به گزارش ایسنا، تابناک نوشت:
سندی تاریخی از وزارت امور خارجه ایران، مربوط به سال ۱۳۲۲ شمسی، از مکاتبه خاخام بزرگ بیتالمقدس با محمدرضا شاه پهلوی و قدردانی او در ارتباط با موضوع انتقال و اسکان مهاجران یهودی در فلسطین حکایت دارد؛ نامهای که بازخوانی آن، بار دیگر نقش حکومت پهلوی در تحولات منتهی به شکلگیری رژیم صهیونیستی را به میان میآورد.
در این سند که ترجمه آن در اداره اطلاعات و مطبوعات وزارت امور خارجه ثبت شده، تاریخ نامه ۲۱ آوریل ۱۹۴۳ (اول اردیبهشت ۱۳۲۲) و محل صدور آن اورشلیم درج شده است. مخاطب نامه نیز محمدرضا شاه پهلوی است که با عنوان «اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی، پادشاه ایران» مورد خطاب قرار گرفته است.
نویسنده نامه، خاخام بزرگ بیتالمقدس، در متن مکاتبه از موضوع ورود و استقرار مهاجران یهودی در فلسطین سخن گفته و مراتب قدردانی خود را ابراز کرده است. این مکاتبه در کنار دیگر اسناد تاریخی، بخشی از مناسبات حکومت پهلوی با محافل یهودی و صهیونیستی و موضوع مهاجرت یهودیان به فلسطین را نشان میدهد.

ایران؛ مسیر عبور مهاجران یهودی به فلسطین
یکی از مسائل مهم جریان صهیونیسم در مسیر تشکیل رژیم اسرائیل، تأمین جمعیت و انتقال یهودیان از کشورهای مختلف به فلسطین بود. صهیونیستها برای افزایش جمعیت یهودی در سرزمین فلسطین و تثبیت حضور خود در آن، به دنبال ایجاد مسیرهای مهاجرتی و جلب همکاری دولتها و نهادهای مختلف بودند.
در این میان، ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی و همسایگی با شوروی، افغانستان و عراق، به یکی از مسیرهای مهم جابهجایی بخشی از مهاجران یهودی تبدیل شد.
در شرایطی که خروج یهودیان از برخی کشورهای منطقه با محدودیتهای سیاسی و قانونی روبهرو بود، ایران در دوره پهلوی امکان عبور و انتقال شماری از آنان را فراهم کرد. برای نمونه، پس از محدودیتهای اعمالشده علیه یهودیان عراق، ایران به یکی از مسیرهای خروج آنان تبدیل شد و دولت ایران با موافقت شاه در این روند همکاری کرد.
در سالهای ۱۹۵۱ و ۱۹۵۲ نیز طی عملیات انتقال گسترده یهودیان عراق به فلسطین اشغالی، موسوم به «عزرا و نحمیا» ، بخشی از این جمعیت از مسیر ایران جابهجا شدند. اسناد آرشیوی کمیته مشترک توزیع آمریکا (JDC) نیز ایران را یکی از مسیرهای انتقال یهودیان عراقی به اسرائیل معرفی میکند.
نمونه دیگر، انتقال کودکان یهودی لهستانی از مسیر ایران در جریان جنگ جهانی دوم است. این کودکان که پس از حمله آلمان نازی به لهستان به شوروی پناه برده بودند، در سال ۱۹۴۲ به ایران منتقل شدند و شماری از آنان پس از اقامت در تهران، در سال ۱۹۴۳ از طریق مسیرهای دریایی و با دریافت مجوزهای مهاجرتی بریتانیا به فلسطین رفتند. این گروه در تاریخ با عنوان «کودکان تهران» شناخته میشوند.
به این ترتیب، ایران در مقاطع مختلف، از جمله در جریان جنگ جهانی دوم و سالهای پس از تأسیس رژیم صهیونیستی، در انتقال بخشی از مهاجران یهودی به فلسطین اشغالی نقش مسیر ترانزیتی ایفا کرد؛ نقشی که در کنار سیاستهای منطقهای حکومت پهلوی قابل بررسی است.
