سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ | ۰۹:۲۷
دانشگاه‌ها نباید منتظر دعوت صنعت برای حل مسائل کشور بمانند

معاون پژوهشی وزارت علوم:

دانشگاه‌ها نباید منتظر دعوت صنعت برای حل مسائل کشور بمانند

معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با تأکید بر ضرورت نقش‌آفرینی فعال دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها در حل مسائل کشور گفت: دانشگاه‌ها نباید منتظر دعوت صنعت و دستگاه‌های اجرایی بمانند، بلکه باید با معرفی ظرفیت‌های علمی و پژوهشی خود، پیشگام ورود به مسائل بر زمین‌مانده جامعه و صنعت شوند.

به گزارش ایسنا، دکتر مهدی ابطحی در همایش «نقش دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های کشور در تاب‌آوری ملی» با اشاره به تجربه‌های توسعه‌ای کشور پس از جنگ تحمیلی اظهار کرد: تجربه دوران پس از دفاع مقدس نشان می‌دهد که اگر توسعه را همه‌جانبه نبینیم و نهادهای دانشی در فرایند توسعه کشور نقش مؤثر نداشته باشند، ممکن است برخی شاخص‌ها بهبود پیدا کنند، اما در مجموع به جایگاه مطلوب و متوازن در همه ابعاد دست پیدا نکنیم.

وی با بیان اینکه در دوره پس از جنگ، کشور در برخی حوزه‌ها از جمله سازندگی و توسعه صنعتی دستاوردهای قابل قبولی داشت، افزود: در کنار این دستاوردها، عدم توازن در وضعیت معیشتی نیز تشدید شد. همچنین در برخی بخش‌ها، از جمله بنگاه‌های مالی و حتی بخشی از آموزش عالی، شاهد شکل‌گیری مجموعه‌هایی بودیم که با وجود سرمایه‌گذاری و تلاش‌های صورت‌گرفته، در ادامه با شکست مواجه شدند. این تجربیات نشان می‌دهد که توسعه بدون نگاه سیستمی و مشارکت نهادهای دانشی نمی‌تواند به نتایج پایدار منجر شود.

معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به شرایط کنونی کشور و مقاومت و تاب‌آوری نشان‌داده‌شده در برابر فشارها و تهدیدها تصریح کرد: مقاومت و تاب‌آوری دفاعی کشور فراتر از تصور بود و در کنار آن، علاقه‌مندی به ایران و همدلی میان افرادی که دغدغه کشور را دارند، افزایش یافته است. از سوی دیگر، اتکا به اردوگاهی که تصور می‌کرد قدرت‌های جهانی می‌توانند سرنوشت ملت‌ها را تعیین کنند، کاهش یافته است.

ابطحی این شرایط را فرصتی تاریخی برای استفاده از ظرفیت‌های ملی دانست و گفت: اکنون فرصت داریم با بهره‌گیری از همه ظرفیت‌ها، مسیر دوره پساجنگ را به‌درستی ترسیم کنیم؛ مسیری که امیدواریم با سربلندی و پایان این دوره دشوار جنگی همراه باشد. در این میان، دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها وظیفه‌ای اساسی در تضمین پادشکنندگی کشور بر عهده دارند.

وی با تأکید بر ضرورت شبکه‌سازی میان ظرفیت‌های علمی و فناورانه کشور ادامه داد: یکی از اقداماتی که باید در این مسیر دنبال شود، شکل‌دهی گروه‌های هم‌افزا و ایجاد ارتباط مؤثر میان دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و صنعت است. اگرچه در کشور پژوهشکده‌ها، گروه‌های پژوهشی و ظرفیت‌های علمی متعددی وجود دارد، اما به نظر می‌رسد هنوز در شبکه‌سازی و پیوند دادن این ظرفیت‌ها به یکدیگر موفقیت کافی حاصل نشده است.

ابطحی با اشاره به ظرفیت‌های ملی کشور خاطرنشان کرد: ایران از ظرفیت‌های بزرگی برخوردار است؛ گستردگی جغرافیایی، تنوع تولیدات داخلی، رشد شرکت‌های دانش‌بنیان، وجود بیش از ۱۰ هزار شرکت دانش‌بنیان و واحدهای فناور مستقر در پارک‌های علم و فناوری و همچنین تلاش بخش خصوصی، بخشی از این ظرفیت‌هاست. مسئله اصلی این است که بتوانیم اجزای قدرتمند اما پراکنده را در قالب یک شبکه منسجم به یکدیگر متصل کنیم.

