احد فرامرز قراملکی امروز سهشنبه پنجم خرداد، در این مراسم با اشاره به چالشهای همیشگی در حوزه آموزش پیرامون ماندگاری حافظه دیداری و شنیداری، گفت: در سالهای اخیر و با تغییر اقتضائات زندگی نوین، بخش بزرگی از زیست انسانی به سپهر مجازی منتقل شده است. تجربه ۱۰سال گذشته نشان میدهد که در این فضای جدید، اقبال به سمت محصولات سهلالوصول و کوتاهمدت افزایش یافته و محصولات شنیداری جایگاه ویژهای پیدا کردهاند. امروزه مدیران به دلیل ضیق وقت، کمتر مجال مطالعه کتابهای چاپی را دارند. برآوردهای ما نشان میدهد حدود ۸۰ درصد اطلاعات مدیران در دوران مسئولیتشان، از طریق شنیدن کتابهای صوتی در مسیر تردد یا زمانهای انتظار در فرودگاهها تأمین میشود. حتی کتابهای خلاصهشدهای که برای مطالعه پشت چراغ قرمز طراحی شدهاند نیز به اندازه آثار صوتی در انتقال دانش به این گروه موفق نبودهاند.
وی به نقش کتابهای صوتی در ارتقاء سطح آگاهی خانهداران اشاره کرد و افزود: خانمهای خانهدار از گروههای هدف مهمی هستند که میتوانند حین انجام امور روزمره، از طریق ابزارهای شنیداری، دانش خود را بهروز کنند. در این میان، انتخاب کتاب مناسب و اجرای باکیفیت آن دو رکن اساسی است که خوشبختانه در پروژههای اخیر کانونهای خادمیاری مازندران، هر دو جنبه با دقت رعایت شده است.
مدیر عامل بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با تمجید از همکاری مشترک بنیاد و کانونهای خادمیاری، خاطرنشان کرد: این همکاری تجربه ارزشمندی است و امیدوارم این حرکت که با نیت خالصانه آغاز شده، گامی بلند برای ارتقای سطح دانش شهروندانی باشد که به هر دلیلی امکان مراجعه مستقیم به کتاب را ندارند. امید است تولید آثار صوتی با کیفیت، به افزایش آگاهی عمومی و غنای فرهنگی جامعه منجر شود.
تغییر ذائقه مخاطب و ضرورت استفاده از روشهای جدید تولید محتوا
در ادامه سیدعباس مرجانی -مدیر اندیشگاه رضوی و مسئول کانون کتاب و کتابخوانی آستان قدس رضوی- به تغییر ذائقه مخاطبان در سالهای اخیر اشاره و اظهار کرد: چند سال پیش در سفری، شاهد استقبال میلیونی مخاطبان از یک پادکست تاریخی بودم که با ظرافت و نرمی، مفاهیم مورد نظر خود را به شنونده القا میکرد. آنجا متوجه شدم که در دنیای امروز، دیگر نمیتوان تنها به روشهای سنتی مانند توزیع کتاب با تخفیف در نمایشگاهها بسنده کرد. وقتی یک اثر صوتی بیش از ۱۱ میلیون بار شنیده میشود، نشاندهنده آن است که باید رویکرد خود را در حوزه نشر و ترویج فرهنگ تغییر دهیم. در شرایطی که برخی جریانها با سرمایهگذاریهای کلان در پی تحت تأثیر قرار دادن افکار عمومی هستند، ما نیز باید ابزارهای خود را بهروز کنیم.
وی با اشاره به شکلگیری ایده تولید کتابهای صوتی در بنیاد پژوهشهای اسلامی، اظهار کرد: برای گویاسازی کتابها از ظرفیت عظیم کانونهای خادمیاری استفاده کردیم. استان مازندران در این زمینه پیشگام بود و با تلاشهای آقایان قیاسی، امامزاده و دکتر نصیرزاده، امروز شاهد ثمردهی این بذر هستیم که سالها پیش کاشته شده بود. اثر صوتی که امروز از آن رونمایی شد، آغاز یک مسیر حیاتی است؛ هرچند ممکن است در ابتدای راه اشکالاتی وجود داشته باشد اما با تعریف استانداردهای دقیق، این مسیر را در سراسر کشور ادامه خواهیم داد.
