به گزارش ایسنا، شصتوهفتمین نشست از سلسله نشستهای «عصر شنبههای بخارا» با یادبود زندهیاد ولیالله درودیان -شاعر و پژوهشگر ادبی- عصر شنبه (۳۰ آبانماه) در باغموزه نگارستان برگزار شد.
کامیار عابدی: درودیان در دوره نخست شاعر ادیب و در دوره دوم ادیب شاعر بود
کامیار عابدی -نویسنده و پژوهشگر ادبی- در ابتدای سخنان خود به بررسی جایگاه ولیالله درودیان در جریان شعر معاصر پرداخت و گفت: زندهیاد ولیالله درودیان واقعاً یکی از ادیبان و پژوهشگران پرتوان و پیگیر حوزه ادبیات کهن و بهویژه بخشهایی از ادبیات معاصر بود و در طول نیمقرن اخیر سهم بسزایی در پیشبرد پژوهشهای ادبی داشت.
او با اشاره به تحولات شعر فارسی در دهههای ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰، از ظهور جریانهای تازه شعری و فعالیت شاعرانی چون نادر نادرپور، احمد شاملو و مهدی اخوان ثالث سخن گفت.
عابدی با اشاره به تحولات دهه ۱۳۴۰ و شکلگیری جریانهای نوگرایانه در شعر فارسی توضیح داد که در همان دوره، در کنار جریانهای پیشرو و موج نو، گرایش دیگری نیز به بازگشت به سنتهای شعری و غزل شکل گرفت. این جریان تا حدی در واکنش به برخی افراطها در نوگرایی و همچنین در ارتباط با بحثهای اجتماعی و فرهنگی درباره غربگرایی و سنتهای ادبی قابل بررسی بود.
عابدی در ادامه به شاعرانی اشاره کرد که در این فضای ادبی فعالیت میکردند و در جریان تحول غزل معاصر نقش داشتند. او جایگاه ولیالله درودیان را نیز در ارتباط با همین جریان بررسی کرد و گفت که درودیان از همان سالهای نخست فعالیت ادبی، هم در حوزه شعر و هم در زمینه پژوهش فعالیت داشت.
به گفته این پژوهشگر، درودیان در آغاز بیشتر بهعنوان شاعر شناخته میشد اما با گذشت زمان، فعالیتهای پژوهشیاش گسترش پیدا کرد. عابدی در توصیف این تغییر گفت: ولیالله درودیان یک شاعر ادیب بود اما در دوره دوم تبدیل شد به یک ادیب شاعر!
او با اشاره به ارتباط درودیان با نادر نادرپور و تأثیرپذیری شعرهای نخستین او از این شاعر، توضیح داد که در آثار متأخر درودیان، تأثیر حافظ و شاعران کلاسیک پررنگتر شده بود. عابدی همچنین از دوستی نزدیک درودیان با نادر نادرپور و همکاری او در گردآوری سه مجموعه از اشعار نادرپور یاد کرد؛ مجموعههایی که در سال ۱۳۵۶ منتشر شدند و شعرهای این شاعر را از اواخر دهه ۱۳۳۰ تا آن زمان دربر میگرفتند.
عابدی بخش دیگری از سخنانش را به فعالیتهای پژوهشی درودیان اختصاص داد و گفت: او در پژوهشهای خود به سرچشمهها و خاستگاه مضمونهای شعری توجه ویژه داشت. درودیان تلاش میکرد منابع و پیشینه تصاویر و مضمونهای بهکاررفته در شعر شاعران دورههای مختلف، از شاعران عصر مشروطه تا شاعران معاصر، را شناسایی کند.
او همچنین به شرایط ادبی دهه ۱۳۶۰ اشاره کرد و توضیح داد که در آن دوره، بهدلیل فضای غالب ادبی و فرهنگی، برخی از شاعرانی که نه با جریان غالب همسو بودند و نه در جریان آوانگارد قرار میگرفتند، کمتر دیده شدند. عابدی در این زمینه از شاعرانی مانند حسین منزوی یاد کرد و به دشواریهای حضور و دیدهشدن برخی چهرههای غزل معاصر در آن دوره پرداخت.
