سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ | ۰۹:۴۲
۵ راهبرد برای نقش‌آفرینی دانشگاه‌ها در تقویت تاب‌آوری ملی

رئیس دانشگاه علامه طباطبائی تشریح کرد

۵ راهبرد برای نقش‌آفرینی دانشگاه‌ها در تقویت تاب‌آوری ملی

رئیس دانشگاه علامه طباطبائی با تشریح مسئولیت دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها در مواجهه با بحران‌های ملی، بر ضرورت تدوین نقشه راه مشترک برای نظام آموزش عالی تأکید کرد و پنج محور شامل تعیین مأموریت دانشگاه‌ها، شبکه‌سازی علمی، توسعه پژوهش‌های میان‌رشته‌ای، ایجاد ارتباط نظام‌مند با نظام تصمیم‌گیری و حفاظت از ظرفیت‌های علمی کشور را برای تحقق تاب‌آوری ملی پیشنهاد داد.

به گزارش ایسنا، دکتر شجاع احمدوند امروز در همایش «نقش دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های کشور در تاب‌آوری ملی» که در وزارت علوم برگزار شد، با اشاره به اهمیت دانش در افزایش توانایی جوامع برای مواجهه با دشواری‌ها، به سخن فردوسی با مضمون «توانا بود هر که دانا بود» اشاره کرد و گفت: این بیت به‌خوبی بیانگر ارتباط میان دانایی و تاب‌آوری است؛ چراکه قدرت پایدار یک کشور تنها به توان نظامی و زیرساخت‌های فیزیکی آن وابسته نیست، بلکه سرمایه انسانی، دانش و توانایی جامعه برای مواجهه با دشواری‌ها نیز در این زمینه اهمیت اساسی دارد.

وی با بیان اینکه کشورها با مخاطرات مختلفی از جمله جنگ، تهدیدهای امنیتی، بحران‌های اقتصادی و اجتماعی، حوادث طبیعی و تحولات فناورانه مواجه هستند، اظهار کرد: اگرچه نمی‌توان از وقوع همه مخاطرات جلوگیری کرد، اما می‌توان جامعه‌ای ساخت که در برابر آنها آسیب‌پذیری کمتری داشته باشد، بهتر با آنها مواجه شود و از تجربه‌های دشوار برای تقویت ظرفیت‌های خود بهره بگیرد. این همان مفهومی است که می‌توان از تاب‌آوری ملی در نظر داشت.

رئیس دانشگاه علامه طباطبائی با تأکید بر ضرورت تفکیک تاب‌آوری ملی از مدیریت بحران تصریح کرد: این دو مفهوم را نباید یکسان دانست. مدیریت بحران بیشتر بر مواجهه با وضعیت بحرانی و کنترل پیامدهای آن تمرکز دارد، اما تاب‌آوری ملی ظرفیتی بلندمدت است که باید پیش از وقوع بحران ایجاد شود، در زمان بحران به کار گرفته شود و پس از آن نیز از طریق اصلاح، یادگیری و بهره‌گیری از تجربه‌ها تقویت شود.

احمدوند با اشاره به مسئولیت دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها در شکل‌گیری این ظرفیت، چهار محور اساسی را برای نقش‌آفرینی نهادهای علمی برشمرد و گفت: نخستین مسئولیت دانشگاه‌ها، شناخت مسائل و تولید دانش است. دانشگاه باید بتواند مخاطرات و آسیب‌پذیری‌های کشور را شناسایی کند، روندهای پیش‌رو را بشناسد و برای مسائل امروز و آینده کشور راهکارهای علمی ارائه دهد.

وی با بیان اینکه تاب‌آوری پیش از وقوع بحران و در روزهای عادی، از طریق دانش و پژوهش ساخته می‌شود، افزود: یکی از مشکلات کشور این است که در برخی حوزه‌ها، به‌ویژه در حوزه علوم انسانی، کمتر به مسئله‌شناسی پرداخته‌ایم؛ در حالی که شناخت و تبیین دقیق مسئله، بخش مهمی از مسیر حل آن است. دانشگاه علامه طباطبایی نیز طی سال‌های اخیر تلاش‌هایی را برای شناسایی مسائل در دستور کار قرار داده است.