وی افزود: امروز در میدان جنگ روایتها هستیم و نباید از حوزه رسانه و تولید محتوای دیجیتال غافل شد. ما با کمترین امکانات و تجهیزات ابتدایی، استودیویی را برای گویاسازی کتابها در کتابخانه مرکزی راهاندازی کردیم، اما برای مقابله با هجمههای رسانهای معاند که هزینههای کلانی را صرف بخش فنی و تولیدات خود میکنند، نیاز به اهتمام بیشتری در تجهیز کانونهای خادمیاری سراسر کشور داریم.
لزوم بهرهگیری از عناصر تاثیرگذار و فضاهای خیال انگیز در ادبیات دینی کودک و نوجوان
در ادامه این برنامه پیام علی اکبر بیواره، تصویرگر کتاب «ابراهیم (ع)؛ پدر برتر» و عضو سابق گروه ادبیات کودک و نوجوان بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، قرائت شد: «... کتاب ابراهیم پدر برتر، به گمانم آخرین کتابی است که تصویرگری کردهام. معمولا مخاطب امروزی بویژه در زمینه های داستان و رمان، ادبیات و سبک نوشتاری روان و زوایای دید جذاب را میپسندند. داستان برای نوجوان، باید تصویرهای ذهنی فراوان و شناور ایجاد کند. این تصویرهای ذهنی هستند که مخاطب را با خود به فضا و زمان «رویداد» میبرند.
در گذر سالها فعالیت در گروه ادبیات کودک و نوجوان بنیادپژوهشها، به عنوان نویسنده، تصویرگر و مسئول گروه، دریافتهام که سختترین بخش کار در بازآفرینی متون تاریخی-دینی برای کودک و نوجوان، انتخاب زبان، منطق، توانایی ارتباط گیری و تصویرسازیهای ذهنی برای این گروه از مخاطبان است. بسیاری از نوشتهها و داستانهای پیشنهادی در موضوعات دینی، با مشکل زبان و ناتوانی ارائه محتوای کهن به زبان امروزی روبرو بودند.
وظیفه ادبیات دینی و مذهبی در قالب کتاب و داستان و رمان، بویژه برای کودک ونوجوان، کمک گرفتن از عناصر تاثیرگذار عاطفه واحساس و ساختن فضاهای خیال انگیز وتغییر زاویه دید براساس پسند و ذائقه مخاطب است. چنین هنری بهوفور و سرشار در کتاب «ابراهیم پدربرتر» نوشته سرکارخانم دکتریوسف ناهید زاده وجود دارد. کتابهای صوتی با بهرهگیری از هنر گفتار میتوانند لحن و تحریرهای صدا را به یاری ساخت تصویرهای اثرگذارتر ببرند. صدا و توانایی هنرمندان صداپیشه، فاصله بین متن و فیلم را کمتر میکنند. در پایان و پس از ۱۱ سال جدایی از بنیاد پژوهش های اسلامی، اجازه میخواهم به خوبی و خاطرههای نیک از مردی یاد کنم که در همه سی سال خدمت من، رئیس بنیاد پژوهشهای اسلامی بود».
حضور گسترده اساتید دانشگاهی در شبکه خادمیاران علمی
در ادامه محمد زرهساز، رئیس دانشکده روانشناسی و علومتربیتی دانشگاه خوارزمی با ابراز خرسندی از گسترش فرهنگ خادمیاری در کشور، بر لزوم پیوند میان نهادهای علمی و آستان قدس رضوی تأکید و تصریح کرد: ما همچنان شاهد تمایل وافر متخصصان و اساتید در شهرستانها برای خدمت به این آستان مقدس، بهویژه در حوزههای فرهنگی و ترویج مطالعه هستیم.
عضو هیئت علمی گروه علم اطلاعات و دانششناسی دانشگاه خوارزمی با اشاره به طرح جدیدی که تحت نظارت پژوهشهای اسلامی و فرهنگی در حال تدوین است، افزود: خوشبختانه همکاران ما در حال کار بر روی طرحی برای تربیت مروجان کتاب هستند. امیدواریم با به ثمر رسیدن این پروژه، شاهد ارتقاء سطح تعلیم و تربیت مادران و خانوادهها در سراسر کشور باشیم؛ چراکه پیوند میان مبانی اعتقادی و موضوع مطالعه، نقشی کلیدی در توسعه فرهنگی جامعه ایفا میکند.
