محمد جعفر جهانگیرزاده در پنجاه و پنجمین نشست از سلسله نشستهای تخصصی «در میدان» که به همت جهاد دانشگاهی واحد استان قم با همکاری مرکز مشاوره معاونت اجتماعی فرماندهی انتظامی استان قم و خانه روانشناسان استان قم امروز دوم خرداد برگزار شد، با اشاره به اینکه اهمال کاری در چه حوزههایی بروز میکند، گفت: حوزههای بروز این رفتار بسیار گسترده بوده و بخشهای تحصیلی، شغلی، روابط دوستانه، رشد فردی، سلامتی و روابط عاطفی را در بر میگیرد.
وی با بیان انواع اهمال کاری بیان کرد: در بررسی انواع اهمالکاری باید به این موارد اشاره کرد که در نوع لذتطلبانه، فرد اصولاً خوشگذران است و به دلیل لذتطلبیهای غیرعقلانی، کار را رها میکند و در اهمالکاری مخالفتجویانه که ریشه در لجبازی دارد، فرد کار را انجام نمیدهد چون میخواهد مخالفت خود را نشان دهد.
این روانشناس ادامه داد: همچنین در نوع پرمشغله، فرد به بهانه نداشتن فرصت و شلوغی کاذب، از انجام کارهای اصلی سرباز میزند و در اهمالکاری کمالگرایانه نیز به دلیل معیارهای بسیار بالا، فرد دست به هیچ کاری نمیزند که نمونه بارز آن توقف در نوشتن پایاننامه است و در نهایت در اهمالکاری محافظتی، شاهد اجتناب از کار برای فرار از مورد قضاوت قرار گرفتن هستیم.
پیامدها و عوامل زمینهساز
جهانگیرزاده با اشاره به پیامدهای اهمال کاری گفت: اهمالکاری همواره با آسیب همراه است و منجر به افت عملکرد تحصیلی، کاهش انگیزه پیشرفت، از دست رفتن رغبت به فعالیتهای موفقیتآمیز، آسیب به سلامتی، تخریب روابط و حتی ترک تحصیل میشود. ریشههای این رفتار غالباً در عوامل زمینهساز همچون الگوگیری از والدین (بینظمی در امور جاری)، والدین کمالگرای کنترلگر، والدین لذتطلب یا والدینی که فرزند را از اشتباه میترسانند، نهفته است.
این روانشناس افزود: همچنین عوامل آشکارساز میتوانند به صورت یک سیر مزمن از کودکی یا شروعی ناگهانی پس از یک بحران (مانند ورشکستگی والدین) ظاهر شوند.
جهانگیرزاده تصریح کرد: آنچه باعث ماندگاری این چرخه میشود شامل اجتناب از هیجانهای ناخوشایند (فرار از سختی)، ایجاد هیجانهای خوشایند آنی (جایگزینی کار با خوشگذرانی)، باورهای محدودکننده (نداشتن حوصله یا وقت) و ضعف در مهارتهای برنامهریزی است.
تکنیکهای هشتگانه درمان و مدیریت اهمالکاری
وی بیان کرد: در تکنیک اول که به ریشهیابی اختلالات زمینهای اختصاص دارد، باید بررسی شود که آیا اهمالکاری نشانه یک اختلال دیگر است یا خیر، که از جمله این موارد میتوان به اختلال ADHD اشاره کرد که نیازمند درمان تخصصی خود است.
این روانشناس ادامه داد: همچنین شخصیت وسواسی (OCPD) که ممکن است در حوزه عاطفی اهمالکار باشد و مورد دیگر کنترل تکانه یا همان شخصیت منفعل-پرخاشگر است که در آن تعویق کار به دلیل رنجش از دیگران رخ میدهد.
جهانگیرزاده با اشاره به اختلالات شخصیتی بیان کرد: در نهایت موضوع شخصیتهای وابسته، شخصیت خودشیفته که شأن خود را بالاتر از کار میبیند، و شخصیتهای افسرده یا اجتنابی نیز باید در این راستا مورد بررسی قرار گیرند.
وی با بیان اینکه در تکنیک دوم که شامل آگاهی از چرخه اهمالکاری است، گفت: بر درک این مطلب تأکید میشود که ریشه رفتار در ترس از اشتباه، عزتنفس آسیبپذیر و کمالگرایی است و این چرخه با کاهش موقت اضطراب آغاز و به سرزنش خود و کاهش بیشتر عزتنفس ختم میشود. همچنین در تکنیک سوم که به تحلیل مزایا و معایب میپردازد، موضوع نوشتن دقیق سود و زیانهای به تعویق انداختن کارها مد نظر قرار میگیرد.
جهانگیرزاده با اشاره به تکنیکهای بعدی درمان و مدیریت اهمالکاری بیان کرد: در تکنیک چهارم نیز مسئله رصد اهمالکاری در مسیر درمان با آگاهی از این مطلب که فرد حتی در جلسات مشاوره نیز ممکن است با لغو جلسات یا دیر رسیدن، اهمالکاری کند مطرح میشود.
وی در ادامه اضافه کرد: در تکنیک پنجم، شناسایی افکار اغواگر برای مقابله با افکاری نظیر «سخت نگیر»، «راحت باش» و «فعلاً کیف کن» اهمیت مییابد.
این روانشناس با تأکید بر شناسایی و مقابله با ترسها اظهار کرد: در تکنیک ششم موضوع شناسایی و مقابله با ترسها از جمله شناخت ترس از شکست، آبروریزی، مستقل شدن، صمیمیت، برملا شدن بیکفایتی، مسئولیتپذیری و قضاوت شدن دنبال میشود.
جهانگیرزاده در ادامه گفت: نهایتاً در تکنیک هفتم هدفگزینی هوشمندانه (SMART) مورد توجه است که بر اساس آن اهداف باید مشخص، قابل اندازهگیری، در دسترس، واقعی و دارای بازه زمانی باشند.
وی در پایان با اشاره به تکنیک هشتم از تکنیکهای هشت گانه درمان و مدیریت اهمالکاری گفت: در تکنیک هشتم نیز بر رفع موانع اجرایی از طریق مقابله با ایدهآلگرایی در هدفگزینی، اولویتبندی صحیح، ایجاد پلن اجرایی و حفظ شتاب و استقامت در برابر موانع تا اتمام کار تأکید میشود.
انتهای پیام
