جواد نظامدوست در گفت و گو با ایسنا، با بیان اینکه بیش از ۳۰۰۰ غار در کشور شناسایی شده است، گفت: برخی از این غارها از نظر عمق، وسعت و ویژگیهای زمینشناسی در سطح جهانی دارای اهمیت هستند. در استان البرز نیز بیش از ۲۵ غار شناخته شده وجود دارد که در میان آنها غار یخمراد به دلیل قدمت، ویژگیهای طبیعی و شهرت تاریخی از اهمیت ویژهای برخوردار است.
افسانهای که نام یخمراد را ماندگار کرد
این غارنورد درباره علت نامگذاری غار یخمراد توضیح داد: مردم محلی روستای کهنهده که در مجاورت این غار قرار دارد، از گذشته اعتقاد داشتند یخهای شفاف و بلورین این غار خاصیت برآورده کردن آرزوها را دارند. بر اساس این باور، زنانی که با مشکل فرزندآوری مواجه بودند، با خوردن بخشی از این یخها به مراد خود میرسیدند و همین باور سبب شد این غار به نام یخمراد شناخته شود.
وی افزود: روستای کهنهده از روستاهای زیبا، فعال و کشاورزی منطقه است که در نزدیکی غار قرار گرفته و یکی از مقاصد گردشگری جاده چالوس محسوب میشود.
غاری که زمانی مملو از قندیلهای یخی بود
عضو کارگروه ملی غارشناسی کشور گفت: برای رسیدن به غار یخمراد باید از جاده چالوس به سمت شمال حرکت کرد. حدود پنج تا شش کیلومتر پس از گچسر، مسیر فرعی روستای کهنهده قرار دارد. پس از ورود به این مسیر و رسیدن به روستا، با حدود ۱۰ دقیقه پیادهروی میتوان به دهانه غار رسید.
وی با اشاره به ویژگیهای طبیعی این غار اظهار کرد: غار یخمراد برخلاف تصور عمومی یک غار یخی نیست، بلکه غاری آهکی است که به دلیل شرایط خاص اقلیمی و نفوذ هوای سرد، در بخشهایی از آن یخ تشکیل میشد. در دهههای گذشته طبقات اول و دوم غار در ماههای زمستان و اوایل بهار مملو از قندیلهای یخی، ستونهای یخی و حتی آبشارهای یخی بود.
این عضو کارگروه غارشناسی کشور افزود: نخستین بار در سال ۱۳۶۵ از این غار بازدید کردم. در آن زمان قندیلهای یخی با طول بیش از یک متر در تالارهای غار مشاهده میشد و در طبقات پایینتر نیز ستونهای عظیم یخی و تودههای بزرگ یخ وجود داشت که حتی غارنوردان و یخنوردان روی آنها صعود فنی انجام میدادند.
وی ادامه داد: در برخی بخشها تودههای یخی چند متری وجود داشت که امروز دیگر اثری از آنها باقی نمانده است.
برداشت یخهای غار و تخریب تدریجی آن
نظامدوست با بیان اینکه یکی از عوامل اصلی نابودی یخهای غار، برداشت غیرمجاز آنها بوده است، گفت: سالها افراد زیادی با انگیزههای خرافی وارد غار میشدند و یخها را به عنوان یخ مراددهنده از غار خارج میکردند. این اقدام تنها به برداشت یخ محدود نماند و برای دسترسی به لایههای عمیقتر، بخشهایی از غار نیز کندهکاری شد.
وی افزود: این حفاریها موجب تغییر گردش طبیعی هوا در غار شد و ورود هوای گرم به بخشهای داخلی، روند ذوب شدن یخهای چند هزار یا حتی چند میلیون ساله را سرعت بخشید.
یخهای باستانی آرشیو طبیعی تاریخ زمین
این غارنورد با اشاره به ارزش علمی یخهای غار یخمراد گفت: بخشی از یخهای موجود در این غار از نوع یخهای باستانی یا تاریخی است. این یخها میتوانند اطلاعات ارزشمندی درباره شرایط اقلیمی و زیستی میلیونها سال گذشته در اختیار پژوهشگران قرار دهند.
وی افزود: بررسی علمی این یخها حتی میتواند نشان دهد بخار آبی که در نهایت منجر به تشکیل این یخها شده، در گذشته از چه پهنههای آبی منشأ گرفته و چه مسیر طولانی زمینشناسی را طی کرده است.
نظامدوست اظهار کرد: خوشبختانه در سالهای اخیر اداره کل حفاظت محیط زیست استان البرز با بهرهگیری از یک تیم تخصصی، مطالعات جامعی روی این غار انجام داد. در این مطالعات که با هدایت دکتر قدری، زمینشناس و پژوهشگر این حوزه انجام شد، نقشهبرداری کامل غار صورت گرفت و اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار آن به دست آمد.
وی گفت: این مطالعات از کاملترین بررسیهای انجام شده درباره یک غار در کشور به شمار میرود و نتایج آن در کارگروه ملی غارشناسی مورد بررسی قرار گرفته است.