این عضو هیئت علمی گروه علم اطلاعات و دانششناسی دانشگاه خوارزمی به موضوع تخصصزدایی از مطالعه پرداخت و گفت: گاهی آنقدر به محیط کتابخانه و امر کتابخوانی نگاهی بسته و صرفاً مقدس داشتهایم که گمان کردیم حتماً باید بر هر محتوایی تمرکز مطلق کرد. اما در عصر جدید، دیدگاههای متفاوتی مطرح است؛ از جمله بحث هنر کتابنخواندن که به نقد تنگیِ وقت انسان در برابر حجم انبوه تولیدات میپردازد. ما باید به سمتی برویم که مطالعه را از انحصار نگاههای سختگیرانه خارج کرده و آن را به بطن زندگی مردم بیاوریم.
وی با اشاره به فعالیتهای مجموعهها در تولید محتوا، خاطرنشان کرد: در بخش خصوصی، نگاه تجاری و مسائلی نظیر کپیرایت چالشهای خاص خود را دارد اما در بخشهای دولتی یا نهادهایی که جنبه ترویجی و ارتقای فرهنگی دارند، میتوان با رویکردی بازتر به نشر معارف پرداخت. این مسیر میتواند راهگشای نشر دانش و فرهنگ در سطح گسترده باشد.
«ابراهیم (ع) پدر برتر»؛ روایتی قهرمانانه از زندگی حضرت ابراهیم(ع) برای نسل امروز
در ادامه این نشست ناهید یوسفزاده، مدرس دانشگاه و نویسنده کتاب «ابراهیم (ع) پدر برتر»، با تأکید بر لزوم تغییر در شیوه روایتگری مذهبی برای نسل جدید اظهار کرد: امروز نسل کودک و نوجوان ما در طوفانی از روایتهای پوچ و سطحی غرق شده است؛ روایتهایی که گاه با هدف خودباختگی فرهنگی طراحی میشوند. در این میان، قصههای دینی ما اغلب نتوانستهاند با زبان هیجان، ماجراجویی و پرسشگری با این نسل تشنه سخن بگویند.
وی با اشاره به ویژگیهای شخصیتی حضرت ابراهیم (ع) به عنوان یک الگوی تمامعیار برای ادبیات و سینما، افزود: حضرت ابراهیم یک قهرمان تختنشین نیست؛ او در نوجوانی با ستارهپرستان بحث میکند، در جوانی به جنگ بتهای یک تمدن بزرگ میرود و در پیری، عزیزترین ثمره زندگیاش را به قربانگاه میبرد. هدف من از نگارش این کتاب این بود که به دختر و پسر امروز بگویم تو هم میتوانی ابراهیم باشی و زیر بار «زر، زور و ظلم» نروی؛ میتوانی آزاد بیندیشی و برای حقیقت، شجاعت عبور از آتش را داشته باشی.
این نویسنده با بیان اینکه اثر مذکور بر اساس آیات قرآن و روایتهای معتبر اما با زبانی نو و پراحساس به نگارش درآمده است، گفت: این کتاب یک خوانش متفاوت از دین است که نه به قصد بدعت بلکه به قصد برانگیختن احساس تعلق در نوجوان ایرانی نوشته شده است تا بداند وارث مردی است که در برابر طاغوت زمان ایستاد. خوشبختانه این اثر با همکاری ناشر به صورت پادکست رایگان در پلتفرمهایی نظیر طاقچه عرضه شده است، چراکه معتقدم پیام آزادی و عزت، کالایی تجاری نیست.
یوسفزاده به قرائت بخشهایی از کتاب پرداخت که به صحنه وداع حضرت ابراهیم (ع) و اسماعیل (ع) اختصاص داشت. وی با توصیف دقیق حالات عاطفی این پدر و پسر در لحظه آزمایش الهی، تأکید کرد: ایمان و روح بلند اسماعیل در برابر فرمان الهی، درس بزرگی برای نسل امروز است. او به پدر میآموزد که عشق یعنی گذشتن از خود برای رسیدن به حقیقت. این همان روحی است که میخواستیم به نوجوان امروز تزریق کنیم؛ اینکه بدانند ایستادگی در برابر آتش، عین قهرمانی است.
