شکلگیری مکتب نگارگری اصفهان در دوره صفویه و حضور هنرمندان نامداری چون رضا عباسی، جایگاه این شهر را در تاریخ هنر ایران تثبیت کرد؛ میراثی که همچنان در آثار هنرمندان معاصر اصفهان ادامه دارد و میتواند پلی میان گذشته پرافتخار این شهر و روایتهای امروز آن باشد. این میراث هنری همچنان در آثار هنرمندان این شهر ادامه دارد؛ هنرمندانی که هرکدام با زبان نقش و رنگ، روایتی از فرهنگ، تاریخ و هویت ایران را بازگو میکنند.
در یک صبح پاییزی، مقابل دری ایستادیم که تصویری باشکوه از شاهنامه بر آن نقش بسته بود. همراه استاد وارد کارگاهی کوچک شدیم؛ فضایی که در همان نگاه نخست، انبوه آثار نفیس و رنگارنگش چشم را خیره میکرد و به نظر میرسید برای این همه نقش و رنگ، گنجایش چندانی ندارد. دیوارها و گوشههای اتاق از تابلوهایی با رنگهای فیروزهای، لاجوردی، ارغوانی و طلایی پر شده بود؛ آثاری که هرکدام با ظرافتی کمنظیر، چشم را به تماشای جزئیات خود فرامیخواندند.
در میان آن همه نقش و نگار، تصاویری از پیامبران، رهبر شهید انقلاب، سردار دلها، قهرمانان اساطیری، رویدادهای تاریخی و مناظر اصفهان به چشم میخورد؛ هر تابلو روایتی از ساعتها تلاش، صبوری و دلبستگی هنرمندی بود که بخش بزرگی از عمر خود را صرف آفرینش آنها کرده است. صاحب این گنجینه، استاد رضا بدرالسما، نگارگر، مینیاتوریست و نقاش آبرنگ اصفهانی است؛ هنرمندی که در کارنامه خود حضور و برگزاری ۴۰۰ نمایشگاه انفرادی و گروهی و دریافت نشان درجه یک هنری را دارد. رضا بدرالسما در گفتوگو با ایسنا از آغاز مسیر هنری خود، تأثیر انقلاب اسلامی بر آثارش، روایت حماسهها و رویدادهای تاریخی با زبان نگارگری و البته دغدغهای چندساله سخن گفت؛ دغدغهای برای آنکه حاصل سالها تلاش و آفرینش هنریاش در فضایی شایسته در معرض دید عموم قرار گیرد.

از کودکی در میان نقوش مساجد تا خلق آثاری درباره انقلاب و شهدا
استاد رضا بدرالسما در گفتوگو با ایسنا، درباره آغاز فعالیت هنری خود اظهار کرد: پنجم آذرماه ۱۳۲۸ در اصفهان و در خانوادهای مذهبی متولد شدم. بیشتر اعضای خانوادهام به مشاغل مرتبط با هنر اشتغال داشتند و همین فضای خانوادگی باعث شد از دوران کودکی به فعالیتهای هنری علاقهمند شوم. برادر بزرگترم کارهای هنری انجام میداد و پدرم نیز مرا با خود به مساجد میبرد؛ در همین رفتوآمدها، معماری و نقوش بهکاررفته در مساجد برایم بسیار جذاب بود و بهتدریج علاقهام به هنر شکل گرفت.
وی افزود: این علاقه بهمرور چنان در زندگیام جا گرفت که نقاشی ایرانی به حرفه اصلی من تبدیل شد. نزدیک به دو دهه پیش از انقلاب در این زمینه فعالیت میکردم. در آن سالها گردشگران بسیاری به ایران و بهویژه اصفهان سفر میکردند و راهنمایان گردشگری برای معرفی هنر و فرهنگ این شهر، آنان را به محل فعالیت ما میآوردند تا با آثار یک هنرمند جوان آشنا شوند. آثارم نیز در آن دوران با استقبال خوبی از سوی گردشگران مواجه میشد. در آن مقطع بیشتر آثاری را با هدف فروش خلق میکردم، اما همواره علاقه داشتم کارهایی ماندگار و دارای پیام و محتوا به وجود بیاورم. با این حال، فرصت چندانی برای پرداختن به چنین آثاری نداشتم و فعالیت ما بیشتر به تولید تابلوهای کوچک و آثاری محدود میشد که گردشگران برای خرید انتخاب میکردند. در آن زمان، عمده خریداران آثار هنری گردشگران خارجی بودند و مردم ایران استقبال چندانی از این هنر نداشتند.
این هنرمند نگارگر با اشاره به تأثیر پیروزی انقلاب اسلامی بر زندگی و مسیر هنری خود تصریح کرد: پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، تحول بسیار مثبتی در زندگیام ایجاد شد. حتی میتوانم بگویم بهجز روز تولدم، ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ نیز برای من روز تولدی دوباره بود. با وجود اینکه پس از پیروزی انقلاب، فعالیت هنری قبلیام تقریباً متوقف شد و گردشگرانی که آثارم را خریداری میکردند دیگر به ایران نمیآمدند، از این اتفاق ناراحت نبودم. پس از انقلاب، حدود سه تا چهار سال به انجام کارهای مختلف مشغول شدم، اما در نهایت احساس کردم مسیر اصلی زندگیام در هنر و فعالیتهای فرهنگی قرار دارد. به همین دلیل دوباره به نقاشی برگشتم و تمرین و فعالیت هنری را از سر گرفتم. در این دوره تلاش کردم سبکها و تکنیکهای دیگری را نیز تجربه کنم و نقاشی با آبرنگ را در کنار فعالیتهای پیشین خود دنبال کردم.
وی خاطرنشان کرد: در سال ۱۳۷۲ نخستین نمایشگاه خود را در اصفهان و در گالری زندهیاد شاجانیان برگزار کردم. استقبال خوبی که از این نمایشگاه شد، انگیزهام را برای ادامه فعالیت افزایش داد. پس از آن نمایشگاههای متعددی برگزار کردم و تاکنون در بیش از ۴۰۰ نمایشگاه انفرادی و گروهی در داخل و خارج از کشور حضور داشتهام.
بدرالسما با بیان اینکه مردم مهمترین مشوق او در ادامه مسیر هنری بودهاند، گفت: هرچه فعالیتهایم ادامه پیدا کرد، مردم نیز بیشتر با آثارم آشنا شدند. اگر بخواهم از بهترین مشوقان خودم نام ببرم، باید از مردم یاد کنم؛ همان مردمی که پیش از انقلاب چندان به این آثار توجه نداشتند، اما پس از آن با حمایت و استقبال خود انگیزه فراوانی برای ادامه کار به من دادند. احساس میکردم آثاری که خلق میکنم با زندگی و احساسات مردم پیوند خورده است؛ چراکه تلاش داشتم حوادث انقلاب، رویدادهای کشور و موضوعاتی را که برای مردم اهمیت داشت، با زبان هنر به تصویر بکشم.

هنر؛ زبانی برای زنده نگهداشتن یاد شهدا و روایت باورها
وی با اشاره به حماسه ۲۵ آبان ۱۳۶۱ اصفهان و تشییع پیکر ۳۷۰ شهید در این روز اظهار کرد: یکی از رویدادهای ماندگار تاریخ اصفهان، تشییع پیکر حدود ۳۷۰ شهید در یک روز بود؛ مراسمی باشکوه و کمنظیر که امام خمینی (ره) نیز درباره آن سخن گفتند و به این موضوع اشاره کردند که در کجای عالم میتوان شهری را سراغ گرفت که در یک روز حدود ۳۷۰ شهید را تشییع کند و همزمان جوانان آن برای اعزام به جبههها آماده باشند؟ این رویداد نشاندهنده غیرت، دینداری و اصالت مردم اصفهان بود؛ مردمی که برای دفاع از اسلام و کشور، از جان و جوانان خود گذشتند و شهدای بسیاری تقدیم کردند. وقتی مردم آثاری را که با موضوع شهدا و رویدادهای کشور خلق کردهام میبینند، ارتباط عاطفی عمیقی با آنها برقرار میکنند. بارها هنگام رونمایی از آثاری با موضوع شهدا، خانوادههای آنان به من گفتهاند که تماشای این آثار برایشان تسلیبخش است و کمک میکند یاد و خاطره عزیزانشان زنده بماند.