وی با اشاره به تصمیمات جدید درباره حفاظت از این غار افزود: بر اساس نظر کارشناسان، غار یخمراد در دو سطح حفاظتی درجهبندی شده است. بخش ابتدایی غار در رده درجه دو و بخشهای عمیقتر پس از چاه فرود در رده درجه یک قرار گرفتهاند.
نظامدوست توضیح داد: غارهای درجه یک تنها برای پژوهشگران و کارشناسان قابل دسترسی هستند و ورود عمومی به آنها ممنوع است. غارهای درجه دو نیز صرفاً با مجوز و تحت نظارت کارشناسان قابل بازدید خواهند بود.
وی خاطرنشان کرد: حتی در جلسات کارشناسی پیشنهاد شد برای احیای شرایط طبیعی غار، ورود به آن برای یک دوره ۲۰ تا ۳۰ ساله به طور کامل متوقف شود تا امکان بازگشت تدریجی شرایط طبیعی فراهم شود.
غاری با ورودی خطرناک
این غارنورد درباره شرایط بازدید از غار گفت: حدود ۲۵ تا ۳۰ متر ابتدایی غار مسیری سنگلاخی، لغزنده و مستعد ریزش دارد و یکی از خطرناکترین بخشهای آن محسوب میشود. وقوع زلزلههای متعدد در منطقه نیز باعث ناپایداری سنگهای اطراف دهانه شده است.
وی افزود: پس از عبور از این بخش، بازدیدکنندگان وارد تالار اصلی غار میشوند. مهمترین ویژگی فعلی غار، هوای خنک و جریان نسیمی است که از طبقات پایینتر به سمت دهانه حرکت میکند.
چرا یخمراد به یک غار گردشگری تبدیل نشد؟
نظام دوست در پاسخ به این پرسش که چرا غار یخمراد مانند غار علیصدر گردشگری نشده است، گفت: تجربه غار علیصدر نشان میدهد که توسعه گردشگری بدون توجه به ملاحظات علمی میتواند به تخریب یک غار منجر شود. در این غار با اجرای سنگفرش، پله، دیوارسازی و تأسیسات متعدد، بخش مهمی از ویژگیهای طبیعی آن از بین رفته است.
وی افزود: امروز حتی منابع آبی غار علیصدر نیز با مشکلات جدی مواجه شده و برای تأمین آب آن ناچار به استفاده از منابع بیرونی شدهاند.
این عضو کارگروه غارشناسی کشور تأکید کرد: غارها فقط جاذبه گردشگری نیستند، بلکه بخش مهمی از ذخایر آب شیرین جهان را تشکیل میدهند و بیش از ۳۰ درصد منابع آب شیرین کره زمین در سامانههای کارستی و غارها ذخیره میشود.
وی با ابراز نگرانی از وضعیت برخی غارهای ایران گفت: در سالهای گذشته تعدادی از غارهای ارزشمند کشور بر اثر فعالیتهای معدنی، حفاریهای غیرمجاز و حضور سودجویان به طور کامل نابود شدهاند و حتی نام برخی از آنها از نقشه غارهای ایران حذف شده است.
وی افزود: در کنار عوامل انسانی، کمبود نیرو و امکانات حفاظتی نیز باعث شده بسیاری از غارهای مهم کشور بدون نگهبان و حفاظت مؤثر باقی بمانند.
ضرورت تصویب قوانین سختگیرانهتر
وی با اشاره به اقدامات در دست انجام برای حفاظت از غارهای کشور گفت: کارگروه غارشناسی کشور در حال پیگیری تبدیل آییننامههای موجود به قانون است و در صورت تصویب آن در مجلس شورای اسلامی، ابزارهای قانونی مؤثرتری برای حفاظت از این سرمایههای ملی فراهم خواهد شد.
نظامدوست تأکید کرد: کشور دیگر ظرفیت تکرار تجربههایی مانند علیصدر را ندارد و باید نگاه حفاظتی و علمی به غارها جایگزین نگاه صرفاً گردشگری شود تا این میراث طبیعی ارزشمند برای نسلهای آینده حفظ شود.
وی در ادامه با اشاره به سابقه فعالیت خود در حوزه غارنوردی اظهار کرد: بیش از ۴۰ سال است که در زمینه کوهنوردی و غارنوردی فعالیت دارم و حدود ۲۵ سال نیز عضو کارگروه کارشناسی غارشناسی کشور هستم. این کارگروه بر اساس مصوبه هیئت وزیران تشکیل شده و وظیفه آن تعیین درجه اهمیت غارها، تدوین ضوابط حفاظت، نحوه واگذاری و مدیریت غارهای کشور است.
نظامدوست افزود: کارگروه غارشناسی کشور متشکل از نمایندگان ۱۲ وزارتخانه و سازمان مختلف و همچنین دو عضو غیردولتی از جمله فدراسیون کوهنوردی و انجمن غارشناسی ایران است و در سالهای اخیر با تغییرات مدیریتی، فعالیتهای مؤثرتری در زمینه حفاظت از غارها انجام داده است.
انتهای پیام