این پژوهشگر ادبی در بخش دیگری از سخنانش به خاطرهای از دوران خدمت سربازی درودیان اشاره کرد و گفت: او در آن دوره نیز به مطالعه کتابهای ادبی و حافظ علاقه داشت؛ درحالیکه دیگر سربازان بیشتر مشغول مطالعه منابع مربوط به آزمونهای نظامی بودند.
مریم میرشمسی: نام درودیان به نام دهخدا گره خورده است
مریم میرشمسی -پژوهشگر ادبی- نیز در سخنان خود به فعالیتهای ولیالله درودیان در حوزه دهخداشناسی پرداخت و با اشاره به علاقه ویژه او به شخصیت و آثار علامه علیاکبر دهخدا گفت: نام درودیان به نام دهخدا گره خورده است. زندهیاد ولیالله درودیان علاقه وافری به شخصیت علامه علیاکبر دهخدا داشت.
او با اشاره به روایتی از سیاوش درودیان درباره آغاز این علاقه توضیح داد که درودیان در دهه ۱۳۵۰ با برنامهای رادیویی به سرپرستی نادر نادرپور همکاری داشت؛ برنامهای که به معرفی و بزرگداشت شاعران معاصر اختصاص داشت. در جریان این همکاری، معرفی دهخدا و شعرهای او نیز به درودیان سپرده شد و همین موضوع زمینهای برای گسترش مطالعات او درباره دهخدا فراهم کرد.
میرشمسی با اشاره به کتابهای «دهخدای شاعر» و «کتاب شناسی دهخدا» فعالیت درودیان در زمینه کتابشناسی دهخدا گفت: تهیه این کتابشناسی کاری زمانبر و دشوار بوده است؛ زیرا او برای شناسایی آثار مرتبط با دهخدا باید کتابها و مقالههای فراوانی را مطالعه و اطلاعات کتابشناختی آنها را با دقت ثبت میکرد.
او درباره روند شکلگیری این کتابشناسی توضیح داد که نخستین صورت آن با عنوان «گزیده کتابشناسی دهخدا» در سال ۱۳۶۵ در مجله «نشرنامه»، سال ششم، شماره پنجم، با ۱۵۷ مدخل منتشر شد. نسخه کاملتر این کتابشناسی نیز در سال ۱۳۸۳ در پایان کتاب «دخوی نابغه» با ۳۹۷ مدخل ارائه شد و ۵۷ عنوان دیگر نیز در پایان کتاب «دهخدا، مرغ سحر در شب تار» به آن افزوده شد.
این پژوهشگر با اشاره به توضیحات خود درودیان درباره شیوه گردآوری کتابشناسی گفت: او این فهرست را حاصل یادداشتهایی میدانست که از سال ۱۳۵۳ گردآوری کرده بود. درودیان تأکید داشت که شناخت کامل شخصیت دهخدا به پژوهشی گسترده نیاز دارد و کتابشناسی او نیز ادعای کامل بودن ندارد؛ بلکه منابعی را در برمیگیرد که شخصاً خوانده و بررسی کرده بود. او همچنین از ثبت مکرر منابعی که صرفاً از یکدیگر نقل شده بودند، پرهیز میکرد تا فهرست بتواند برای شناخت جنبههای گوناگون شخصیت و آثار دهخدا مفید باشد.
میرشمسی در ادامه به مجموعه مقالات درودیان درباره دهخدا اشاره کرد و از کتابهای «دخوی نابغه»، «دهخدا، مرغ سحر در شب تار» و «دهخدا، چراغی که خاموش شد» نام برد.
میرشمسی همچنین از تلاش برای تکمیل کتابشناسی دهخدا سخن گفت و توضیح داد که هنگام نگارش کتاب خود، شمار عناوین این کتابشناسی را به حدود ۸۰۰ مورد رسانده بود. قرار بود این اطلاعات با اجازه درودیان و به نام او در وبسایت مؤسسه لغتنامه دهخدا منتشر شود، اما تغییر مدیریت مؤسسه در تیرماه ۱۴۰۱ و اتفاقات پس از آن، انجام این کار را به تأخیر انداخت. او ابراز امیدواری کرد که این پروژه در آینده به سرانجام برسد.
این پژوهشگر در پایان یادآور شد که مؤسسه لغتنامه دهخدا در اردیبهشتماه ۱۴۰۱، به پاس سالها فعالیت درودیان در زمینه شناخت دهخدا و آثار او، نشان دهخدا را به این پژوهشگر اهدا کرده است.