بدرالسما با اشاره به خلق اثری درباره شهدای فاجعه منا در سال ۱۳۹۴ گفت: این اثر در موزه هنرهای معاصر اصفهان رونمایی شد و تعدادی از خانوادههای شهدا نیز در مراسم حضور داشتند. آنها به من گفتند که این اثر برایشان تسلیخاطر است؛ چراکه یاد و خاطره شهدایشان را زنده نگه میدارد. شنیدن چنین صحبتهایی برایم بسیار ارزشمند بود و انگیزهام را برای ادامه این مسیر بیشتر کرد. در سالهای بعد نیز آثار متعددی با موضوعات تاریخی، دینی و ملی خلق کردم. هرچه بیشتر در این مسیر پیش رفتم، تشویق و حمایت مردم را بیشتر احساس کردم و از اینکه میتوانم کاری انجام دهم که برای جامعه مفید باشد، خوشحال بودم. برخی از مخاطبان پس از تماشای آثارم، در یادداشتها یا دیدارهای حضوری میگفتند که با دیدن این آثار به ایرانی بودن خود افتخار میکنند. حتی از من میخواستند ایران را ترک نکنم و برای این سرزمین و مردمش به فعالیت هنری ادامه دهم.
این هنرمند نگارگر خاطرنشان کرد: افرادی که با آنها آشنا هستم یا حتی برای نخستینبار با من دیدار میکنند، معمولاً یکی از نخستین پرسشهایشان این است که مشغول خلق چه اثری هستم یا درباره چه موضوعی کار میکنم. هر اتفاقی که در کشور رخ میدهد، بسیاری انتظار دارند اثری متناسب با آن خلق کنم. گاهی تماس میگیرند یا در دیدارهای حضوری درباره کارهای جدیدم سؤال میکنند. این ارتباط و انتظاری که مردم از من دارند، بسیار ارزشمند است. با وجود سالهایی که از عمرم گذشته، احساس خستگی نمیکنم و همچنان دوست دارم برای مردمی کار کنم که اینقدر مهربان، وطندوست و علاقهمند به کشورشان هستند. کار کردن برای مردم ارزش فراوانی دارد.
بدرالسما اظهار کرد: خداوند را بارها شکر میکنم که در این زمان به دنیا آمدم، شاهد تحولات کشورم بودم و توفیق پیدا کردم در این مسیر فعالیت هنری داشته باشم. در کنار موضوعات ملی و تاریخی، آثار متعددی نیز درباره پیامبران، ۱۴ معصوم (ع) و مناسبتهای ولادت و شهادت آنان خلق کردهام. در این میان، شخصیتهایی همچون حضرت امیرالمؤمنین علی (ع)، حضرت فاطمه زهرا (س) و حضرت اباعبدالله الحسین (ع) جایگاه ویژهای در آثارم داشتهاند. یکی دو سال پیش، همزمان با ایام شهادت حضرت فاطمه زهرا (س)، از من به همراه چند هنرمند دیگر از شهرهای مختلف دعوت شد تا به عتبات عالیات مشرف شویم. در آن سفر، اثری درباره شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) در حرم حضرت اباعبدالله الحسین (ع) خلق کردم. همچنین در مدت سه تا چهار روزی که در کربلا حضور داشتم، اثری درباره حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) نیز به تصویر کشیدم.

این هنرمند نگارگر با توضیح درباره محتوای اثر مربوط به شهادت حضرت زهرا (س) تصریح کرد: این اثر در نهایت به موزه حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) اهدا شد. در آن تلاش کردم ماجرای تعرض به خانه حضرت علی (ع)، جسارت به حضرت فاطمه زهرا (س) و شهادت حضرت محسن (ع) را به تصویر بکشم. البته چهره حضرت زهرا (س) در این اثر بهصورت مستقیم نمایش داده نشده، بلکه برای روایت این واقعه از نمادها استفاده کردهام؛ گلی پرپرشده و آسیبدیده که نمادی از حضرت فاطمه زهرا (س) است و غنچهای که در پایین آن قرار دارد و به شهادت حضرت محسن (ع) اشاره میکند. این حوادث سرآغاز امتداد خط سرخ شهادت در تاریخ تشیع بود؛ مسیری که به واقعه عاشورا و شهادت حضرت اباعبدالله الحسین (ع) و یاران ایشان انجامید و تا امروز نیز ادامه دارد. در این اثر تلاش کردم پیوند تاریخی این حوادث و مظلومیت اهلبیت (ع) را نشان دهم؛ از ماجرای تعرض به خانه حضرت امیرالمؤمنین (ع) و غصب حق ایشان تا واقعه عاشورا و شهادت امام حسین (ع) و یارانشان.
وی گفت: در ادامه کار، انگشتر سردار شهید قاسم سلیمانی را نیز در پای تابلو به تصویر کشیدم تا به شهدایی اشاره کنم که در امتداد همین مسیر تقدیم شدهاند. امروز نیز شاهدیم که دشمنان بسیاری در برابر این شجره طیبه قرار گرفتهاند و تلاش میکنند آن را از میان ببرند، اما امیدوارم سرانجام پرچم حق در سراسر جهان برافراشته شود و نظامی توحیدی به دست حضرت صاحبالزمان (عج) در جهان استقرار یابد. امیدوارم ما نیز حیات داشته باشیم و آن روز را ببینیم.
هنر؛ زبانی برای انتقال مفاهیم و ارزشها
بدرالسما با تأکید بر ضرورت حمایت از هنرمندان اظهار کرد: زبان هنر بسیار گویا و تأثیرگذار است و امیدوارم مسئولان نیز از هنرمندان حمایت کنند. همانطور که رهبر شهید انقلاب همواره بر استفاده از ظرفیت هنر برای تبیین انقلاب اسلامی و حوادثی که در طول انقلاب رخ داده است، تأکید داشتند، باید بتوانیم از این زبان به بهترین شکل استفاده کنیم. ایشان بر این باور بودند که برای انتقال مفاهیم و ارزشها باید از هنرمندان بهره گرفت و زمینه فعالیت آنان را فراهم کرد.
وی افزود: اگر هنرمندان مورد حمایت قرار بگیرند، انگیزه بیشتری برای خلق آثار پیدا میکنند و میتوانند با توان بیشتری به فعالیت خود ادامه دهند. البته چه از ما حمایت شود و چه نشود، به دلیل عشقی که به وطن، میهن و مردممان داریم، کار خود را ادامه میدهیم؛ مردمی که همواره مشوق ما بودهاند و با محبت و حمایتشان انگیزه فراوانی به ما میدهند. گاهی افرادی با من ارتباط میگیرند و میگویند برای سلامتیام دعا میکنند و حتی در نماز شب خود به یاد من هستند. این برای من اتفاق بسیار بزرگی است؛ اینکه مردم نهتنها آثار هنری را دنبال میکنند، بلکه با دعای خیر و تشویق خود نیز هنرمند را همراهی میکنند. چنین محبتی مسئولیت ما را در قبال مردم بیشتر میکند.