معاون پژوهشی وزارت علوم افزود: اگر دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها بتوانند در کنار یکدیگر فعالیت کنند و نیازهای صنعت را به‌موقع پاسخ دهند و از سوی دیگر، دولت، ساختارهای صنعتی و جامعه نیز به ظرفیت دانشگاه‌ها اعتماد کنند، می‌توان به نقطه مطلوبی در تاب‌آوری ملی دست یافت. این اعتماد باید دوسویه باشد؛ یعنی دانشگاه نیز باید پاسخگویی به‌موقع و مؤثر به نیازهای خارج از محیط دانشگاه را در دستور کار قرار دهد.

ابطحی با اشاره به اقدامات در حال انجام در ستاد مرتبط با این همایش اظهار کرد: یکی از ساختارهایی که در این زمینه شکل گرفته، ساختار حل مسئله است و به نظر می‌رسد طی یکی دو هفته آینده، پلتفرم مناسبی نیز در این زمینه با همکاری یک ساختار خارج از وزارت علوم فعال شود. همچنین ظرفیت‌های پژوهشی، آزمایشگاه‌های تخصصی و سایر امکانات علمی باید در نهایت در مسیر شبکه‌سازی و تحقق مأموریت پادشکنندگی کشور به کار گرفته شوند.

وی با اشاره به آسیب‌های واردشده به بخش‌های مختلف صنعتی کشور در جریان جنگ، از جمله حوزه‌های فولاد، انرژی و پتروشیمی، گفت: آسیب‌هایی که در این بخش‌ها ایجاد شده، ضرورت بازگشت سریع به شرایط عادی را برای مدیران صنعتی به وجود آورده است و تلاش شبانه‌روزی آنان برای احیای این زیرساخت‌ها قابل تقدیر است؛ با این حال، باید این پرسش را نیز مطرح کرد که آیا ساختارهایی که برای مثال ۴۰ سال پیش طراحی و راه‌اندازی شده‌اند، باید عیناً بازسازی شوند یا می‌توان آنها را به شکل دیگری بازآفرینی کرد؟

معاون پژوهشی وزارت علوم با بیان اینکه بازسازی سریع و بازآفرینی عمیق لزوماً در تعارض با یکدیگر نیستند، توضیح داد: می‌توان ضمن بازگرداندن سریع زیرساخت‌ها به چرخه فعالیت، از ظرفیت دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها برای بازآفرینی آنها در سطح بالاتری از فناوری استفاده کرد. در این فرایند، نقش نهادهای دانشی در انتقال فناوری باید روشن باشد و دانشگاه‌ها از همان مرحله بازسازی در کنار بخش صنعت قرار گیرند.

ابطحی ادامه داد: گاهی ساختارهای تصمیم‌گیری، الگوهای آزموده‌شده گذشته را دوباره تکرار می‌کنند؛ در حالی که ما ساختارهای متمرکز بزرگی داشته‌ایم که در جریان جنگ آسیب دیده‌اند. می‌توان به‌جای بازتولید همین ساختارهای متمرکز، از ظرفیت پارک‌های علم و فناوری و دانشگاه‌ها برای ایجاد شبکه‌های متنوع‌تر استفاده کرد تا ضمن کاهش آسیب‌پذیری، الزامات پدافندی نیز با دقت بیشتری در آنها رعایت شود.

وی با انتقاد از محدود شدن نگاه بازسازی به بازگشت به شرایط پیش از جنگ تأکید کرد: نگرانی من این است که در ساختارهای تصمیم‌گیری، صرفاً به دنبال این باشیم که با سرعت به شرایط قبل بازگردیم و حتی به این موضوع به‌عنوان یک دستاورد افتخار کنیم؛ در حالی که شرایط گذشته، مطلوب زمان خودش بوده و شرایط امروز اقتضائات متفاوتی دارد. بنابراین باید از فرصت پیش‌آمده برای اصلاح و ارتقای ساختارها استفاده کنیم.