رئیس دانشگاه علامه طباطبائی، تربیت نیروی انسانی توانمند را دومین محور مسئولیت دانشگاه‌ها در ارتقای تاب‌آوری ملی دانست و اظهار کرد: کشور تاب‌آور به متخصصانی نیاز دارد که علاوه بر دانش تخصصی، از قدرت تفکر انتقادی، توانایی حل مسئله، خلاقیت و مهارت کار جمعی برخوردار باشند. دانشگاه باید نسلی را تربیت کند که بتواند در شرایط پیچیده تصمیم بگیرد و مسئولیت بپذیرد.

وی سومین محور را تقویت سرمایه اجتماعی و تاب‌آوری انسانی عنوان کرد و گفت: تاب‌آوری صرفاً به ساختمان، تجهیزات و فناوری وابسته نیست، بلکه اعتماد عمومی، همبستگی، امید اجتماعی و مشارکت مردم نیز از پایه‌های اساسی آن به شمار می‌روند. در این زمینه، علوم انسانی و اجتماعی برای شناخت مسائل جامعه، تقویت اعتماد عمومی و حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر نقشی اساسی دارند و در کنار علوم فنی، پزشکی و مهندسی برای ساختن جامعه‌ای تاب‌آور ضروری هستند.

احمدوند با اشاره به چهارمین محور، یعنی کمک دانشگاه‌ها به تصمیم‌گیری و حل مسائل کشور، تأکید کرد: دانشگاه نباید فعالیت خود را صرفاً به تولید مقاله و گزارش پژوهشی محدود کند، بلکه باید بتواند دانش تولیدشده را به پیشنهادهای سیاستی و راهکارهای قابل اجرا تبدیل کند و در ارزیابی، اصلاح و بهبود سیاست‌های عمومی نقش داشته باشد.

وی با اشاره به تجربه دانشگاه علامه طباطبائی در زمینه تدوین توصیه‌های سیاستی ادامه داد: طی یکی دو سال گذشته فرایندی را در دانشگاه برای ارائه توصیه‌های سیاستی آغاز کردیم و در جریان آن متوجه شدیم استادانی با دیدگاه‌ها و ایده‌های بسیار قوی و ارزشمند در دانشگاه حضور دارند، اما افرادی که بتوانند این دیدگاه‌ها را به سیاست‌نامه و پیشنهادهای سیاستی قابل استفاده تبدیل کنند، بسیار محدود هستند؛ به‌گونه‌ای که در برخی موارد تعداد این افراد در یک دانشگاه به کمتر از انگشتان یک دست می‌رسد.

رئیس دانشگاه علامه طباطبائی افزود: لازم است در برخی رشته‌ها افرادی تربیت شوند که توانایی تبدیل ایده‌ها و دیدگاه‌های علمی استادان به توصیه‌های سیاستی و سیاست‌نامه‌های کاربردی را داشته باشند. البته این مسئولیت به معنای جایگزینی دانشگاه با دستگاه‌های اجرایی نیست، بلکه هدف، تقویت تصمیم‌گیری مبتنی بر دانش، در کنار حفظ استقلال دانشگاه و حق نقد آن است.

وی با اشاره به اقدامات دانشگاه علامه طباطبائی در جریان جنگ‌های اخیر گفت: تجربه این جنگ‌ها نشان داد که دانشگاه باید هم ظرفیت علمی و ارتباطات درونی خود را حفظ کند و هم دانش و تخصص خود را در خدمت جامعه قرار دهد. در همین راستا، دانشگاه علامه طباطبائی از حمایت‌های روانی و اجتماعی از خانواده‌های آسیب‌دیده تا برگزاری نشست‌های تخصصی و ارائه ۲۸ گزارش و توصیه سیاستی طی ۱۴ ماه گذشته، تلاش کرده است از جایگاه یک نهاد صرفاً آموزشی و پژوهشی فراتر برود و به نهادی فعال‌تر در شناخت و حل مسائل جامعه تبدیل شود.

احمدوند در ادامه با ارائه پنج پیشنهاد برای تقویت نقش دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها در تاب‌آوری ملی گفت: نخستین اقدام، تدوین چارچوب ملی نقش دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها در تاب‌آوری ملی است تا مأموریت و سهم هر دانشگاه متناسب با ظرفیت‌ها و تخصص آن مشخص شود. در واقع، کشور به نقشه راهی نیاز دارد که بر اساس توانمندی‌های هر دانشگاه طراحی شده باشد.