بدرالسما با اشاره به استقبال مخاطبان خارج از کشور از آثارش بیان کرد: مواردی داشتهایم که افرادی از طریق اینترنت با آثار من آشنا شدهاند و صرفاً برای دیدن اصل این آثار برنامهریزی کرده و به ایران و اصفهان سفر کردهاند. آنها به محل فعالیت من میآمدند و ساعتها آثار را از نزدیک تماشا میکردند. از اینکه میتوانستند علاوه بر دیدن تصاویر آثار در فضای مجازی، اصل تابلوها را نیز ببینند، بسیار خوشحال میشدند. دختر جوانی از کشور ژاپن که آثارم را از طریق اینترنت دیده بود و برای تماشای آنها به اصفهان سفر کرد. او سه روز در اصفهان ماند و در این مدت پیوسته آثار را تماشا میکرد. وقتی بیشتر با موضوع و محتوای آثار آشنا شد و دریافت که بخش زیادی از آنها در مسیر معرفی فرهنگ تشیع و اسلام خلق شدهاند، پس از بازگشت به کشور خود، مدتی بعد برایم پیامی فرستاد و اعلام کرد که به دین اسلام مشرف شده است. از شنیدن این خبر بسیار خوشحال شدم؛ چراکه نشان میداد یک اثر هنری تا چه اندازه میتواند تأثیرگذار باشد.
این هنرمند نگارگر خاطرنشان کرد: مجموعهای از آثار با موضوع صلوات خلق کردم که با استقبال خوبی مواجه شد و همین موضوع انگیزهام را برای ادامه این مسیر بیشتر کرد. برخی از شخصیتهای برجسته نیز پس از مشاهده این آثار، درباره تأثیرگذاری آنها اظهارنظر کردهاند.

نگارگری معاصر؛ گفتوگوی هنر سنتی با نسل امروز
وی درباره پیوند میان هنر سنتی نگارگری و هنر معاصر، بازتاب مفاهیم دینی و انقلابی در آثارش و ضرورت بهروز شدن این هنر برای ارتباط با نسل امروز اظهار کرد: ما باید بتوانیم متناسب با زمان خودمان و برای مردم هر دوره کار کنیم. مردمی که آثار ما را میبینند و تشویق میکنند، در طول زمان نظرات جالبی درباره آنها مطرح کردهاند. گاهی افرادی که برای بازدید از نمایشگاهها میآیند، میگویند ما متعلق به دوره هخامنشیان، صفویان یا قاجار نیستیم؛ ما انسانهای امروز هستیم و باید با زبان و بیان زمان خودمان با ما صحبت شود. به اعتقاد من، یک اثر تجسمی میتواند همین حرف را با زبان خودش بیان کند؛ البته با همان اندیشه و تفکری که پشت اثر قرار دارد و بر اساس آن شکل گرفته است.
این هنرمند افزود: یکبار خانوادهای برای بازدید از نمایشگاه آمده بودند. پدر خانواده به من گفت فرزندانش را بهسختی راضی کرده است تا به تماشای آثار بیایند، اما حالا که وارد نمایشگاه شدهاند، هرچه از آنها میخواهد بیرون بروند، تمایلی ندارند و دوست دارند آثار بیشتری ببینند. حتی به این هنر علاقهمند شدهاند و تمایل دارند خودشان نیز در این رشته فعالیت کنند.آن پدر توضیح داد که فرزندانش پیش از آمدن به نمایشگاه، با شنیدن عنوان نقاشی ایرانی و نگارگری استقبال چندانی از این برنامه نکرده بودند؛ چراکه تصور میکردند با آثاری مواجه میشوند که صرفاً به دورههای گذشته تعلق دارند و نمیتوانند با آنها ارتباط برقرار کنند. با این حال، خانواده تصمیم گرفته بود برای آشنایی با این هنر، از نمایشگاه بازدید کند.
وی خاطرنشان کرد: پدر خانواده پس از ورود به نمایشگاه و تماشای آثار متوجه شده بود آنچه فرزندانش از نگارگری و نقاشی ایرانی در ذهن دارند، با واقعیت این هنر تفاوت دارد. به همین دلیل از آنها خواسته بود ابتدا یکی از آثار ورودی نمایشگاه را ببینند و در صورت علاقهمندی، به تماشای سایر آثار بپردازند. این پیشنهاد نتیجه داد و فرزندانش برخلاف تصور اولیه، با آثار ارتباط برقرار کردند و چنان علاقهمند شدند که دیگر تمایلی به ترک نمایشگاه نداشتند. از آنها پرسیدم به چه سبک و شیوهای علاقه دارند تا اگر لازم است راهنماییشان کنم، اما پاسخ دادند که شناخت چندانی از سبکها و شیوههای هنری ندارند و صرفاً آثاری را که دیدهاند، دوست داشتهاند و تمایل دارند در همین رشته و شیوه فعالیت کنند. این اتفاق برای من بسیار جالب بود؛ زیرا نشان میداد نسل امروز نیز میتواند با نگارگری ارتباط برقرار کند، به شرط آنکه آثار با زبان و نگاه زمانه خودشان با مخاطب سخن بگویند.
بدرالسما با اشاره به استقبال گروههای سنی مختلف از آثارش بیان کرد: این موضوع فقط به نسل جوان محدود نمیشود و در نمایشگاهها شاهد حضور افراد با سنین مختلف بودهام. در یکی از نمایشگاهها، مردی بسیار سالخورده که با عصا راه میرفت و قامتش خمیده بود، با دقت زیادی آثار را تماشا کرد. پس از بازدید، پشت میزی که دفتر ثبت نظر بازدیدکنندگان روی آن قرار داشت، نشست و یادداشتی نوشت. وقتی آن مرد از نمایشگاه خارج شد، به سراغ دفتر رفتم تا ببینم چه نوشته است. در یادداشتش ابتدا از خداوند تشکر کرده بود که آنقدر به او عمر داده تا زنده بماند و بتواند این آثار را ببیند و سپس از هنرمندی که این آثار را خلق کرده بود، قدردانی کرده بود. خواندن این یادداشت برای من بسیار تأثیرگذار بود؛ اینکه همشهری سالخوردهای با آن سنوسال چنین ارتباط عمیقی با آثار برقرار کرده و دیدن آنها را اتفاقی ارزشمند در زندگی خود دانسته بود.
این هنرمند تصریح کرد: نمونههای مشابه بسیاری دیدهام که افراد پس از بازدید از آثار، میگویند با دیدن آنها به ایرانی بودن خود افتخار میکنند. این واکنشها برای من بسیار ارزشمند است و نشان میدهد هنر ایرانی همچنان ظرفیت بالایی برای برقراری ارتباط با مخاطبان در سنین و نسلهای مختلف دارد.
بدرالسما درباره تجربه حضور در نمایشگاههای خارج از کشور گفت: در سفرهایی که به کشورهای دیگر داشتهام نیز با استقبال خوبی از آثار مواجه شدهام. آخرین سفر خارجی من به روسیه بود که در آنجا نیز استقبال بسیار خوبی از آثار شد. چند جلسه کارگاه عملی برگزار کردیم و افرادی که از برگزاری این کارگاهها اطلاع پیدا کرده بودند، برای تماشای آثار و آشنایی با شیوه کار به محل نمایشگاه میآمدند. در جریان این کارگاهها، برخی از مخاطبان اجازه میخواستند پرسشهای شخصیتری نیز درباره من مطرح کنند. آنها علاقهمند بودند بدانند چند سال دارم، چگونه کار میکنم، چند فرزند دارم و چرا این مسیر هنری را انتخاب کردهام. همچنین درباره آثار مختلف سؤال میکردند و گاهی تابلویی را انتخاب میکردند و از من میخواستند درباره موضوع و مفهوم آن توضیح بدهم.
این هنرمند نگارگر خاطرنشان کرد: وقتی درباره اندیشه و تفکری که پشت هر اثر قرار دارد توضیح میدادم، برای مخاطبان بسیار جالب بود که بدانند این آثار صرفاً مجموعهای از نقشها و تصاویر نیستند، بلکه بر اساس یک فکر و مفهوم شکل گرفتهاند. این تجربهها برای من نشان داد که هنر ایرانی تا چه اندازه ظرفیت دارد خود را با زمانه و اتفاقات هر دوره هماهنگ کند و در عین حفظ شیوه و هویت خود، حرفهای تازهای برای گفتن داشته باشد.