این مدرس دانشگاه با اشاره به ضرورت هویتبخشی به جوانان در برابر تهاجمات فرهنگی، خاطرنشان کرد: ما در میانه یک جنگ روایتها هستیم. رسانههای معاند مدام القا میکنند که اسلام مانع هیجان و شادی است، در حالی که زندگی حضرت ابراهیم (ع) تمام این کلیشهها را درهم میشکند. از والدین و معلمان تقاضا دارم این روایتها را به گوش فرزندان برسانند تا هویت اسلامی آنها در برابر هجوم اندیشه های مخرب، صیانت شود. این اثر که برداشتی داستانی از آیه ۷۸ سوره حج (مِلَّةَ أَبِیکُمْ إِبْرَاهِیمَ) است، تلاش دارد پیوندی میان آموزههای اصیل وحیانی و نیازهای روحی نسل پادکست و رسانه برقرار کند.
تثبیت شبکه رابطین کتابخوانی در ۲۲ شهرستان مازندران
قاسم عزیززاده گرجی، مدیر کانون خدمت رضوی آستان مازندران در ادامه به تشریح اقدامات و برنامههای استان مازندران در حوزه توسعه فرهنگ مطالعه پرداخت و با اشاره به ظرفیتهای فرهنگی دیار علویان، اظهار کرد: مازندران دارای ۲۲ شهرستان است که در حال حاضر ۱۰ شهرستان دارای مسئول کانون تخصصی کتاب و کتابخوانی هستند و فرآیند تثبیت این جایگاه در پنج شهرستان دیگر نیز در حال انجام است. اعتقاد راسخ داریم که برای نهادینه کردن فرهنگ مطالعه، باید شبکه سازی دقیقی صورت گیرد.
وی افزود: طبق برنامهریزیهای انجام شده در شورای معاونین استان، بنا داریم در تمامی ۴۵۱ کانون محلهای که دارای شناسه رسمی و دسترسی به سامانه خادمیاری هستند، یک رابط تخصصی کتاب و کتابخوانی مستقر کنیم تا برنامههای ترویجی به صورت مویرگی در سطح استان عملیاتی شود.
رابط کانونهای خدمت رضوی مازندران در تشریح آمار فعالیتهای سال گذشته گفت: در حال حاضر ۱۲۰ خادمیار تخصصی در حوزه کتاب در سطح استان فعال هستند که در سال ۱۴۰۴ بیش از ۲۴۶ فعالیت شاخص را به ثبت رساندهاند. همچنین برگزاری دوره آموزشی دو روزه تربیت مدرس فلسفه برای کودکان با حضور ۸۷ شرکتکننده و اساتید کشوری، از جمله اقدامات کیفی در راستای ترویج مطالعه هدفمند بوده است. برگزاری دو اردوی جهادی کتابخوانی در روستاهای کمبرخوردار و کارگاههای روش مطالعه برای خادمیاران را از دیگر برنامههای اجرا شده هستند.
گرجی با ارائه پیشنهادی مبنی بر ضرورت حضور خیرین در عرصه کتابخوانی، تصریح کرد: همانطور که مردم و خیرین با اشتیاق فراوان برای خدماتی همچون چایخانه حضرت هزینه میکنند، باید بستری فراهم شود تا این نذورات و حمایتها به سمت احیای امر امام که همان نشر دانش و علم است، هدایت شود. پیشنهاد ما ایجاد سازوکاری برای جذب خیرین جهت تأمین هزینههای چاپ، توزیع و تولید کتابهای صوتی و الکترونیک است.
وی با تأکید بر لزوم استفاده از قالبهای نو برای جذب کودکان و نوجوانان، پیشنهاد داد: در کنار تولید کتابهای صوتی، باید به سمت تولید کتابفیلم حرکت کنیم تا جذابیتهای بصری باعث انس بیشتر نسل جدید با کتاب شود. همچنین با توجه به جمعیت حدود ۱۷۰ هزار نفری خادمیاران و خانوادههای آنان در استان، این شبکه بزرگ میتواند مخاطب نخست طرحهای ارتقاء نگاه به مقوله کتابخوانی باشد.
انتهای پیام
