عیسی صفوی، دکترای سلامت و رفاه اجتماعی، بهزیستی، کمیته امداد و دفتر امور زنان استانداری را دستگاههای نخست این برنامه معرفی کرد و افزود در گام بعد دانشگاه علوم پزشکی، شهرداریها، آموزشوپرورش به ویژه در هشت سال اول دوران کودکی باید در دستور کار قرار بگیرند.
از آسیبهای کلاسیک تا تهدیدهای تازه شهرنشینی
وی تحول آسیبهای اجتماعی را نتیجه دو جریان متفاوت دانست و گفت: آسیبهای اجتماعی به دو دسته تقسیم میشوند. یک سری آسیبهای کلاسیک مثل اعتیاد و طلاق از جوامع اولیه وجود داشته و کم و زیاد شده است، اما متناسب با مدرنیته از قرن هجدهم به بعد شاهد شکلهای تازهای از آسیبها هستیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر بسط و توسعه شهرنشینی را زمینهساز این تغییرات معرفی کرد و ادامه داد: در کشور و در استان به جرئت میتوان گفت اچآیوی و بیماریهای مقاربتی کانون خانواده را تهدید میکند.
به گفته صفوی، فقدان مرکز ثبت و داده دقیق برای این آسیبها یکی از محدودیتهای این حوزه است و الگوی مصرف مواد نیز در همین مسیر دگرگون شده است: مواد مخدری که تازه وارد شدهاند هم میتوانند آسیبهای جدیدی به همراه بیاورند. در اعتیاد کلاسیک، تریاک، هروئین و حشیش مطرح بود، اما اکنون شاهد شکلهای جدیدی هستیم.
وی دیر ازدواج کردن را در همین چارچوب ارزیابی کرد و تأکید کرد: دیر ازدواج کردن خودش پیامدهای اجتماعی داشته است.
اقتصاد و آسیبها، رابطهای اثباتشده با سهمهای متفاوت
وی درباره نسبت فشارهای اقتصادی با آسیبهای اجتماعی گفت: در همه مطالعات و تحقیقات انجامشده اثبات شده است که تورم، بیکاری، کاهش قدرت خرید و ناامنی شغلی با بخشی از آسیبها ارتباط مستقیم دارند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر با تأکید بر ضرورت تعیین سهم هر متغیر در هر آسیب افزود: نمیتوان یک متغیر را برای همه آسیبهای اجتماعی تعیینکننده دانست. طلاق چند عامل دارد و در برخی جوامع یک عامل روی طلاق اثر داشته و در جامعه دیگر عامل دیگری، بنابراین باید سهم هر متغیر جداگانه خوانده شود.
اسناد بالادستی و ضرورت بهروزرسانی آن
صفوی پیامدهای تغییر الگوی مصرف مواد را به الگوهای نوین زیستی گره زد و گفت: الگوهای نوین زیستی آسیبهای خودشان را به همراه دارند و ممکن است فرصتهایی هم ایجاد کنند.
وی برنامه جامع مبارزه با آسیبهای اجتماعی کشور را سند بالادستی این حوزه معرفی کرد که ظرفیت بهروزرسانی دارد و ادامه داد: «سازمانهای مرتبط تلاش میکنند این اسناد را بهروز کنند.
رئیس دبیرخانه سلامت دانشگاه علوم پزشکی بوشهر روند این بهروزرسانی را با توجه به حرکت جامعه به سمت سالمندی توضیح داد و افزود: سند سالمندی در کنار چهار سند دیگر بهروز شده است و بهروزرسانی سند آسیبهای اجتماعی در جریان است و سند نهایی هنوز آماده نشده است.
خشونت خانگی، پنهانماندن در حریم خصوصی و راهحل مردمی
صفوی خشونت خانگی، کودکآزاری و همسرآزاری را پدیدهای جهانی دانست که بخشی از آن پنهان میماند و دلیل این پنهانماندن را به حریم خصوصی و محدودیتهای حقوقی مربوط کرد: بخشی از این موضوع به حریم خصوصی مربوط است و از نظر قانونی اجازه دخالت وجود ندارد، بنابراین در این حوزه با محدودیتهای حقوقی روبهرو هستیم و باید اصلاح قانون صورت بگیرد.
وی این محدودیت را با یک مثال حقوقی روشنتر کرد و گفت: اگر بخواهیم برای کودکی که حضانت و تولیگری حقوقیاش با پدر و مادر است به قصد خیرخواهی کاری انجام دهیم، از نظر حقوقی با محدودیتهایی روبهرو میشویم.
رئیس دبیرخانه سلامت دانشگاه علوم پزشکی بوشهر اصلاح قانون در این حوزه را وظیفه مجلس و دولت دانست و با تأکید بر نقش مردم ادامه داد: بخش دیگری از این کار باید مردمی شود. تشکلهای مردمنهاد میتوانند این وظیفه را بر عهده بگیرند، چون مردم معمولاً ارتباط لازم را با دولت و نهادهای رسمی نمیتوانند برقرار کنند. در غرب هم نهادهای مردمنهاد طراحی شدند و به شکل نسبی توانستند بخشی از این خلأ را پوشش دهند.