روایت شخصیتهای معاصر در قالب نگارگری
بدرالسما اظهار کرد: وقتی به آثار بهجامانده از هنرمندان قدیم نگاه میکردم، میدیدم بخش زیادی از آنها در قالب موضوعاتی مانند بزم و رزم، افسانهها، اسطورهها و شخصیتهای تاریخی خلق شدهاند. برای مثال، حکیم ابوالقاسم فردوسی در شاهنامه از شخصیتهایی مانند رستم سخن میگوید و با روایت پهلوانیها و ویژگیهای او، این شخصیت را به یکی از نمادهای مهم هویت ملی و میهنی ما تبدیل میکند. ما نیز اسطورهها و شخصیتهای بزرگی در تاریخ خود داشتهایم که آثار هنری میتوانند آنها را به نسلهای بعد معرفی کنند.
وی ادامه داد: خوشبختانه تلاش کردیم با تکیه بر همین اندیشه و تفکر و با نگاهی متناسب با زمان خود، شخصیتهای مهمی را که در دوران معاصر داشتهایم، در قالب آثار هنری به تصویر بکشیم. یکی از نمونههای شاخص آن، سردار شهید قاسم سلیمانی است؛ شخصیتی که در دوران انقلاب رشد کرد، به جبهه رفت و به جایگاهی رسید که امروز بهعنوان یکی از چهرههای شناختهشده این دوره از تاریخ کشورمان مطرح است. در کنار سردار شهید قاسم سلیمانی، فرماندهان بزرگی مانند شهید حاج حسین خرازی نیز از جمله شخصیتهایی هستند که در بستر انقلاب رشد کردند و در دوران دفاع مقدس نقشآفرینی کردند. این افراد نمونههایی از نسلی هستند که با آرمانها و اندیشههای انقلاب پرورش یافتند و در عرصههای مختلف به جایگاههای مهمی رسیدند.
بدرالسما بیان کرد: امام خمینی (ره) پیش از انقلاب، در پاسخ به پرسشی درباره یاران و همراهانی که قرار بود در تحقق آن تحول بزرگ نقش داشته باشند، فرموده بودند: «سربازان من در گهوارهها خوابیدهاند.» بعدها دیدیم همان کودکانی که آن زمان در گهواره بودند، بزرگ شدند و در دوران انقلاب و دفاع مقدس به میدان آمدند و مسئولیتهای بزرگی برعهده گرفتند. پس از آن نیز رهبر شهید انقلاب نزدیک به ۴۰ سال این مردم و نسل جوان را همراهی و هدایت کردند و شاهد بودیم که جوانان کشورمان چگونه رشد کردند و افتخارات بزرگی آفریدند. بسیاری از دستاوردهایی که امروز در عرصههای مختلف شاهد آن هستیم، حاصل تلاش و پرورش همین نسل است.
این هنرمند نگارگر با اشاره به خلق اثری درباره شهید حسن طهرانیمقدم خاطرنشان کرد: زمانی که برادر این شهید بزرگوار به اصفهان آمده بودند و از نگارخانه امام بازدید کردند، از من خواستند اثری درباره این شهید خلق کنم. پس از مدتی، اثری با الهام از شخصیت و وصیتنامه ایشان آماده کردم. شهید حسن طهرانیمقدم در وصیتنامه خود خواسته بودند روی سنگ مزارشان نوشته شود: «اینجا کسی به خاک سپرده شده که آرزویش نابودی اسرائیل بود.» من نیز در خلق این اثر از همین مضمون الهام گرفتم؛ آرزویی که امیدوارم در آینده محقق شود.

مکتب نگارگری اصفهان؛ میراثی ریشهدار در تاریخ هنر ایران
این هنرمند درباره ویژگیهای مکتب نگارگری اصفهان، پیشینه تاریخی این هنر و تفاوت آن با دیگر مکاتب نگارگری ایران اظهار کرد: هنر اصفهان و آنچه از دوران کودکی در این شهر دیده بودم، از خانواده هنرمند، رفتوآمدها در مجامع هنری و نقوشی که در مساجد وجود داشت، مرا به این مسیر علاقهمند کرد. البته نگارگری و نقاشی ایرانی پیشینهای بسیار طولانی دارد و برای شناخت جایگاه آن باید به تاریخ هنر این سرزمین بازگردیم.
بدرالسما ادامه داد: آثار بهجامانده از دوران هخامنشیان، از جمله آنچه در تختجمشید باقی مانده، نشان میدهد که ایران از گذشته از پیشینه هنری غنی و شکوفایی برخوردار بوده است. متأسفانه بخشهایی از این میراث تاریخی از میان رفته، اما همین آثار باقیمانده نیز گواه ارزش و جایگاه هنر در تمدن ایران است. حتی اگر به آثار و اشیای بهجامانده از آن دوران، از جمله ابزارها و سلاحهای مورد استفاده، نگاه کنیم، میبینیم که در ساخت آنها نیز ظرافت و نگاه هنری وجود داشته است.
وی تصریح کرد: در دوره صفویه نیز آثاری که از آن زمان به یادگار مانده، از بناهای تاریخی گرفته تا پوشاک و اشیای مورد استفاده مردم، نشان میدهد که هنر در زندگی ایرانیان جایگاه ویژهای داشته است. بهگونهای که حتی در ساخت یک وسیله نظامی نیز تنها به کارکرد آن توجه نمیشد، بلکه تلاش میکردند اثری زیبا و هنرمندانه خلق کنند. این نگاه نشاندهنده پیوند عمیق هنر با زندگی مردم در دورههای مختلف تاریخی است.
این هنرمند با اشاره به شکلگیری مکاتب مختلف نگارگری در ایران خاطرنشان کرد: در دورههای مختلف که شهرهای گوناگون ایران به پایتختی انتخاب میشدند، مکاتب هنری متناسب با همان دوره شکل میگرفتند. برای مثال، مکتب تبریز، مکتب قزوین و مکتب شیراز هرکدام در دورهای از تاریخ هنر ایران شکل گرفتند و آثار ارزشمندی از خود به یادگار گذاشتند. در دوره صفویه نیز با انتقال پایتخت از تبریز به اصفهان، این شهر به یکی از مهمترین مراکز شکوفایی هنر ایران تبدیل شد.
بدرالسما بیان کرد: زمانی که مغولها به ایران حمله کردند، اندیشه و برنامه آنها این بود که فرهنگ و هویت خود را بر این سرزمین حاکم کنند و مردم ایران را با زبان و تفکر خود همراه سازند، اما غنای هنر ایرانی، بهویژه نگارگری، چنان بود که خود آنان نیز تحت تأثیر این فرهنگ قرار گرفتند و بهتدریج با جامعه ایرانی پیوند خوردند. آثاری که از آن دوران باقی مانده، از جمله نسخههای ارزشمند شاهنامه و آثار هنری دیگر، نشاندهنده همین تأثیرپذیری است. حتی برخی از حاکمان و سلاطین آن دوره نیز به هنر ایرانی و فرهنگ اسلامی علاقهمند شدند و خود به فعالیتهای هنری روی آوردند. نمونههایی از آثار خوشنویسی آنان را میتوان در موزه آستان قدس رضوی مشاهده کرد که در ابعاد بزرگ به کتابت قرآن کریم پرداختهاند. این موضوع نشان میدهد که چگونه فرهنگ و هنر ایران و آموزههای اسلامی توانست بر کسانی که در ابتدا با این سرزمین بیگانه بودند، تأثیر بگذارد و آنان را به خلق آثاری ارزشمند در همین بستر فرهنگی سوق دهد.