فرهاد عابدینی: غزلهای درودیان بسیار حسابشده و دقیق بود
فرهاد عابدینی -شاعر و منتقد ادبی- نیز در ادامه مراسم با بیان خاطراتی از دوستی چنددهساله خود با ولیالله درودیان، به چگونگی آشناییشان اشاره کرد و گفت: این آشنایی به زمانی بازمیگردد که نخستین مجموعه شعر درودیان منتشر شده بود.
او با اشاره به یکی از دوستان مشترکشان، علیرضا صدفی -که با نام مستعار آتش شعر منتشر میکرد- توضیح داد: درودیان نقدی بر کتاب «دست ناامید» او نوشته بود و همین موضوع زمینه آشنایی آنها را فراهم کرد.
عابدینی گفت: این دوستی در ادامه به رابطهای حدود ۵۰ تا ۶۰ ساله تبدیل شد و حتی در مقطعی سفری دو هفتهای به شیراز را همراه خانوادههایشان تجربه کردند.

عابدینی در ادامه با اشاره به نقش درودیان در آشنایی او با نادر نادرپور گفت: در آن زمان چند نقد از او در مجله «نگین» به سردبیری زندهیاد محمود عنایت منتشر شده بود. پس از آن، درودیان او را به نادرپور معرفی کرد و نادرپور نیز از او دعوت کرد تا با گروه ادب همکاری کند.
به گفته عابدینی، درودیان نیز با این گروه همکاری داشت، اما با احتیاط و تأمل بیشتری فعالیت میکرد.
او با اشاره به انتشار مجموعه شعر «تلخستان» از درودیان گفت: پس از انتشار این کتاب، نقدی بر آن نوشت که در مجله «آینده» به سردبیری زندهیاد ایرج افشار منتشر شد. عابدینی با توصیف ویژگیهای شعر درودیان اظهار کرد: غزلهای او حسابشده و دقیق بودند و درودیان در سرودن و آمادهسازی شعر برای انتشار وسواس زیادی به خرج میداد؛ بهگونهای که بارها شعرهایش را بازبینی و اصلاح میکرد و تا رسیدن به نتیجه مطلوب، آنها را منتشر نمیکرد.
این شاعر و منتقد ادبی با اشاره به ادامه دوستی خود با درودیان نیز اظهار کرد: پس از مهاجرت او از تهران به کرج، دیدارهایشان کمتر شد. عابدینی این فاصله گرفتن از محافل ادبی را یکی از دلایل کمتر دیده شدن درودیان در جامعه ادبی دانست و گفت درودیان بهتدریج از این فضا فاصله گرفت؛ درحالیکه تواناییهای شعری و پژوهشی ارزشمندی داشت.
او با اشاره به آثار پژوهشی درودیان درباره دهخدا، سرچشمههای الهام شاعران و پروین اعتصامی نیز توضیح داد: درودیان بهمرور از شعر و غزل فاصله گرفت و بخش بیشتری از فعالیت خود را به پژوهش اختصاص داد.
عابدینی در ادامه با اشاره به جایگاه او در غزل معاصر اظهار کرد که جامعه ادبی یکی از غزلسرایان خوب خود را از دست داده است.
علی دهباشی -دبیر نشست- در بخش دیگری از برنامه، به فعالیتهای ولیالله درودیان در حوزه تصحیح و ویرایش متون ادبی اشاره کرد و درباره همکاری او در ویرایش جدید دیوان حافظ گفت: درودیان در کنار چند نفر دیگر، از جمله مهدی پرهام، در ویرایش جدید دیوان حافظ همکاری داشت؛ کاری که حدود ۱۰ سال به طول انجامید.
دهباشی با اشاره به اهمیت فعالیت درودیان در این پروژه توضیح داد: یکی از بخشهای مهم کار او تهیه فهرستها و نمایههای متعدد دیوان حافظ بود؛ فهرستهایی که به گفته او در نسخههای دیگر دیوان حافظ به این شکل وجود نداشتند.
او همچنین به دشواری انجام این کار در سالهایی اشاره کرد که امکانات رایانهای امروزی در دسترس نبود و گفت درودیان با دقت و حوصله، این فهرستها را بهصورت دستی تهیه میکرد.
