بهناز رستمی در گفتوگو با ایسنا به بررسی ابعاد مختلف تأثیر ویدئوگیمها بر رشد زبانی و گفتاری کودکان پرداخت و ضمن تأکید بر اهمیت مدتزمان استفاده از این بازیها، گفت: استفاده طولانیمدت از ویدئوگیمها، حتی با وجود جنبههای مثبت، میتواند اثرات جدی به همراه داشته باشد.
وی افزود: این روند بهمرور بر شخصیت کودک و الگوهای رفتاری و هیجانی او اثر میگذارد و باعث فاصله گرفتن از زندگی واقعی میشود. به همین دلیل، با وجود اشاره به برخی کارکردهای مثبت، نگرانی خانوادهها درباره آثار این بازیها قابل درک است و بسیاری از والدین با دغدغه مدیریت این موضوع مواجهاند.
وی در باره ویدئوگیمها (بازیهای ویدئویی) بیان کرد: این بازیها برنامههای سرگرمکنندهای هستند که روی صفحه نمایش مانند تلویزیون، کامپیوتر، تبلت یا گوشی اجرا میشوند و کاربر با استفاده از کنترلر، کیبورد، موس یا لمس صفحه، با آنها تعامل میکند و شامل انواع مختلفی هستند مثل بازیهای اکشن، ماجراجویی، فکری، ورزشی، استراتژی و آموزشی هستند.
رستمی درباره دلایل جذابیت ویدئوگیمها برای کودکان، گفت: برخلاف تماشای تلویزیون، کودک در بازی نقش فعال دارد و میتواند سرنوشت بازی را تغییر دهد. این بازیها با ایجاد موانع و مراحل مختلف، کودک را به چالش میکشند و پس از عبور از هر مرحله، حس پیروزی و موفقیت به او میدهند. در بازیهای گروهی آنلاین، کودکان میتوانند با دوستانشان همبازی شوند و ارتباط برقرار کنند. البته در مورد این بازیها مدیریت زمان و انتخاب بازی مناسب با سن و شرایط کودک بسیار مهم است تا این جذابیتها، آسیبزا نباشند.
رستمی ادامه داد: بر این اساس از دو زاویه با بررسی جنبههای مثبت و منفی ویدئوگیمها بر رشد مهارتهای کلامی کودکان اهمیت پیدا میکند. در ارزیابی اثر بازیها، ابتدا سن تقویمی کودک و سپس عملکرد شناختی–هیجانی و وضعیت نظام زبانی او از نظر ادراکی و رفتاری بررسی میشود.
این گفتار درمانگر ادامه داد: در صورت رعایت ملاحظات لازم، برخی ویدئوگیمها بهویژه بازیهای تعاملی و گروهی که چند نفر همزمان درگیر ارتباط و همکاری هستند، میتوانند به تقویت مهارتهای زبانی کودک کمک کنند.
این متخصص بلع، گفتار و زبان در ادامه اظهار کرد: در کودکانی که دوزبانه هستند، نوع مشاوره و شرایط خانوادگی نیز در این خصوص استفاده از ویدئو گیمها اهمیت دارد؛ از جمله اینکه آیا برنامهای برای مهاجرت وجود دارد یا کودک در مسیر یادگیری زبان دوم است یا خیر. در چنین شرایطی باید متناسب با وضعیت زبان اول تصمیمگیری شود؛ یعنی ابتدا اطمینان حاصل کنیم زبان اول بهدرستی شکل گرفته و در کاربرد آن مشکلی وجود ندارد، سپس برای یادگیری زبان دوم برنامهریزی کنیم.
این گفتاردرمانگر ادامه داد: در برخی بازیهای ویدئویی، بهویژه آنهایی که به کاربردشناسی زبان و استفاده درست از زبان در موقعیتهای واقعی نزدیکاند، کودک فرصت پیدا میکند زبان را به کار ببرد، نه صرفاً حفظ کند؛ همین موضوع میتواند به بهبود نحوه ادای کلمات، افزایش اعتمادبهنفس و تقویت عملکرد زبانی شناختی کمک کند.