این هنرمند نگارگر تصریح کرد: اصفهان از نظر موقعیت جغرافیایی، ظرفیتهای فرهنگی و هنری و همچنین استعدادهای انسانی، شهری بسیار مستعد و هنرمندپرور بوده است. این شهر علاوه بر پرورش هنرمندان، در زمینه علوم و صنایع نیز ظرفیتهای فراوانی داشته و همین ویژگیها موجب شد در دوران صفویه به یکی از مهمترین مراکز هنری کشور تبدیل شود. هنگامی که اصفهان پایتخت شد، هنرمندان بسیاری در این شهر مورد حمایت قرار گرفتند. نمونه روشن آن، توجه شاهعباس به خوشنویسان و هنرمندان است. نقل شده است که شاهعباس در کنار علیرضا عباسی مینشست و حتی چراغی بالای سر او نگه میداشت تا این استاد خوشنویسی بتواند با آسودگی به کتابت بپردازد. آثار گرانبهایی از علیرضا عباسی و دیگر استادان آن دوره به یادگار مانده است. همچنین رضا عباسی، نگارگر نامدار مکتب اصفهان، آثاری ارزشمند خلق کرد که همچنان از نمونههای برجسته هنر ایرانی به شمار میروند.
وی گفت: اصفهان از نظر استعدادهای هنری و زمینههای فرهنگی، شهری بسیار غنی است. برای نمونه، وقتی در کنار پل خواجو قرار میگیریم، احساس میکنیم فضای آن بهگونهای است که ناخودآگاه زمینه شکوفایی هنر را فراهم میکند. اگر زایندهرود جاری باشد و آب در بستر آن جریان داشته باشد، هر دهانه پل خواجو میتواند مانند صحنهای برای اجرای موسیقی و آواز باشد. بسیاری از هنرمندان و آوازخوانان اصفهانی نیز در چنین فضاهایی هنر خود را عرضه کردهاند. این ظرفیتها سرمایههای ارزشمندی هستند که باید به بهترین شکل از آنها استفاده کنیم.

خلق دو اثر هنری از حماسه ۲۵ آبان اصفهان
این هنرمند نگارگر تصریح کرد: متأسفانه در سالهای اخیر حوادث تلخی رخ داد و ما شاهد سومین جنگ، از جمله جنگ ۴۰ روزه یا جنگ رمضان بودیم که به شهادت رهبر عزیزمان نیز منجر شد. در این شرایط، آثاری خلق کردم که برای خودم اهمیت زیادی دارند و از اینکه توانستم سهمی در ثبت این رویدادها با زبان هنر داشته باشم، احساس رضایت میکنم. زمانی که خبر شهادت حضرت آقا را شنیدم، بهشدت متأثر شدم. اطرافیان و کسانی که من را میشناختند، میدانستند در چنین شرایطی خلق اثر برایم چقدر دشوار خواهد بود. در آن روزها احساس میکردم قلب و فکرم قفل شده است و نمیتوانم کار کنم.
وی خاطرنشان کرد: با این حال، آیات قرآن درباره زنده بودن شهدا و برخورداری آنان از روزی الهی، تسلیبخش من بود. این آیات برای کسانی که پیرو شهدا هستند و بهویژه خانوادههای آنان، آرامشبخش است؛ چراکه یادآور میشود شهدا نزد خداوند زندهاند و حضورشان در این جهان، از منظر معنوی، همچنان ادامه دارد. پس از شهادت رهبر شهید انقلاب نیز اثری با الهام از همین آیات قرآن خلق کردم. همچنین در جریان جنگ ۱۲ روزه و جنگ هشتساله دفاع مقدس، آثاری با این موضوعات کار کردهام که هر یک برای من اهمیت خاصی دارند.
بدرالسما افزود: زمانی که قرار شد روزی به نام «روز حماسه و ایثار مردم اصفهان» نامگذاری شود، اثری خلق کردم که در آن به حضور پنج هزار نفر از مردم اصفهان در محضر رهبر شهید انقلاب در سال ۱۳۸۴ اشاره داشت. پس از آن دیدار، این روز به نام روز حماسه و ایثار مردم اصفهان نامگذاری شد و من آن اثر را به ایشان هدیه کردم و ایشان نیز آن را به موزه آستان مقدس امام رضا (ع) اهدا کردند که اکنون در آن موزه نگهداری میشود.
وی با اشاره به خلق اثر دیگری درباره تشییع شهدای اصفهان در ۲۵ آبان ۱۳۶۱ بیان کرد: حدود سه سال پیش، همزمان با برنامهریزی برای گرامیداشت شهدای اصفهان، از هنرمندان رشتههای مختلف دعوت شد آثاری در این زمینه خلق کنند. من نیز این توفیق را پیدا کردم که اثری درباره مراسم باشکوه تشییع ۳۷۰ شهید در اصفهان خلق کنم. مستندی نیز درباره این اثر و روند خلق آن تهیه شده است. قرار بود این اثر به مقام معظم رهبری، رهبر شهیدمان، اهدا شود و مدتی در دفتر سردار مجتبی فدا، فرمانده سپاه صاحبالزمان (عج) اصفهان، نگهداری میشد؛ اما متأسفانه آن مکان در جنگ رمضان تخریب شد و هیچ اثری از تابلو باقی نماند. با وجود این اتفاق، خوشحالم که مستند تهیهشده، تصاویری از این اثر را در خود دارد و دستکم یاد و تصویر آن باقی مانده است.
وی با تأکید بر ضرورت حمایت از هنرمندان جوان گفت: امیدوارم تا زمانی که در این عرصه حضور دارم، بتوانم به فعالیت ادامه دهم و آن رسالتی را که برعهده داریم، با زبان هنر دنبال کنم. جوانان هنرمند کشور نیز استعدادهای فراوانی دارند و تنها لازم است حمایت بیشتری از آنها صورت بگیرد تا بتوانند فعالیت کنند و آثار ارزشمندی از خود به یادگار بگذارند.

اصفهان؛ شهری که باید با زبان هنر به جهان معرفی شود
این هنرمند نگارگر اظهار کرد: یکی از دوستان از اصفهان با عنوان «شهر زیبای خدا» یاد کرده بود و به اعتقاد من، این تعبیر کاملاً درباره اصفهان صدق میکند. گاهی کسانی که از اصفهان خارج نشدهاند، متوجه عظمت و جایگاه این شهر نیستند؛ درست مانند ماهی که در آب زندگی میکند، اما از ارزش و اهمیت آنچه پیرامونش قرار دارد، آگاهی ندارد. زمانی که نوجوان و جوان بودیم و به شهرهای دیگر ایران سفر کردیم، تازه متوجه شدیم اصفهان تا چه اندازه با دیگر شهرها تفاوت دارد. پس از سفر به خارج از کشور نیز این موضوع برایم روشنتر شد. ابتدا تصور میکردم شهرهایی مانند پاریس که اینهمه درباره آنها تبلیغ میشود، باید جلوهای متفاوت داشته باشند؛ اما وقتی به آنجا رفتم، دیدم اصفهان از نظر عظمت و ارزشهای هنری و تاریخی، قابل مقایسه با بسیاری از این شهرها نیست. در سفر به ایتالیا نیز با وجود آثار ارزشمندی که این کشور به آنها افتخار میکند، بار دیگر به این نتیجه رسیدم که اصفهان جایگاه ویژهای دارد.
وی تصریح کرد: ما نسبت به این شهر متعهد هستیم و معتقدم هنرمندانی که توانایی و فرصتی برای معرفی اصفهان دارند، باید بیش از گذشته در این زمینه فعالیت کنند. من با وجود آثاری که تاکنون درباره اصفهان خلق کردهام، همچنان از خودم انتظار دارم کارهای بیشتری انجام دهم. زمانی که اصفهان بهعنوان پایتخت هنر و فرهنگ ایران معرفی شد، انگیزهام برای خلق آثار بیشتر با موضوع این شهر افزایش یافت.
این هنرمند نگارگر درباره خلق مجموعهای با عنوان «افسانه اصفهان آبی» بیان کرد: در این مجموعه تلاش کردم جلوهها و ابعاد مختلف اصفهان را در قالب یک اثر هنری به تصویر بکشم. این اثر با استقبال خوبی روبرو شد و همین موضوع باعث شد آثار دیگری را نیز با همین عنوان و رویکرد خلق کنم.