خدمات مشاوره، شکاف پوشش مالی و گامهای اصلاح
صفوی درباره توان نظام خدمات مشاورهای در مداخله پیش از تبدیل مشکلات روانی به بحران اجتماعی گفت: نظام روانشناسی و نظامهای مشابه برای پوشش این موضوع با محدودیتهای مالی روبهرو هستند و هزینههایی که برای ارائه این خدمات پیشنهاد میشود در سبد خدماتی که مردم دریافت میکنند قرار نمیگیرد.
وی برای روشن شدن این شکاف به هزینههای مشاوره اشاره کرد و افزود: «چهل و پنج دقیقه مشاوره حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان هزینه دارد و برای فردی با حقوق ماهانه ۳۰ تا ۴۰ میلیون تومان، پرداخت ده جلسه ممکن نیست.»صفوی فشار روانی، احساس ناامیدی، تنهایی و اضطراب را پیشزمینههای آسیبهای اجتماعی دانست و تأکید کرد: باید خدمات پشتیبانی این موارد برای مردم در دسترس باشد و اولین گام اصلاح نظام مالی میان مراجعهکننده و نظام مرجعی است که مراجعه به آن صورت میگیرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر اعتمادسازی را گام دوم این مسیر خواند و گفت: باید این فرهنگ جا بیفتد که همانطور که خودرو یا جسم ما خراب میشود، روان ما هم دچار اختلال میشود و باید به متخصص مراجعه کنیم.
صفوی آموزش این موضوع در دورههای تحصیلی را مکمل این دو گام دانست و ادامه داد: «واحدهای آموزشی باید از دوره ابتدایی شروع شود و تا دوره راهنمایی و دبیرستان ادامه پیدا کند.
فضای مجازی در صدر تهدیدهای کودکان
وی فضای مجازی را تهدید اصلی کودکان امروز عنوان کرد و گفت: تهدید اجتماعی بزرگ برای کودکان فضای مجازی است و این موضوع به کشور ما محدود نمیشود.
به گفته رئیس دبیرخانه سلامت دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، ضعف در مدیریت این فضا اولویتهای کودکان را جابهجا میکند و افزود: زمانی که ارتباط کودکان با فضای مجازی مدیریت نشود، تحصیل دیگر اولویت آنان نیست و آیندهشان شکل دیگری پیدا میکند.
صفوی اعتیاد والدین را آسیبی کلاسیک و همیشگی خواند و با اشاره به سهم متفاوت تهدیدها ادامه داد: هرجا والدین معتاد بودهاند، تهدید این آسیب برای فرزندان نیز وجود داشته است. آسیب فضای مجازی به لحاظ کمی در کشور ما در جایگاه تهدید اول تعریف میشود. کار کودکان و خشونت خانگی آسیب های بعدی هستند و اعتیاد والدین سوم است.
الگویی متفاوت در جنوب، مرکز و شمال استان
وی با اشاره به تفاوت الگوی آسیبها در استان گفت: الگوی آسیبها در استان ما متفاوت است و الگوی جنوب استان با مرکز و شمال تفاوت دارد.
رئیس دبیرخانه سلامت دانشگاه علوم پزشکی بوشهر فضای مجازی را وجه مشترک همه مناطق دانست و افزود: موضوع مشترک همه مناطق فضای مجازی است، اما در سایر موارد این تفاوت وجود دارد. دربرخی نقاط جنوب استان که بافت قومی متفاوتی دارد و همچنین حضور صنعت را شاهد هستیم، مواد مخدر ناشی از حضور کارگران و آسیبهای متأثر از ساختار قومیتی بیشتر دیده میشود.
صفوی در جمعبندی این تفاوتها ادامه داد: به شکل کلی آسیبهای شهری در استان شایع است و آسیبهای روستایی را زیاد در استان نداریم، ولی فضای مجازی، خشونت خانگی و آسیب های ناشی از بیکاری در همه مناطق استان مطرح است.
صنعت، مهاجرت و آسیبهای جامعه کارگری
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر با تأکید بر ضرورت آمایش دروناستانی گفت: اگر آمایش دروناستانی انجام شود، جنوب، مرکز و شمال استان هر یک بافت متفاوتی دارند و بخشی از آسیبها میان آنها مشترک است.
صفوی اقتصاد متکی بر صنعت و مهاجرت نیروی کار را عامل شکلگیری آسیبهای خاص این مناطق دانست و افزود: اقتصاد و بافت صنعتی و مهاجرت، آسیبهای خودشان را همراه آوردهاند و مهمترین آسیب در جامعه کارگری اعتیاد و مواد مخدر بوده که بیشترین تأثیر را در جنوب استان داشته است.