وی تأکید کرد: البته این اثرات مثبت برای همه کودکان یکسان نیست و وضعیت شناختی، هیجانی و رفتاری کودک نقش تعیینکننده دارد. کودکانی که مشکل توجه و تمرکز دارند، یا دچار اختلالات زبانی در حوزه درک، بیان و توصیف هستند، همچنین کودکانی با اضطراب شدید یا مشکلات رفتاری، ممکن است نهتنها از این مزایا بهرهمند نشوند، بلکه نیازمند ملاحظات و محدودیتهای جدیتری در استفاده از بازیها باشند.
رستمی با اشاره به نمونههای اثرگذارتر افزود: نقاط مثبت بیشتر در بازیهایی دیده میشود که موقعیتهای واقعی کلامی را شبیهسازی میکنند؛ مثل خرید کردن از فروشگاه، مکالمه در فرودگاه، دوستیابی در یک موقعیت اجتماعی یا تعامل در جریان یک فعالیت ورزشی. در چنین موقعیتهایی، حافظه کاری یا حافظه فعال کودک فعال میشود؛ یعنی کودک از اطلاعات زبانی موجود در همان لحظه استفاده میکند و آنها را در بافت موقعیت به کار میگیرد.
وی مطرح کرد: این فرایند هم به یادگیری و تثبیت کمک میکند و هم از جهات مختلف میتواند اعتمادبهنفس کودک را افزایش دهد.
رستمی در ادامه با اشاره به نقش حافظه در جریان بازی گفت: در بازی، چرخه حافظه شامل ورود اطلاعات، حفظ و نگهداری و سپس بازیابی فعال میشود و کودک همزمان یاد میگیرد، به کار میبرد و از اطلاعات در موقعیت استفاده میکند و هرچه بازی این چرخه را واقعیتر و هدفمندتر فعال کند، اثر آموزشی و زبانی آن قابلتوجهتر میشود.
رستمی افزود: با شروع فصل مدارس، معمولاً خانوادهها و مربیان بیشتر به این موضوع توجه میکنند و تلاش میشود از بازیها به شکل هدفمند، در قالب آموزشهای ساختارمند یا برنامههای مبتنی بر تحلیل رفتار و زبان، استفاده شود؛ با این حال در برخی شرایط، نتایج منفی هم پررنگتر میشود.
وی درباره نقش درمانگران در حوزه آسیبهای بازیهای ویدئویی، عنوان کرد: اگر خانواده از صرف وقت کودک خود در دنیای دیجیتال نگران است، میتواند با مراجعه به گفتاردرمانگر سیستم زبانی و فاصله تکامل آن با سن کودک خود را ارزیابی کند. در مورد این بازیها تعامل والد و کودک از اهمیت زیادی برخوردار است. گاهی کودک به جای تعامل با والدین متکی به این بازیها هستند.
وی خاطرنشان کرد: در مراحل رشد زبانی کودک، دور بودن کودک از این بازیها از اهمیت بالایی برخوردار است چرا که پرداختن مداوم به این بازیها الگوهای رفتاری کودکان را به تدریج تغییر میدهد و از زندگی واقعی دور میکند. بنابراین حتی انتخاب نوع بازیها با توجه به فراگیر شدن ابزارها و بازیهای دیجیتال برای کودکان مهم خواهد بود، اینکه حداقل بازیها مرتبط با سن و رشد مهارتهای آنها با مدیریت زمان بودن در این فضاها انتخاب شود.
این گفتاردرمانگر یکی از چالشها را تفاوتهای فرهنگی و قانونی دانست و توضیح داد: گاهی محیط و قوانین طراحیشده در بازی مربوط به کشور دیگری است و کودک تصور میکند همان قواعد در کشور ما هم وجود دارد و میخواهد آنها را در زندگی واقعی پیاده کند، اما وقتی این اتفاق نمیافتد، میتواند زمینهساز سوءبرداشت و مشکلات رفتاری یا اجتماعی شود.
انتهای پیام