بدرالسما درباره آثار خود با موضوع چوگان گفت: یکی از آثار اخیرم با عنوان «چوگان» به این ورزش ملی و میهنی اختصاص دارد که در میدان امام اصفهان برگزار میشده است. این اثر در ابعاد حدود یک متر و ۲۰ سانتیمتر طول و ۹۰ سانتیمتر عرض خلق شده است. در ادامه، سه اثر دیگر نیز با همین موضوع کار کردم؛ در یکی از آنها مسجد امام اصفهان و در بخش پایین اثر، ورزش چوگان به تصویر کشیده شده است. در اثر دیگری، عالیقاپو و در بخش پایینی آن چوگان دیده میشود و در تابلوی دیگر نیز تختجمشید در کنار این ورزش به تصویر درآمده است.
وی ادامه داد: آثار دیگری نیز در همین زمینه خلق شده و امیدوارم فرصت بیشتری برای فعالیت درباره اصفهان داشته باشم؛ چراکه این شهر ظرفیتهای فراوانی برای معرفی دارد و هنوز میتوان آثار بسیاری درباره آن خلق کرد.
پرچم ایران با نقشمایههای هنر اصیل ایرانی
این هنرمند نگارگر خاطرنشان کرد: به این موضوع فکر میکردم که اگر گردشگری به اصفهان سفر کند و بخواهد یادگاری از ایران یا این شهر با خود ببرد، چه چیزی میتواند معرف هویت و فرهنگ ما باشد. به این نتیجه رسیدم که هنر اسلیمی، چرخش خطوط و نقش گلهای عباسی و ختایی، از ویژگیهای ارزشمند هنر ایرانی است و میتوان این عناصر را در طراحی پرچم ایران به کار گرفت. بر همین اساس، اثری با موضوع پرچم ایران و با بهرهگیری از این نقوش خلق کردم. امیدوارم این ایده زمینهای برای فعالیت دیگر هنرمندان نیز باشد تا بتوانیم پرچم کشورمان را با تکیه بر هنر اصیل ایرانی به تصویر بکشیم. گردشگری که چنین اثری را با خود به کشورش میبرد، در واقع هم پرچم ایران و هم بخشی از هنر و فرهنگ غنی این سرزمین را معرفی میکند.

فروش آثار برای تأمین معاش و مطالبه ایجاد نگارخانه دائمی
این هنرمند نگارگر درباره فروش آثارش اظهار کرد: ما بهصورت حرفهای در این زمینه فعالیت میکنیم و هزینههای زندگی خانواده نیز از همین مسیر تأمین میشود؛ بنابراین آثاری که خلق میکنیم برای فروش عرضه میشوند و اگر اثری به فروش برسد، امکان ادامه فعالیت و خلق آثار جدید نیز فراهم میشود. تاکنون مواردی بوده که مخاطبان، بهویژه افرادی از خارج از کشور، از آثار استقبال کرده و آنها را خریداری کردهاند؛ با این حال، بیشتر انتظار داریم آثارمان در اصفهان و دیگر شهرهای ایران دیده شوند. گاهی افرادی که به محل نگهداری آثار میآیند، از اینکه این آثار در معرض دید عموم قرار ندارند و در یک محل انباشته شدهاند، ابراز تأسف میکنند و میگویند حیف است مردم امکان دیدن آنها را نداشته باشند.
وی در پاسخ به پرسشی درباره پیگیری مسئولان برای ایجاد مکانی دائمی جهت نمایش آثارش بیان کرد: حدود سه سال و چند ماه پیش، خانم زهره الهیان، از نمایندگان مجلس، به همراه امیر کشانی، رئیس اتاق بازرگانی اصفهان، به محل نگهداری آثار من آمدند. خانم الهیان گفته بودند که علاقه دارند در سفرشان به اصفهان، با هنرمندان این شهر نیز آشنا شوند و از آثارشان دیدن کنند. محل نگارخانه من نیز در برنامه بازدید قرار گرفت. زمانی که ایشان آثار را دیدند، از تعداد و موضوعات آنها بسیار متعجب شدند و در عین حال تأسف خوردند که چرا این آثار در چنین فضایی نگهداری میشوند و امکان نمایش عمومی ندارند. همانجا با وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی، آقای محمدمهدی اسماعیلی، تماس گرفتند و درباره من و آثاری که پس از انقلاب با موضوعات مختلف، از جمله حوادث انقلاب، خلق کردهام، توضیح دادند. سپس تلفن را به من دادند تا با وزیر صحبت کنم. آقای اسماعیلی در آن تماس گفتند قرار است جناب ابراهیم رئیسی، رئیسجمهور وقت، به اصفهان سفر کند و قول دادند در آن سفر از آثارم بازدید کنند و برای ساماندهی و نمایش آنها تصمیمی بگیرند؛ اما پس از سفر رئیسجمهور، به دلیل مأموریتی که برای ایشان در شهرهای اطراف اصفهان پیش آمده بود، این بازدید انجام نشد. پس از آن، آقای احمد مقیمی، از مشاوران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با من تماس گرفتند و گفتند برای بررسی موضوع و پیگیری اقدامات لازم به محل نگهداری آثار خواهند آمد.
وی خاطرنشان کرد: در دیداری که آقای مقیمی داشتند، پیشنهاد کردم مکانی در اختیارم قرار بگیرد تا آثار در آن نگهداری و برای بازدید عموم به نمایش گذاشته شود. پس از آن، هماهنگیهایی انجام شد و آقای قاسمزاده، شهردار اصفهان، نیز به محل آمدند. ایشان در آن زمان تازه مسئولیت شهرداری را برعهده گرفته بودند و گفتند از قبل من را میشناختند، اما از حجم آثاری که طی سالهای گذشته خلق کردهام، اطلاع نداشتند و قول دادند هر کاری که از دست شهرداری برمیآید برای فراهم کردن یک محل دائمی نمایش آثار انجام دهند. پس از این دیدار، هماهنگیهایی با صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران انجام شد و یکی از خبرنگاران برای تهیه گزارش به محل آمد. آقای مقیمی نیز در همانجا حضور داشتند و درباره برنامهای که برای اختصاص مکانی به آثار در نظر گرفته شده بود، توضیح دادند. در آن گزارش اعلام شد قرار است محلی در اختیار من قرار بگیرد تا آثار بهصورت دائمی در معرض دید عموم قرار گیرد. این موضوع از شبکههای مختلف نیز بازتاب پیدا کرد. چند روز بعد، مکانهایی را در محدوده چهارباغ و مقابل آمادگاه به من نشان دادند و گفتند میتوانم یکی از آنها را برای نمایش آثار انتخاب کنم. من نیز از این موضوع بسیار خوشحال شدم و اعلام کردم با هر مکانی که امکان اختصاص آن به این کار وجود داشته باشد، موافقم؛ اما با گذشت یک هفته، دو هفته، یک ماه، یک سال و حتی سه سال، هیچیک از این وعدهها عملی نشد.

این هنرمند با اشاره به پیگیریهای بعدی برای اختصاص مکان نمایش آثار گفت: پس از گذشت چند ماه از این مسئله، آقای حیدری، از مسئولان فرهنگی شهرداری اصفهان، به محل نگهداری آثار آمدند و از آن بازدید کردند و درباره آثار ابراز لطف کردند، اما من درباره وعدههای قبلی و عملی نشدن آنها چیزی نگفتم. پس از مدتی خودشان موضوع اختصاص مکان را مطرح کردند و گفتند به دلایل اداری، امکان انجام آن فراهم نشده است و پرسیدند چه کاری میتوانند برای من انجام دهند؟
این هنرمند نگارگر ادامه داد: در آن دیدار، مکانی را که ظاهراً برای انجام امور خیریه استفاده میشد، بهعنوان گزینهای موقت پیشنهاد کردند و گفتند در صورت موافقت، میتوانند آن را تا زمان فراهم شدن شرایط مناسب در اختیارم قرار دهند. من نیز با این پیشنهاد مخالفتی نداشتم. سپس یکی از همراهان آقای حیدری برای بازدید از محل موردنظر هماهنگ کرد و به خیابان باغ گلدسته و یکی از واحدهای آن محدوده رفتیم تا مکان را ببینیم. قرار بود پس از بررسی، آن محل بهصورت موقت در اختیار من قرار بگیرد. با این حال، چند ماه گذشت و باز هم اتفاقی نیفتاد. سرانجام روزی برای پیگیری موضوع به دفتر آقای حیدری مراجعه کردم. هنگام خداحافظی، موضوع مکانی را که پیشتر معرفی کرده بودند، یادآوری کردم. وی گفت آن محل را اجاره دادهاند. از شنیدن این پاسخ بسیار متأسف شدم؛ چراکه پیشتر از من خواسته بودند محل را ببینم و در صورت تمایل، آن را بهطور موقت در اختیارم قرار دهند.
