رسول چگینی در گفتوگو با ایسنا در آستانه عید غدیر با بیان اینکه از منظر قرآن، رسالت پیامبران تنها ابلاغ احکام فردی نیست، گفت: بلکه هدایت جامعه و تأمین زمینه تحقق ارزشهای الهی در زندگی جمعی انسانها نیز هست. از همین رو، پس از بیستوسه سال تلاش پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله برای تأسیس امت اسلامی، مسئله جانشینی و تداوم رهبری جامعه نمیتوانست امری رهاشده و بدون برنامه باشد. در چنین چارچوبی، غدیر را باید بخشی از نظم الهی برای استمرار مسیر نبوت در قالب امامت و ولایت دانست.
مدیر گروه امامت تطبیقی پژوهشکده امامت اظهار کرد: اهمیت این مسئله را میتوان از آیه تبلیغ دریافت کرد؛ آنجا که خداوند میفرماید؛ «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ» (مائده: ۶۷). لحن این آیه نشان میدهد که موضوع مورد ابلاغ، مسئلهای همسنگ اصل رسالت و در حقیقت تضمینکننده بقای آن بوده است. بر اساس گزارشهای فراوان تاریخی و روایی در منابع شیعه و اهل سنت، پیامبر اکرم(ص) در غدیر خم، پس از بازگشت از حجةالوداع، مأمور شد ولایت و پیشوایی امام علی(ع) را به صورت رسمی و عمومی اعلام کند.
مدیر گروه امامت تطبیقی پژوهشکده امامت با بیان اینکه از این منظر، غدیر صرفاً معرفی یک شخصیت برجسته نبود، بلکه ترسیم الگوی رهبری آینده امت اسلامی بود، بیان کرد: از سوی دیگر، غدیر واجد یک تدبیر سیاسی عمیق نیز هست. پیامبر (ص) در زمانی این اعلام را انجام دادند که جامعه اسلامی به یک قدرت بزرگ منطقهای تبدیل شده بود و طبیعی بود که پس از رحلت ایشان، مسئله رهبری و مدیریت جامعه به مهمترین چالش سیاسی مسلمانان تبدیل شود.
وی اظهار کرد: توقف دهها هزار نفر در غدیر، ایراد خطبه مفصل، گرفتن اقرار از مردم و بیعت عمومی، همگی نشان میدهد که این اقدام تنها یک توصیه اخلاقی یا بیان فضیلتی فردی نبود، بلکه اعلام رسمی سازوکار تداوم رهبری امت به شمار میآمد. به تعبیر دیگر، غدیر تلاشی برای جلوگیری از بحران جانشینی و حفظ انسجام امت اسلامی بود. بر همین اساس، غدیر را میتوان نقطه تلاقی «نظم الهی» و «تدبیر سیاسی» دانست؛ زیرا در این واقعه، اراده الهی برای هدایت امت با نیاز جامعه به رهبری صالح و شایسته پیوند خورده است.
وی با تأکید بر پیام اصلی غدیر تصریح کرد: پیام اصلی غدیر این است که در نگاه اسلام، سیاست از هدایت و معنویت جدا نیست و رهبری جامعه باید در اختیار کسانی باشد که علاوه بر توان مدیریتی، از شایستگیهای علمی، اخلاقی و الهی نیز برخوردار باشند. از این رو، غدیر تنها یک رخداد تاریخی نیست، بلکه الگویی ماندگار برای نسبت دین، رهبری و مدیریت جامعه اسلامی به شمار میآید.
چگینی با اشاره به تعبیرهایی مانند «عیدالله الأکبر»، «یوم العهد المعهود» و «یوم المیثاق المأخوذ» که در روایات اهلبیت(ع) درباره غدیر به کار رفتهاند، نشان میدهند که غدیر صرفاً یک واقعه تاریخی یا یک مناسبت مذهبی نیست، اظهار کرد: بلکه نقطهای سرنوشتساز در تحقق برنامه الهی برای هدایت امت اسلامی است. در روایتی از امام صادق (ع)، روز غدیر «عیدالله الأکبر» معرفی شده است؛ زیرا در این روز، مسئله ولایت و امامت که ضامن استمرار دین و حفظ دستاوردهای رسالت است، به صورت رسمی اعلام شد.
غدیر؛ عید تکامل دین و تثبیت مسیر هدایت
مدیر گروه امامت تطبیقی پژوهشکده امامت بیان کرد: در نگاه اهلبیت(ع)، غدیر نه یک عید صرفاً احساسی، بلکه عید تکامل دین و تثبیت مسیر هدایت جامعه اسلامی است.
چگینی با اشاره به مفهوم «یوم العهد المعهود» بیان کرد:. اما تعبیر «یوم العهد المعهود» به معنای «روز پیمان شناختهشده و یادشده» است. مقصود از این پیمان، عهدی است که خداوند برای تداوم هدایت بشر از پیامبران و امتها گرفته است.