وی درباره وضعیت جمعیتی استان نیز گفت: استان مانند کل کشور رشد جمعیتی قابل توجهی نداشته و به واسطه محدودیت رشد جمعیتی مشکلاتی هم داشته است. در جاهایی که فرزندسالاری حاکم شده، پیامدها و آسیبهای خودش را داشته و انتخابهای فرزندان احساسیتر شده یا خانوادهها انعطاف غیرمتعارفی نسبت به آنان نشان میدهند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر پیامد این وضعیت را در نبود پاسخ به نیازهای فرزندان توضیح داد و ادامه داد: اگر نیازهای فرزندان برآورده نشود، مقاومتهای غیرعادی مقابل آنان شکل میگیرد و در تعبیر علمی کودک شکننده میشود.
صفوی حاشیهنشینی گسترده در استان را رد کرد و گفت: حاشیهنشینی به شکل وسیع و با آن تعریف کلاسیک در استان ما وجود ندارد و این خبر خوبی است، اما در بخشهایی بر اساس شرایط اقتصادی در حال شکلگیری است.
وی پیامدهای این پدیده را یادآور شد و هشدار داد: حاشیهنشینی خودش آسیبهای تخصصی دارد و ذیل آن، اعتیاد، بیماریهای مقاربتی، بیماریهای پوستی و بیماریهای تنفسی افزایش مییابد.
فاصله برنامهها با اجرا و مسئله روزمرگی مدیریت
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر فاصله برنامهها با اجرا را ناشی از مجموعهای از عوامل دانست و گفت: ما مطابق سندهای بالادستی عمل نمیکنیم و شاید سازمانهای مرتبط با این سندها دلایل موجهی داشته باشند، چون شرایط کشور فراز و فرود دارد و در جاهایی نمیتوانیم برنامههایی را که ذیل سند تعریف کردهایم اجرا کنیم.
صفوی با تأکید بر اینکه برای همه آسیبها سند تهیه شده است، افزود: در کشور هیچ آسیب اجتماعی وجود ندارد که سندی برای آن تهیه نشده باشد. اما سازمان های مرتبط بر اساس اطلاعات دقیق و اطلس آسیبها عمل نمیکنند و من با این موضوع موافقم، اما شرایط اجرایی هم باید برای همه فراهم باشد.
وی بخشی از این شرایط را اعتبار مالی و بخشی را موانع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی دانست و ادامه داد: اقتضائات کشور گاهی پرداختن به این موضوعات را در اولویت قرار نمیدهد.
رئیس دبیرخانه سلامت دانشگاه علوم پزشکی بوشهر با اشاره به شرایط عمومی کشور تصریح کرد: در برخی موارد که شرایط اجرا فراهم بوده نیز خوب عمل نکردهایم، چون بخشی از مدیریت از برنامه خارج شده و دچار روزمرگی شده و سلیقه شخصی اعمال شده است. جایی که سند داریم، مجری همان سند هستیم و نمیتوانیم سلیقهای و خارج از برنامه عمل کنیم.
اولویت برنامه سهساله و مسیر پیشنهادی
صفوی با توجه به محدودیت منابع، پیشنهاد خود را اینگونه توضیح داد: پیشنهاد من این است که به سراغ جامعه آسیبپذیر برویم، همان هفت تا ده میلیون نفر در کشور و بین پنج تا ده درصد جمعیت استان که بیشترین آسیب را دارند.
وی گام اول را با سه دستگاه آغاز کرد و تأکید کرد: در گام اول بهزیستی، کمیته امداد و دفتر امور زنان استانداری در اولویت قرار میگیرند و در گام بعد دانشگاه علوم پزشکی، شهرداریها، آموزشوپرورش به ویژه در هشت سال اول دوران کودکی، مطرح میشوند. این شش سازمان خط مقدم محسوب میشوند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر هدف این برنامه را شناسایی شهروندان شکننده» خواند و افزود: قانونگذار نخست، سازمان بهزیستی را تعریف کرده، سپس کمیته امداد و بعد طیفی که شرایط ورود به این دو سازمان را دارند، اما مجموعهای از عوامل دست به دست هم داده که بخشی از آنها سالمندان و کودکان پنج تا هشت سال اول زندگی به این خدمات دسترسی نداشته باشند.
وی با اشاره به ماهیت عمومی آسیبها ادامه داد: آسیبهای اجتماعی عمومی است و به مداخلات عمومی نیاز دارد، اما آیا امکانات آن را داریم؟ یکی از مشکلات ما در همه این مدت این بوده که هر بار کار را شروع کردهایم با محدودیت منابع روبهرو شدهایم.
صفوی مسیر پیشنهادی خود را با اولویت مطالعه و شناسایی جامعه هدف توضیح داد: بایست ابتدا مطالعات تخصصی انجام شود، جامعه هدف پرآسیب شناسایی شود و سپس مداخله تعریف شود.
انتهای پیام