وی تصریح کرد: به ایشان گفتم اگر امکان انجام این کار وجود ندارد، بهتر است از ابتدا قولی داده نشود. من انتظار ندارم کسی وعدهای بدهد که در نهایت عملی نشود. پس از آن دیدار، واقعاً از پیگیری این موضوع ناامید شدم. این اتفاق برای من تنها یک مسئله شخصی نیست؛ بلکه مایه تأسف است که در شهری با اینهمه ظرفیت فرهنگی و هنری، وقتی مسئولان امکان انجام کاری را دارند، وعدههایی داده میشود، اما در عمل اتفاقی نمیافتد.
این هنرمند نگارگر با اشاره به استقبال گردشگران خارجی و علاقهمندان هنر از آثارش گفت: گاهی افرادی از خارج از کشور، بهویژه کسانی که بهتازگی مسلمان شدهاند، به ایران میآیند و از محل نگهداری آثار بازدید میکنند. ما نیز هر کاری که از دستمان برمیآید برای پذیرایی از آنها انجام میدهیم و در درجه نخست، آثار هنری خود را به آنها نشان میدهیم. برخی پس از دیدن آثار، به خرید آنها علاقهمند میشوند و حتی اصرار میکنند اثری را با خود ببرند؛ در حالی که ما گاهی تصور میکنیم آن آثار برای فروش نیستند و صرفاً آلبومی از کارهای هنری را در اختیارشان قرار میدهیم. با این حال، در مواردی به اصرار آنها آثاری به فروش میرسد.
بدرالسما افزود: برای من بسیار خوشایند است که میبینم اسلام با زبان هنر ایرانی معرفی میشود و موضوعاتی مانند حوادث انقلاب و دیگر مفاهیم فرهنگی و دینی در قالب آثار هنری به تصویر درمیآیند. وقتی مخاطبان خارجی این آثار را میبینند، ابراز علاقه و ارادت میکنند و دوست دارم پس از بازگشت به کشورهای خود، سفیرانی برای معرفی ایران باشند. برخی از این افراد پیش از سفر به ایران مسلمان نبودهاند و با علاقه به شناخت این سرزمین و آشنایی با فرهنگ و حقیقت اسلام به کشورمان سفر میکنند. به اعتقاد من، انسان تنها برای زندگی کوتاهمدت در این دنیا آفریده نشده و حیات ابدی پیش روی او قرار دارد. گاهی افرادی که پیشتر در مسیر دیگری بودهاند و پیام اسلام به آنها نرسیده است، با آشنایی با این مفاهیم، مسیر تازهای را میشناسند. با وجود جنگها و حوادثی که با هدف از بین بردن انقلاب و نظام جمهوری اسلامی رخ داده است، معتقدم این فشارها نتوانسته نور این حقیقت را خاموش کند. هرچه فشارها بیشتر میشود، این نور گستردهتر میشود و امیدوارم بتوانیم با زبان هنر، بیش از گذشته فرهنگ، هویت و حقیقت ایران را به مردم جهان معرفی کنیم.
خانواده؛ پشتوانه تداوم فعالیت هنری
این هنرمند نگارگر درباره نقش خانواده در تداوم فعالیت هنری خود اظهار کرد: یکی از نمونههای کوچک این تأثیرگذاری را میتوان در خانواده خودمان دید. عشقی که به کشور، شهر، میهن و اسلام دارم و علاقهای که به ادامه فعالیت هنری داشتهام، بهتدریج در فرزندانم نیز شکل گرفت. من هیچگاه آنها را مجبور یا تشویق نکردم که حتماً وارد این عرصه شوند، اما خودشان با علاقه به این مسیر آمدند و دوست دارند فعالیت هنری داشته باشند. همسرم در تمام این سالها مشوق بسیار خوبی برای من بوده است. واقعاً همراهی ایشان نقش مهمی در ادامه فعالیتهایم داشته و بسیاری از موفقیتهایم را مدیون این حمایت و همراهی میدانم.
این هنرمند نگارگر بیان کرد: فرزندانم نیز اکنون بزرگ شدهاند و در کنار من هستند و برای معرفی و انتشار بیشتر آثار کمک میکنند. خوشبختانه امروز اگرچه ممکن است در برخی موارد فضای کافی برای عرضه آثار هنری در اختیار نداشته باشیم، شبکههای اجتماعی این امکان را فراهم کردهاند که علاقهمندان در داخل و خارج از کشور بتوانند آثار را ببینند و با آنها آشنا شوند. حتی از کشورهای مختلف درخواستهایی برای حضور من و برگزاری نمایشگاه مطرح شده است.

آثار بدرالسما در کشمیر، مصر و روسیه
بدرالسما گفت: مردم کشمیر پس از انقلاب اسلامی علاقه زیادی به جمهوری اسلامی ایران پیدا کردند و بسیاری از آنان نیز با فرهنگ تشیع و اسلام آشنا شدند. پس از آشنایی با آثار من، استقبال زیادی از آنها داشتند و حتی رهبرانشان مستقیماً نامه نوشتند و از من دعوت کردند برای برگزاری نمایشگاه به کشمیر بروم. متأسفانه تاکنون امکان این سفر فراهم نشده است، اما دو کتاب نیز به درخواست آنان تصویرسازی کردم. یکی از این کتابها درباره شخصیت میثم تمار بود که طراحی جلد آن را انجام دادم و نسخهای از آن نیز برای من فرستاده شد که اکنون در نگارخانه قرار دارد. کتاب دیگر درباره زندگی ابوطالب، پدر امیرالمؤمنین علی (ع)، بود که طراحی جلد آن را نیز انجام دادم و متن کتاب به زبان اردو منتشر شد.
این هنرمند نگارگر اظهار کرد: از کشور مصر نیز دعوتهای زیادی برای حضور و برگزاری نمایشگاه دریافت کردهام. علاوه بر آن، برای چند کتاب نیز تصویرسازی و طراحی جلد انجام دادهام که برخی از آنها در این کشور به چاپ رسیدهاند. یکی از کتابهایی که پیشتر در ایران و اصفهان طراحی و چاپ شده بود، در مصر نیز منتشر شد. در کشورهای دیگری نیز آثاری از من در قالب کتاب به چاپ رسیده است. در روسیه نیز یکی از کتابهای آموزشی که در ایران تألیف شده بود، به دو زبان فارسی و روسی و در سه جلد منتشر شد. همچنین برای برخی کتابها، از جمله مجموعه غزلیات حافظ، طراحی جلد انجام دادهام. این اتفاقها نشان میدهد که هنر ایرانی و نگارگری میتواند در کشورهای مختلف مورد توجه قرار بگیرد و زمینه آشنایی مخاطبان خارجی را با فرهنگ و ادبیات ما فراهم کند.
