره و میزان استقبال نسل جوان از این ساز گفت: در حال حاضر دف تا حدودی جای دایره را گرفته است، چراکه صدای پرطنین‌تری دارد و از نظر دامنه صوتی و قابلیت ایجاد هیاهو و صدای بیشتر، مورد توجه قرار گرفته است. بسیاری از گروه‌های موسیقی امروز به جای دایره از دف استفاده می‌کنند، در حالی که استادانی که در حوزه موسیقی اقوام فعالیت کرده‌اند، بر این نکته تأکید داشته‌اند که در گذشته در کنار دوتار، دایره مورد استفاده بوده است.

وی با اشاره به دیدگاه استاد کیوان پهلوان در این زمینه گفت: در گفت‌وگوهایی که با استاد کیوان پهلوان داشته‌ام، ایشان تأکید می‌کردند که از گذشته دایره در کنار دوتار استفاده می‌شده و دف بیشتر در میان کردها و در خانقاه‌ها کاربرد داشته است. افرادی که خودشان اهل موسیقی هستند و موسیقی اصیل را دنبال می‌کنند، همچنان از دایره استفاده می‌کنند، اما نسل جدید گاهی به دلیل اینکه صدای دف طنین و هیاهوی بیشتری دارد، به سمت این ساز می‌رود.

صداوسیما در معرفی سازهای محلی نقش بیشتری داشته باشد

این هنرمند موسیقی درباره راهکارهای حفظ و تداوم استفاده از سازهای محلی اظهار کرد: اگر بخواهیم ریشه‌ای به موضوع نگاه کنیم، صداوسیما باید در معرفی و نمایش سازهای محلی فعالیت بیشتری داشته باشد. اگر دقت کرده باشید، سازهایی مانند گیتار که از طریق شبکه‌های ماهواره‌ای و برنامه‌های موسیقی غربی بیشتر دیده می‌شوند، میان جوانان نیز شناخته‌شده‌تر هستند، اما صداوسیما در معرفی سازهای محلی و ایرانی آن‌طور که باید تلاش نکرده است.

پونه ادامه داد: حتی خودم به عنوان نوازنده، هر زمان برای برنامه‌های تلویزیونی ساز می‌زنم، با وجود اینکه دوتار یک ساز محلی است و محدودیتی برای نمایش آن وجود ندارد، گاهی ساز را در سایه یا پشت گل نشان می‌دهند یا قاب تصویر را از سینه به بالا می‌بندند و خود ساز دیده نمی‌شود. یکی از دلایل اینکه مردم منطقه و به‌طور کلی ایرانی‌ها سازهای محلی را به صورت مستقیم کمتر می‌بینند، همین است. این سازها باید در رسانه‌ها معرفی و تبلیغ شوند و صداوسیما لازم است توجه بیشتری به سازهای محلی و سازهای ایرانی که بخشی از سنت و فرهنگ ما هستند، داشته باشد.

وی تأکید کرد: برای حفظ دایره و دیگر سازهای محلی، باید زمینه‌ای فراهم شود تا نسل جدید این سازها را ببیند، با صدای آن‌ها آشنا شود و بداند که این سازها بخشی از موسیقی و فرهنگ مناطق مختلف ایران هستند. کسانی که به موسیقی اصیل و ریشه‌های آن علاقه‌مند هستند، همچنان دایره را در کنار دوتار استفاده می‌کنند و این ساز می‌تواند جایگاه خود را در موسیقی محلی حفظ کند، اما برای تداوم آن، معرفی بیشتر و حضور پررنگ‌تر در رسانه‌ها ضروری است.

انتهای پیام 

آخرین اخبار استان‌ها