دانشگاه‌ها نباید منتظر دعوت صنعت برای حل مسائل بمانند

معاون پژوهشی وزارت علوم با تأکید بر ضرورت پیشگامی دانشگاه‌ها در حل مسائل کشور اظهار کرد: دانشگاه‌ها نباید منتظر بمانند تا از آنها برای ورود به مسائل دعوت شود. اصرار دانشگاه‌ها بر ورود به مسائل بر زمین‌مانده صنعت و جامعه و پیگیری برای مشارکت در حل آنها، اقدامی ارزشمند و شایسته تقدیر است.

وی با اشاره به ضرورت معرفی ظرفیت‌های دانشگاهی به مدیران و دستگاه‌های اجرایی استان‌ها گفت: رؤسای دانشگاه‌ها باید ظرفیت‌های مجموعه خود را در مجامع مختلف، از جمله شوراهای اداری استان‌ها، معرفی و آمادگی دانشگاه برای حل مسائل منطقه را اعلام کنند. اگر برای آغاز همکاری‌ها به پشتیبانی مالی اولیه نیاز باشد، ستاد نیز می‌تواند این حمایت را فراهم کند.

ابطحی با اشاره به تجربه همکاری دانشگاه‌ها با برخی دستگاه‌های اجرایی افزود: در بعضی ساختارها، از جمله حوزه بهداشت و درمان، این ارتباط و همکاری به شکل شبانه‌روزی دنبال می‌شود. در بخش‌هایی از وزارت نیرو و وزارت نفت نیز نمونه‌هایی از این همکاری وجود دارد که امیدواریم چنین رویکردی در سایر بخش‌ها، به‌ویژه در مجموعه‌های مرتبط با وزارت علوم، گسترش پیدا کند.

وی همچنین توجه به وضعیت شرکت‌های کوچک و متوسط را ضروری دانست و گفت: شرکت‌های کوچک و متوسط در شرایط اخیر آسیب‌های جدی دیده‌اند و بسیاری از آنها توان مالی و اجرایی لازم برای بازگشت مستقل به شرایط عادی را ندارند. در این زمینه، صندوق‌های پژوهش و فناوری استان‌ها می‌توانند بستر مناسبی برای حمایت از این شرکت‌ها باشند.

معاون پژوهشی وزارت علوم ادامه داد: اگر ایده‌هایی برای حل مسائل شرکت‌های کوچک و متوسط وجود دارد، دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها باید برای شناسایی و عملیاتی کردن آنها وارد میدان شوند. در صورت نیاز به حمایت برای به ثمر رسیدن این ایده‌ها، ستاد نیز می‌تواند پشتیبانی لازم را انجام دهد.

ابطحی با تأکید بر ضرورت ایجاد ارتباط میان صندوق‌های پژوهش و فناوری و شرکت‌های کوچک و متوسط اظهار کرد: از دبیرخانه ساختار حل مسئله درخواست می‌کنم این موضوع را به‌طور جدی پیگیری کند؛ چراکه ممکن است برخی از این شرکت‌ها توان مالی لازم برای استفاده از خدمات دانشگاهی را نداشته باشند. باید درگاهی ایجاد شود تا مسائل این شرکت‌ها شناسایی و از طریق ظرفیت دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها، با حمایت ستاد و صندوق‌های پژوهش و فناوری استانی، برای حل آنها اقدام شود.

وی در پایان با اشاره به ضرورت هم‌افزایی ظرفیت‌های ملی برای عبور از شرایط دشوار کشور گفت: بر اساس یک سنت الهی، هیچ ملتی تغییر نمی‌کند مگر آنکه خود بخواهد. این موضوع به معنای آن است که رشد و پیشرفت ملت‌ها نیازمند اراده، حرکت و مشارکت خود آنهاست. باید با اتکا به این ظرفیت و با رویکرد پادشکنندگی پیش برویم و از طریق تجمیع توان دولت، دانشگاه، جامعه و صنعت، این هدف را محقق کنیم.

انتهای پیام

# علمی‌ و دانشگاهی

آخرین اخبار علمی‌ و دانشگاهی