وی درباره حضور خود در جشنوارههای هنری الجزایر گفت: در موزه الجزایر نیز آثاری از من نگهداری میشود. در جشنوارههایی که در این کشور شرکت کردم، موفق به کسب مقام شدم و چهار بار به الجزایر دعوت شدم. در این سفرها، استقبال بسیار خوبی از آثارم شد و مردم علاقه زیادی به دیدن آثار نشان میدادند. پس از یکی از این سفرها، سفارت ایران با من تماس گرفت و اعلام کرد علاقهمندانی در الجزایر خواستار انتشار آثارم در این کشور هستند. آنها پیشنهاد کردند آثار را ترجمه و منتشر کنند که من نیز با این موضوع موافقت کردم تا زمینه چاپ آثار در الجزایر فراهم شود.
از همکاری هنری با ژاپن تا همدردی با مردم لبنان
بدرالسما خاطرنشان کرد: سفارت ایران در ژاپن به مناسبت نودمین سالگرد برقراری روابط ایران و ژاپن از من خواست اثری متناسب با این مناسبت خلق کنم. من نیز اثری با استفاده نمادین از پرچم دو کشور ایران و ژاپن طراحی کردم. در دوره ریاستجمهوری حسن روحانی، زمانی که ایشان به ژاپن سفر کردند، این اثر در آنجا رونمایی شد و با استقبال خوبی مواجه شد و در رسانهها نیز بازتاب پیدا کرد.
وی گفت: در مناسبتهای مختلف تلاش کردهام با استفاده از نمادهای ملی، پیام همدلی و همراهی با ملتهای دیگر را نیز به تصویر بکشم. برای نمونه، پس از انفجار بندر بیروت در لبنان، اثری با استفاده از پرچم ایران و لبنان خلق کردم تا همدردی مردم ایران با مردم لبنان را نشان دهم. در ادامه، زمانی که وزیر فرهنگ لبنان به اصفهان سفر کرد و همراه با مسئولان استان، از جمله استاندار، از نگارخانه من بازدید داشت، این اثر را نیز مشاهده کرد. ایشان از اینکه یک هنرمند اصفهانی برای ابراز همدردی با مردم لبنان چنین اثری خلق کرده بود، بسیار خوشحال شدند و تحت تأثیر قرار گرفتند. حتی از من دعوت کردند به لبنان سفر کنم و در آنجا نیز فعالیت هنری داشته باشم.
بدرالسما اظهار کرد: حدود سه یا چهار سال پیش، همایشی با حضور نمایندگان اتاقهای بازرگانی و فعالان اقتصادی ۳۵ کشور آسیایی در اصفهان برگزار شد. پیش از برگزاری این برنامه از من خواسته شد اثری متناسب با این رویداد خلق کنم. من نیز با استفاده از زبان هنر ایرانی و بهرهگیری از نقوش اسلیمی و گلهای ختایی عباسی، اثری طراحی کردم که در آن پرچم ۳۵ کشور در قالب یک اثر هنری در کنار یکدیگر قرار گرفته بودند.
وی گفت: تلاش من همواره این بوده است که از ظرفیت هنر ایرانی برای بیان مفاهیم انسانی، فرهنگی و ملی استفاده کنم. نگارگری فقط بازآفرینی نقشها و طرحهای گذشته نیست، بلکه میتواند با حفظ هویت و اصالت خود، درباره مسائل روز و ارتباط میان ملتها نیز سخن بگوید.

پیامبر اسلام (ص)، در قاب نگارگری
این هنرمند نگارگر اظهار کرد: برای من دشوار است که از میان آثارم، تنها یک اثر را نام ببرم؛ چراکه همه آنها را دوست دارم و اگر به کاری علاقه نداشتم، آن را خلق نمیکردم. انگیزه من از فعالیت هنری، همین علاقه است و هر اثری که خلق میکنم، برایم ارزش و جایگاه خاصی دارد. هرگاه اتفاقی رخ میدهد و به ساحت مقدس پیامبر اسلام (ص) که برترین مخلوق خداوند و فرستاده او برای هدایت بشریت است، بیاحترامی میشود، احساس میکنم باید بهعنوان انسانی کوچک و پیرو ایشان، با زبان هنر از پیامبر (ص) حمایت کنم. به همین دلیل، حدود ۳۰ اثر با موضوع پیامبر اسلام (ص) خلق کردهام که همه آنها برایم ارزشمند و مایه افتخار هستند.
وی ادامه داد: ایرانیانی که در فرانسه زندگی میکردند، با من تماس گرفتند و خواستند اثری درباره پیامبر اسلام (ص) برایشان بفرستم تا به مناسبت میلاد ایشان در فرانسه به چاپ برسانند. من نیز اثری را برای آنها فرستادم و از اینکه توانستم با هنر خود در این زمینه سهمی داشته باشم، خوشحال شدم.
این هنرمند با اشاره به برنامههای هنری اصفهان به مناسبت هزار و پانصدمین سالروز میلاد پیامبر اسلام (ص) بیان کرد: در این مناسبت تلاش شد برنامههای خوبی برگزار شود و در همین راستا، از من و تعدادی دیگر از هنرمندان خواستند آثاری با این موضوع خلق کنیم. من نیز این توفیق را پیدا کردم که در این زمینه آثاری ارائه دهم.
بدرالسما به خلق اثری درباره حضرت آمنه (س)، مادر پیامبر اسلام (ص)، اشاره کرد و گفت: در همان ایام، مسئولان شیرخوارگاه آمنه (س) در تهران با من تماس گرفتند و گفتند با وجود تحقیقاتی که درباره حضرت آمنه انجام دادهاند، اثر هنری مشخصی درباره ایشان ندیدهاند و حتی اشعار اندکی نیز درباره این شخصیت سروده شده است. تنها تصویری که به آن اشاره میکردند، بخشی از فیلم «محمد رسولالله» بود که تولد پیامبر (ص) را به تصویر کشیده است. با الهام از صحنه تولد پیامبر (ص) در فیلم «محمد رسولالله» و با توجه به حضور شخصیت حضرت آمنه (س) در آن، اثری خلق کردم که این کار نیز برایم بسیار ارزشمند و مایه سربلندی است. هر یک از این آثار بهتنهایی میتواند برای من رضایتبخش و افتخارآمیز باشد.
به گزارش ایسنا، شاید آنچه بیش از همه از این دیدار در خاطرمان ماند، نه فقط ظرافت نقشها و زیبایی رنگها، بلکه احساسی بود که در پس خلق آنها جریان داشت. هر تابلو حاصل بخشی از عمر هنرمند است؛ حاصل ساعتها خلوت با بوم، قلممو و رنگ، روزهایی از تلاش و صبوری و ... که تنها خالق اثر از آنها خبر دارد. این آثار باید دیده شوند؛ باید از ازدحام کارگاه بیرون بیایند و در فضایی شایسته، در برابر نگاه مردم قرار بگیرند تا مخاطب بتواند با جهان فکری و احساسی هنرمند ارتباط برقرار کند. وقتی استاد از آخرین اثرش، «خشم مقدس»، سخن گفت، لرزش دستانش روایت دیگری از هنر را پیش چشممان گذاشت؛ دستانی که سالها با آرامش و ظرافت، رنگها را به نقش و نقشها را به روایت تبدیل کرده بودند، اما هنگام بازگویی ماجرای خلق این اثر، دیگر آرام و بیقرار بودند. گویی احساس سنگینی که هنگام آفرینش تابلو تجربه کرده بود، هنوز در وجودش زنده بود. شاید همین لرزش دستها، گویاترین روایت از پیوند هنرمند با اثرش باشد؛ پیوندی که با گذاشتن آخرین ضربه قلممو به پایان نمیرسد. تابلوها ممکن است سالها در انتظار دیدهشدن بمانند، اما احساسی که برای خلقشان صرف شده، در تار و پودشان زنده است. حیف است چنین گنجینهای در گوشه کارگاهی کوچک محصور بماند؛ آثاری که نهتنها باید دیده شوند، بلکه شایستهاند نسلهای امروز و فردا نیز فرصت تماشای آنها و شنیدن روایت نهفته در رنگ و نقششان را داشته باشند.
انتهای پیام