وی ادامه داد: یعنی اینکه جامعه انسانی پس از پیامبران نیز باید تحت رهبری الهی قرار داشته باشد. در واقعه غدیر، این عهد الهی در قالب معرفی امام علی(ع) به عنوان ولی و جانشین پیامبر(ص) به مرحله ظهور و اعلام عمومی رسید. از این منظر، غدیر روز ایجاد یک پیمان جدید نبود، بلکه روز یادآوری و تحقق عهدی بود که ریشه در اراده الهی و سنت هدایت انبیا داشت.
چگینی با اشاره به مفهوم «یوم المیثاق المأخوذ» اضافه کرد: تعبیر «یوم المیثاق المأخوذ» نیز همین حقیقت را از زاویهای دیگر بیان میکند. «میثاق» در فرهنگ قرآنی به پیمانهای مؤکد و سرنوشتساز الهی گفته میشود.
وی با بیان اینکه قرآن کریم بارها از میثاقهای الهی با پیامبران و مؤمنان سخن گفته است، گفت: بر این اساس، غدیر روزی است که از مسلمانان خواسته شد نسبت خود را با مسئله ولایت و رهبری الهی مشخص کنند و با آن پیمان ببندند. به همین دلیل در خطبه غدیر نیز پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله از مردم اقرار گرفتند و سپس آنان را به بیعت و پذیرش ولایت فراخواندند.
چگینی با بیان اینکه مفهوم «یوم العهد المعهود» این است که غدیر یادآور یک اصل بنیادین در اندیشه اسلامی است؛ اظهار کرد: اینکه هدایت الهی با رحلت پیامبر پایان نمییابد و امت اسلامی برای حفظ دین، وحدت و عدالت نیازمند رهبری الهی است.
روز غدیر؛ روز تجدید عهد با ولایت
وی در ادامه بیان کرد: به همین دلیل، غدیر در فرهنگ اهلبیت(ع) روز تجدید عهد با ولایت، روز وفاداری به مسیر نبوت و روز پذیرش مسئولیت در قبال تداوم هدایت الهی در جامعه اسلامی به شمار میآید. از این منظر، غدیر تنها خاطرهای از گذشته نیست، بلکه میثاقی زنده و مستمر برای همه نسلهای مسلمان است.
مدیر گروه امامت تطبیقی پژوهشکده امامت با بیان اینکه غدیر در نگاه اهلبیت(ع) و بسیاری از اندیشمندان اسلامی، صرفاً یک مسئله درونمذهبی یا مربوط به جانشینی پس از پیامبر اکرم(ص) نیست، تصریح کرد: بلکه بیانگر یک اصل بنیادین در مدیریت جامعه انسانی است.
وی در ادامه اضافه کرد: اصلی که بر اساس آن، رهبری جامعه باید بر پایه شایستگیهای علمی، اخلاقی و الهی استوار باشد، نه بر مبنای قدرت، ثروت، قومیت یا مناسبات سیاسی.
مدیر گروه امامت تطبیقی پژوهشکده امامت با بیان اینکه غدیر یک الگوی حکمرانی است، گفت: از این منظر، غدیر یک الگوی حکمرانی ارائه میکند که فراتر از زمان و مکان خاص، قابلیت الهامبخشی برای همه جوامع انسانی را دارد. در واقعه غدیر، پیامبر اکرم(ص) شخصی را برای رهبری امت معرفی کردند که برجستهترین ویژگیهای او عدالت، علم، تقوا و تعهد به ارزشهای الهی بود.
وی با بیان اینکه این نکته نشان میدهد که در منطق اسلام، مشروعیت سیاسی از پیوند میان صلاحیت اخلاقی و توانایی مدیریتی حاصل میشود، ادامه داد: به همین دلیل، غدیر را میتوان ارائهکننده یک معیار جهانی برای انتخاب رهبران دانست؛ معیاری که امروزه نیز از مهمترین دغدغههای جوامع بشری است.
مدیر گروه امامت تطبیقی پژوهشکده امامت گفت: از سوی دیگر، غدیر در حقیقت پاسخی به یکی از اساسیترین پرسشهای تاریخ بشر است؛ اینکه چه کسی باید جامعه را اداره کند؟ بسیاری از بحرانهای تاریخی و معاصر، از حاکمیت افراد فاقد صلاحیت، فساد ساختاری و فاصله گرفتن قدرت از ارزشهای اخلاقی ناشی شده است.
چگینی با اشاره به نیاز مشترک انسانی تصریح کرد: پیام غدیر این است که حکومت زمانی میتواند به عدالت و سعادت عمومی نزدیک شود که زمام آن در دست انسانهای صالح، آگاه و مسئولیتپذیر باشد. این اصل، محدود به جامعه اسلامی نیست و یک نیاز مشترک انسانی به شمار میرود. از این رو، هنگامی که از غدیر به عنوان «الگوی حکمرانی جهانی» یاد میشود، مقصود آن است که این واقعه تنها درباره یک انتصاب تاریخی نیست، بلکه درباره تبیین شاخصهای رهبری مطلوب است.
