به گزارش ایسنا، روزنامه شرق نوشت، قرار بود سامانه «شاد»، پنجرهای تازه به سوی آموزش باشد؛ بستری که دانشآموزان بتوانند در آن به محتوای درسی دسترسی پیدا کنند، با معلمان خود ارتباط داشته باشند، عقبماندگیهای تحصیلیشان را جبران کنند و فرصتهای جدیدی برای یادگیری به دست آورند. اما به نظر میرسد این روزها شاد، بیش از آنکه به مأموریت آموزشی خود وفادار بماند، در حال حرکت به سمت تبدیلشدن به یک ویترین عمومی برای نمایش و تبلیغ انواع محتواهای غیرآموزشی است؛ تغییری که نمیتوان بهسادگی از کنار آن عبور کرد.
امروز دانشآموزی که با هدف دریافت محتوای درسی یا پیگیری فعالیتهای آموزشی وارد این اپلیکیشن میشود، ممکن است با انبوهی از تبلیغات مربوط به فیلم و سریال، مسابقات ورزشی، برنامههای سرگرمی و موضوعات دیگری مواجه شود که ارتباط مستقیمی با نیازهای آموزشی او ندارند. حتی در مواردی، محتوای تبلیغاتی و سیاسی نیز در معرض دید دانشآموزان قرار میگیرد. پرسش اساسی اینجاست: آیا چنین فضایی با فلسفه وجودی یک شبکه آموزشی متعلق به وزارت آموزشوپرورش سازگار است؟
از منظر روانشناسی یادگیری، توجه یکی از پیشنیازهای اساسی یادگیری مؤثر است. دانشآموز برای فهم یک مطلب، حل مسئله یا مطالعه یک محتوای آموزشی، به تمرکز و تداوم توجه نیاز دارد.
در مقابل، مواجهه مکرر با محرکهای متنوع، جذاب و نامرتبط میتواند توجه او را از هدف اصلی منحرف کند. وقتی دانشآموز برای مشاهده یک فایل درسی وارد شاد میشود اما همزمان با تصاویر جذاب، پیشنهادهای سرگرمکننده و تبلیغات متنوع مواجه میشود، عملا با رقابت میان دو نوع محرک روبهرو است: محتوایی که باید یاد بگیرد و محتوایی که میخواهد توجه او را به خود جلب کند. این مسئله بهویژه درباره کودکان و نوجوانان اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا مهارتهای خودتنظیمی، کنترل توجه و مدیریت محرکهای محیطی در این گروه سنی هنوز در حال رشد است.
بنابراین، نمیتوان از دانشآموز انتظار داشت در برابر تمام محرکهای جذاب و سرگرمکنندهای که در یک محیط دیجیتال در دسترس او قرار میگیرند، همیشه انتخابی آگاهانه و مبتنی بر اولویتهای تحصیلی داشته باشد. نکته قابل تأمل دیگر، تناقض میان انتظارات نظام آموزشی از دانشآموزان و عملکرد چنین بستری است.
از یک سو، مدارس و خانوادهها دائما دانشآموزان را به مدیریت زمان، کاهش استفاده غیرضروری از تلفن همراه، پرهیز از حواسپرتی دیجیتال و تمرکز بر اهداف تحصیلی دعوت میکنند؛ از سوی دیگر، بستری که قرار است در خدمت همین اهداف باشد، خود میتواند به یکی از منابع حواسپرتی تبدیل شود. چگونه میتوان از دانشآموز خواست از فضای سرگرمی فاصله بگیرد، اما در همان محیطی که برای آموزش در اختیار او قرار دادهایم، انواع محتوای سرگرمکننده را پیشرویش قرار دهیم؟
البته تماشای فیلم، دنبالکردن مسابقات ورزشی و استفاده از محتوای فرهنگی و سرگرمی، لزوما فعالیتهایی منفی نیستند و حتی در شرایطی میتوانند ارزش تربیتی و آموزشی داشته باشند. مسئله، اصل وجود این محتواها نیست؛ مسئله، جایگاه، میزان، نحوه عرضه و تناسب آنها با مأموریت یک اپلیکیشن آموزشی است.
شاد قرار نیست جایگزین شبکههای اجتماعی، رسانههای سرگرمی یا پلتفرمهای نمایش فیلم و سریال شود. از سوی دیگر، نباید فراموش کرد خانوادهها و دانشآموزان به دلیل وابستگی آموزشی، ناگزیر از استفاده از این اپلیکیشن هستند. بنابراین، شاد با یک پلتفرم سرگرمی عمومی تفاوت اساسی دارد. دانشآموز برای استفاده از آن به محیطی مراجعه میکند که انتظار دارد متناسب با نیازهای تحصیلی و اقتضائات سنی او طراحی شده باشد. همین موضوع مسئولیت سیاستگذاران و مدیران این پلتفرم را در قبال نوع محتوا و تجربه کاربری دانشآموزان دوچندان میکند.
انتظار میرود وزارت آموزشوپرورش بهجای گسترش تبلیغات و محتوای نامرتبط، اولویت را به توسعه خدمات واقعی آموزشی اختصاص دهد؛ از جمله ایجاد بانک جامع محتوای درسی، دسترسی آسان به فیلمهای آموزشی استاندارد، آزمونهای تشخیصی، آموزشهای جبرانی، شناسایی نقاط ضعف تحصیلی، ارائه بازخورد یادگیری و فراهمکردن مسیرهای شخصیسازیشده برای پیشرفت دانشآموزان.
همچنین ضروری است تبلیغات غیرآموزشی بهویژه تبلیغات تجاری و محتوای نامتناسب با سن دانشآموزان از محیط اصلی برنامه حذف یا دستکم بهطور جدی محدود و کنترل شود. شاد بیش از آنکه به یک ویترین پرزرقوبرق از انواع محتواهای رسانهای نیاز داشته باشد، به بازتعریف مأموریت آموزشی خود نیازمند است.
معیار موفقیت چنین پلتفرمی نباید تعداد بازدیدها، میزان سرگرمکنندگی یا حجم محتوای تبلیغاتی باشد، بلکه باید میزان کمک آن به یادگیری، پیشرفت تحصیلی، دسترسی عادلانه به آموزش و ارتقای کیفیت فرایند یاددهی و یادگیری باشد.
به عنوان یک مشاور تحصیلی، معتقدم آموزشوپرورش نباید در بستری که با هدف آموزش و برای استفاده دانشآموزان طراحی کرده است، ناخواسته به بازتولید همان الگوهای حواسپرتی دیجیتال دامن بزند که سالهاست خانوادهها، معلمان و مشاوران برای کنترل آن تلاش میکنند.
شاد باید شادِ یادگیری باشد، نه ویترین تبلیغات و سرگرمی؛ چراکه هر دقیقه از توجه دانشآموز، سرمایهای ارزشمند برای آینده او است و آموزشوپرورش بیش از هر نهاد دیگری وظیفه دارد از این سرمایه محافظت کند.
انتهای پیام