محمدحسین رودباری در گفتوگو با ایسنا، در این باره که مرز میان نگرانی و محبت طبیعی برای خانواده با «ترس بیمارگونه از دستدادن» کجاست؟ گفت: در نگرانی طبیعی وقتی عزیزتان دیر میکند، چند لحظه دلشوره میآورد و بعد با یک تماس یا توضیح فروکش میکند.
وی افزود: ترس بیمارگونه اما ساعتها و روزها ادامه پیدا میکند، تصاویر مرگ و تصادف را مدام جلوی چشم میآورد، خواب و تمرکز را میگیرد و فرد را وادار به کنترلگری میکند و اگر نگرانی زندگی روزمره و رابطهتان را مختل نماید، از مرز طبیعی عبور کرده است.
علت گرایش ذهن به بدترین سناریوها
این روانشناس در این باره که ذهن بعضی افراد با کوچکترین تأخیر یا اتفاقی، سریعا بهسمت سناریوی مرگ و تصادف عزیزشان میرود، اظهار کرد: ذهن این افراد بهسرعت بهسمت بدترین سناریو میرود، چون سیستم هشدار مغزشان بیشفعال است.
وی در ادامه افزود: کوچکترین تاخیر مثل سیگنال، خطر تفسیر میشود و مغز برای «آمادهباش» فوری، سریعترین و وحشتناکترین توضیح را پیدا میکند و این الگو اغلب از تجربههای قبلی یا اضطراب پایهای میآید و با تکرار قویتر میشود.
به گفته رودباری، سوگ پیشدستانه یعنی فرد قبل از اینکه چیزی واقعا رخ دهد، درد از دستدادن را زندگی میکند و انگار مغز برای محافظت از خودش، سوگواری را پیشاپیش شروع میکند تا اگر اتفاق افتاد، کمتر غافلگیر شود. نتیجه این است که فرد مدام در حال تحمل غم فرضی است و از لذت حضور واقعی محروم میماند.
وی در این باره که ریشه اضطراب از دستدادن کجاست و محصول یک ترومای گذشته است یا اضطراب فراگیر درماننشده؟ بیان کرد: معمولا ترکیبی از هر دو این موارد است. گاهی یک تجربه واقعی از دستدادن یا جدایی در گذشته وجود دارد که زخم بازمانده محسوب میشود و گاهی هم اضطراب فراگیر درماننشدهای است که روی رابطههای مهم فرافکنی میشود و در هر دو حالت، مغز یاد گرفته است که «امنیت» فقط با کنترل دائمی ممکن است.
نقش تله «رهاشدگی» در کودکی
این روانشناس در خصوص اینکه طرحواره یا تله «رهاشدگی» در کودکی، ارتباطی با این ترس در بزرگسالی دارد، بیان کرد: تله رهاشدگی در کودکی این پیام را کاشته است که «عزیزان من ممکن است ناگهان بروند و من تنها بمانم».
وی خاطرنشان کرد: در بزرگسالی، هر تاخیر یا فاصلهای همان زخم قدیمی را فعال میکند و فرد با همان اضطراب کودکانه واکنش نشان میدهد، گویی هنوز همان کودک تنها مانده است که میترسد دوباره رها شود.
پیامدهای رفتاری ترس از دست دادن
رودباری با بیان اینکه ترس از دستدادن مدام باعث رفتارهای افراطی مثل کنترلگری، تماسهای مکرر و کلافهکردن اطرافیان میشود، تصریح کرد: ترس مدام، فرد را وادار میکند برای کاهش اضطراب لحظهای، دست به کارهایی بزند که در کوتاهمدت مقدار کمی آرامش میدهند؛ کارهایی نظیر تماسهای مکرر، چککردن مداوم و سوالهای کنترلی. این رفتارها در بلندمدت اطرافیان را خسته و کلافه میکند و فاصله ایجاد میکند؛ فاصلهای که خودش دوباره ترس را شدیدتر میکند و این چرخه معیوب ادامه مییابد.
این روانشناس با اشاره به اینکه وقتی این ترس به حملات پانیک، دردهای عصبی یا بیخوابی تبدیل میشود، جسم و روان بهم میریزد، اظهار کرد: وقتی ترس به پانیک تبدیل میشود، سیستم عصبی سمپاتیک بهطور کامل فعال میشود که شامل تپش قلب، تنگی نفس، لرزش، درد قفسه سینه، حالت تهوع و بیخوابی است. بدن در حالت «خطر واقعی» قرار میگیرد در حالی که خطر بیرونی وجود ندارد و روان هم در حلقه افکار فاجعهآمیز گیر میکند و فرد احساس میکند کنترلش را از دست داده است.
وی در این باره که اضطراب از دستدادن، کیفیت زندگی و لذت در کنار هم بودن را نابود میکند، گفت: این اضطراب کیفیت حضور را از بین میبرد. فرد حتی وقتی کنار عزیزش است، ذهنش در آینده فرضی از دستدادن سیر میکند و لذت، آرامش و صمیمیت جای خود را به پایش مداوم و اضطراب میدهد؛ بهطوری که رابطهای که باید منبع امنیت باشد، خودش به منبع تنش بین افراد تبدیل میشود.
به گفته رودباری، نصیحتهایی مثل «منفیبافی نکن» یا «انشاءالله چیزی نمیشه» معمولا بیفایده و حتی آزاردهنده است، چون فرد احساس میکند درک نشده و احساساتش بیارزش شمرده شده است. اطرافیان بهتر است بگویند «میفهمم چقدر نگران هستی؛ بگو چطور میتوانم کمکت کنم که کمی آرامتر شوی؟» و در عین حال، حد و مرزهای خودشان را حفظ کنند.
تکنیکهای درمانی برای رهایی از چرخه اضطراب
وی در این باره که در اتاق درمان، روانشناس بالینی تمرینها و تکنیکهایی برای رهایی فرد از این چرخه فاجعهساز بهکار میگیرد، بیان کرد: در اتاق درمان معمولا از تکنیکهایی نظیر شناسایی و بهچالش کشیدن افکار فاجعهساز، مواجهه تدریجی با موقعیتهای محرک بدون رفتارهای ایمنی، تمرین ذهنآگاهی و حضور در لحظه، کار روی طرحواره رهاشدگی و آموزش تنظیم هیجان استفاده میشود. هدف این است که فرد یاد بگیرد اضطراب را تحمل کند بدون اینکه آن را با کنترلگری مدیریت کند و کمکم احساس امنیت درونی بسازد.
این روانشناس در پایان گفت: پذیرش این واقعیت که «امنیت» از راه کنترل دائمی بهدست نمیآید، کلید اصلی عبور از ترس بیمارگونه از دستدادن است. با شناخت این مرز و رهاکردن کنترلگری، میتوان آرامش از دسترفته را بهزندگی و روابط عاطفی بازگرداند.
انتهای پیام