مدیر گروه امامت تطبیقی پژوهشکده امامت در ادامه با اشاره به اهمیت واقعه غدیر بیان کرد: غدیر به جهان میآموزد که قدرت باید در خدمت حقیقت، عدالت و کرامت انسان قرار گیرد و حاکم، پیش از آنکه صاحب قدرت باشد، باید صاحب فضیلت و صلاحیت باشد.
غدیر؛ منشور پیوند اخلاق، معنویت و مدیریت اجتماعی
چگینی در ادامه اظهار کرد: به همین دلیل، غدیر را میتوان منشوری برای پیوند اخلاق، معنویت و مدیریت اجتماعی دانست؛ منشوری که پیام آن برای همه عصرها و همه جوامع قابل فهم و الهامبخش است.
وی در تبیین مفهوم ولایت بیان کرد: برای تبیین مفهوم ولایت در غدیر برای نسل جوان، ابتدا باید آن را از یک بحث صرفاً تاریخی یا کلامی فراتر برد و به عنوان یک نظریه هدایت و راهبری جامعه معرفی کرد.
مدیر گروه امامت تطبیقی پژوهشکده امامت با بیان اینکه بسیاری از جوانان امروز با مفاهیمی مانند مدیریت، حکمرانی، شایستهسالاری و مسئولیت اجتماعی آشنا هستند، گفت: اگر ولایت را صرفاً به عنوان یک اختلاف تاریخی درباره جانشینی معرفی کنیم، بخش مهمی از پیام غدیر مغفول میماند. اما اگر آن را به عنوان الگوی اسلام برای پیوند میان اخلاق، دانش، عدالت و مدیریت جامعه تبیین کنیم، ظرفیتهای تمدنی غدیر بهتر فهمیده خواهد شد.
وی با بیان اینکه در واقعه غدیر، پیامبر اکرم(ص) تنها یک فرد را معرفی نکردند، بلکه شاخصهای رهبری مطلوب را به جامعه آموختند، گفت: انتخاب امام علی(ع) به عنوان ولی و رهبر امت، به دلیل ویژگیهایی همچون علم، عدالت، تقوا، شجاعت و مردمداری بود. از این منظر، ولایت پیش از آنکه یک عنوان باشد، یک مکتب مدیریتی است که بر شایستگی و مسئولیتپذیری استوار است.
ولایت مکتب مدیریتی استوار بر شایستگی و مسئولیت پذیری
مدیر گروه امامت تطبیقی پژوهشکده امامت در ادامه با بیان اینکه این همان پیامی است که نسل جوان امروز نیز به آن نیاز دارد، افزود: اینکه اداره جامعه نباید در اختیار صاحبان ثروت، قدرت یا تبلیغات قرار گیرد، بلکه باید بر اساس صلاحیتهای واقعی باشد. از سوی دیگر، ولایت در فرهنگ غدیر به معنای رابطهای یکطرفه میان حاکم و مردم نیست، بلکه نوعی پیوند متقابل بر پایه هدایت، مسئولیت و خیرخواهی است. همانگونه که قرآن کریم میفرماید: «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا...» (مائده: ۵۵)، ولایت در حقیقت شبکهای از مسئولیتهای الهی و اجتماعی را شکل میدهد.
غدیر؛ مدرسهای برای جوان امروز
چگینی در ادامه با تأکید بر اهمیت غدیر برای نسل جوان گفت: بنابراین، جوان امروز میتواند غدیر را نه فقط یک مناسبت مذهبی، بلکه مدرسهای برای فهم مسئولیت اجتماعی، عدالتخواهی، خدمت به مردم و مقابله با فساد و تبعیض بداند. به همین دلیل، اگر بخواهیم غدیر را به زبان امروز بازخوانی کنیم، باید بگوییم که پیام اصلی آن، ضرورت حضور «رهبری صالح» در کنار «جامعه مسئول» است.
مدیر گروه امامت تطبیقی پژوهشکده امامت با اشاره به نقش غدیر گفت: غدیر به ما میآموزد که پیشرفت و سعادت جامعه زمانی تحقق مییابد که علم، اخلاق، عدالت و مدیریت در کنار یکدیگر قرار گیرند.
چگینی در پایان بیان کرد: از این منظر، ولایت یک مفهوم صرفاً کلامی نیست، بلکه الگویی عملی برای ساختن جامعهای مبتنی بر عدالت، کرامت انسانی و مسئولیتپذیری است، الگویی که همچنان میتواند پاسخگوی بسیاری از نیازها و چالشهای دنیای معاصر باشد.
انتهای پیام