شناسایی اسرائیل؛ تصمیم مهم حکومت پهلوی
نقش حکومت پهلوی تنها به فراهم شدن مسیرهای عبور مهاجران محدود نماند. یکی از مهمترین نقاط عطف در مناسبات ایران و رژیم صهیونیسنی، شناسایی این رژیم از سوی دولت ایران در سال ۱۳۲۸ شمسی بود.
در ششم مارس ۱۹۵۰، درحالی که مجلس در تعطیلات نوروزی بود، دولت ایران به ریاست محمد ساعد مراغهای، در دوره سلطنت محمدرضا پهلوی، اسرائیل را بهصورت دوفاکتو (شناسایی بالفعل) به رسمیت شناخت. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که بسیاری از کشورهای عربی و اسلامی از پذیرش و برقراری مناسبات با اسرائیل خودداری میکردند.
هرچند این شناسایی در سطح دوفاکتو بود و با شناسایی رسمی و کامل حقوقی تفاوت داشت، اما از نظر سیاسی برای اسرائیل اهمیت قابل توجهی داشت؛ چراکه ایران بهعنوان یک کشور مسلمان و مهم منطقه، گام مهمی در مسیر پذیرش بینالمللی این رژیم برداشت.
این تصمیم با مخالفتهای شدید ملی گرایان و روحانیون در داخل ایران و کشورهای عربی روبهرو شد و دولت محمد مصدق در سال ۱۹۵۱ مناسبات رسمی ایران با اسرائیل را قطع کرد؛ با این حال، ارتباطات و همکاریهای دو طرف در سالهای بعد دوباره گسترش یافت و مصر در ۱۹۶۰ در اعتراض به تأیید دوبارهی شناسایی از سوی شاه، روابطش را با ایران قطع کرد.
همکاریهای سیاسی و امنیتی تهران و تلآویو
با گذشت زمان، روابط حکومت پهلوی و اسرائیل از سطح شناسایی سیاسی فراتر رفت و زمینههای اقتصادی، اطلاعاتی، امنیتی و نظامی نیز به آن افزوده شد.
در دهههای ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰، همکاریهای دو طرف گسترش پیدا کرد و ایران به یکی از شرکای مهم منطقهای اسرائیل تبدیل شد. فروش نفت ایران به اسرائیل، همکاریهای اطلاعاتی و امنیتی و ارتباطات نظامی، از جمله ابعاد این مناسبات بود.
در واقع، سیاست منطقهای حکومت پهلوی موجب شد ایران در دورهای که بسیاری از کشورهای عربی با اسرائیل در تقابل بودند، به یکی از شرکای مهم این رژیم تبدیل شود.
نامهای که بخشی از تاریخ روابط پهلوی و صهیونیسم را روایت میکند
نامه خاخام بزرگ بیتالمقدس به محمدرضا پهلوی در سال ۱۹۴۳ را باید در بستر همین تحولات تاریخی بررسی کرد. این سند بخشی از ابعاد همکاری حکومت پهلوی با جریان صهیونیسم است، اما در کنار شواهد مربوط به مسیرهای مهاجرتی، به رسمیت شناختن اسرائیل و همکاریهای بعدی تهران و تلآویو، تصویری روشنتر از مناسبات آن دوره ارائه میدهد.
بررسی این اسناد نشان میدهد که نقش حکومت پهلوی در قبال مسئله فلسطین، صرفاً به یک تصمیم دیپلماتیک محدود نبود؛ ایران در دورهای حساس از تاریخ شکلگیری و تثبیت رژیم منحوس صهیونیسنی، هم در زمینه جابهجایی بخشی از مهاجران یهودی نقش ترانزیتی داشت و هم با شناسایی بالفعل این رژیم و توسعه مناسبات سیاسی و امنیتی، در مسیر تثبیت جایگاه منطقهای آن قرار گرفت.
انتهای پیام