سیاوش درودیان: پدرم پیش از هر دیدار، بزرگان فرهنگ را به من معرفی میکرد
سیاوش درودیان فرزند زندهیاد ولیالله درودیان- نیز در این نشست با بیان خاطراتی از پدرش، به تأثیر او در شکلگیری نگاه فرهنگی و فکری خود اشاره کرد و گفت: وقتی نوجوان شده بودم، ایشان من را همراه خودش به دیدار بزرگان علم و فرهنگ میبرد. پیش از اینکه به دیدار آنها برویم، برایم توضیح میداد که قرار است به ملاقات چه کسی برویم، آن شخص برای چه مهم است و چه کارهایی انجام داده است.
او با اشاره به رفتار پدرش در این دیدارها افزود: پدرم با فروتنی و احترام با چهرههای علمی و فرهنگی برخورد میکرد و همین نشستوبرخاستها تأثیر زیادی بر اندیشه او گذاشت.
او با بیان اینکه بهتدریج نشستوبرخاست با دوستان پدرش برایش جذابتر از معاشرت با همسنوسالانش شده بود، به تأثیر فضای فرهنگی خانواده در دوران نوجوانی خود اشاره کرد.
فرزند این پژوهشگر در بخش دیگری از سخنانش با یادآوری توضیحات علی دهباشی درباره فهرستها و واژهنامههای درودیان گفت: تمام میز و صندلیهای خانه را جمع میکردم و یکجا میگذاشتم و بعد تمام اتاق پذیرایی پر از فیش میشد. با مادرم مینشستیم و اینها را دستهبندی میکردیم؛ مثلاً او میگفت حرف «الف» را تمام کردم یا حرف «میم» را به پایان رساندم.»
او با اشاره به دشواری این کار در سالهایی که رایانه در دسترس نبود، افزود: در دوران کودکی متوجه سختی و زمانبر بودن این فعالیتها نبودم، اما اکنون که به آن خاطرات فکر میکنم، بهتر میتوانم دشواری تهیه واژهنامهها و فهرستهای پژوهشی را درک کنم.
سیاوش درودیان در ادامه به علاقه ویژه پدرش به کتابها اشاره کرد و گفت که درودیان با وسواس زیادی از کتابهایش نگهداری میکرد؛ بهگونهای که حتی آثار استفاده و باز شدن مکرر کتابها نیز در آنها کمتر دیده میشد.
او همچنین یادآور شد که پدرش همیشه تأکید میکرد اگر کتابی لازم دارد، ابتدا به او اطلاع دهد تا کتاب را جلد کند و سپس در اختیارش بگذارد. به گفته او، درودیان حتی هنگام مطالعه کتابهای شخصی خود نیز آنها را جلد میکرد و نسبت به نحوه نگهداری از کتابها حساس بود.
او سپس خاطرهای از دوران کودکی خود تعریف کرد و گفت: یک بار پدرم کتاب «آدمک چوبی» با ترجمه صادق چوبک را برای یکی از کودکان اقوام هدیه گرفته بود. پس از رفتن به خانه آنها و تقدیم کتاب، کودک کتاب را برداشت و با آن خرمگسی که روی دیوار بود را کشت. پدرم از دیدن این صحنه بهشدت متعجب شده بود؛ زیرا انتظار نداشت کسی چنین رفتاری با کتاب داشته باشد.
فرزند ولیالله درودیان در بخش پایانی سخنانش به نگاه پدر به زندگی و مخالفت او با برگزاری مراسم سوگواری پس از مرگ اشاره کرد و گفت: ایشان از مراسم سوگواری و مرگ بیزار بود. به همین دلیل هم ما به هیچوجه برای ایشان مراسم سوگواری نگرفتیم؛ یعنی بعد از خاکسپاری مطلقاً هیچ مراسمی نداشتیم، چون بارها گفته بود که نمیخواهد چنین اتفاقی بیفتد.
درودیان در پایان سخنانش برای بیان نگاه پدرش به زندگی و مرگ، شعر «گفتوگو» را خواند؛ شعری که در آن ولیالله درودیان با تصویرسازی از مرگ، اندوه و ویرانی، به نسبت انسان با زندگی و ارزش آن میپردازد.
انتهای پیام