وی تشکیل شبکه ملی دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های مسئله‌محور را دومین پیشنهاد خود عنوان کرد و افزود: از طریق چنین شبکه‌ای می‌توان ظرفیت‌های علمی کشور را به‌صورت مکمل و هماهنگ به کار گرفت، نه اینکه این ظرفیت‌ها به شکل موازی و پراکنده فعالیت کنند.

رئیس دانشگاه علامه طباطبائی، توسعه طرح‌های مشترک میان‌رشته‌ای را سومین اقدام ضروری دانست و اظهار کرد: مسائل ملی، از تاب‌آوری زیرساخت‌ها تا بازتوانی اجتماعی، با دانش و تخصص یک رشته به‌تنهایی حل نمی‌شوند؛ بنابراین لازم است پژوهش‌های مشترک میان‌رشته‌ای در حوزه‌های مختلف، از زیرساخت تا بازتوانی اجتماعی، در قالب مجموعه‌ای هماهنگ دنبال شوند.

وی چهارمین پیشنهاد را ایجاد سازوکار پایدار ارتباط دانشگاه با نظام تصمیم‌گیری کشور دانست و گفت: باید سازوکاری وجود داشته باشد که یافته‌های علمی را به پیشنهادهای سیاستی تبدیل کند و امکان پیگیری و ارزیابی میزان اثرگذاری آنها را فراهم آورد.

احمدوند با اشاره به اینکه در دولت نیز بر ارتباط دانشگاه و نظام تصمیم‌گیری تأکید شده است، تصریح کرد: با وجود این تأکیدها، آنچه در عمل شکل گرفته، بیشتر به مجموعه‌ای از ترجیحات و ارتباطات محدود شباهت دارد تا یک ساختار نظام‌مند و پایدار. این اقدامات می‌تواند گام نخست قابل قبولی باشد، اما باید تقویت شود تا به یک نظام ارتباطی مشخص و مستمر میان دانشگاه و نظام تصمیم‌گیری تبدیل شود.

وی پنجمین اقدام پیشنهادی را تقویت تاب‌آوری خود نهاد دانش عنوان کرد و گفت: دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها نیز باید بتوانند در شرایط دشوار، ظرفیت‌های علمی خود را حفظ کنند. استمرار آموزش و پژوهش، حفاظت از داده‌ها و منابع علمی، حمایت از سرمایه انسانی و حفظ ارتباطات علمی در شرایط بحرانی، از الزامات ارتقای تاب‌آوری نهادهای علمی است.

رئیس دانشگاه علامه طباطبائی با تأکید بر ضرورت هماهنگی این پنج اقدام در سطح ملی خاطرنشان کرد: پیشنهاد من این است که وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با مشارکت دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های کشور، تدوین چارچوب ملی همکاری در حوزه تاب‌آوری را آغاز کند؛ چراکه هیچ دانشگاهی به‌تنهایی قادر به انجام این مأموریت نیست، اما همکاری و تقسیم کار ملی می‌تواند ظرفیت‌های پراکنده را به توان جمعی کشور تبدیل کند.

احمدوند با تأکید بر اینکه نقش دانشگاه‌ها در تاب‌آوری ملی نباید به روزهای بحران محدود شود، گفت: دانشگاه‌ها فقط در روزهای بحران به کشور خدمت نمی‌کنند، بلکه باید در روزهای عادی ظرفیت مواجهه با بحران‌های آینده را بسازند، در روزهای دشوار پشتوانه علمی و فکری جامعه باشند و پس از بحران نیز با یادگیری و استفاده از تجربه‌ها به ساختن آینده‌ای بهتر کمک کنند.

وی تأکید کرد: تاب‌آوری ملی بدون دانش پایدار شکل نمی‌گیرد و دانش پایدار نیز بدون دانشگاهی توانمند، مسئولیت‌پذیر و برخوردار از استقلال علمی امکان‌پذیر نیست؛ تحقق این مسئولیت به همکاری همه دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های کشور نیاز دارد.

انتهای پیام

# علمی‌ و دانشگاهی

آخرین اخبار علمی‌ و دانشگاهی