به گزارش ایسنا، با گسترش شهرها، فاصله میان محل زندگی و محل کار بیشتر شده و همین موضوع نیاز به جابهجایی روزانه را افزایش داده است. در کنار این تغییر، افزایش مالکیت وسایل نقلیه و شلوغتر شدن معابر شهری، مسئله ترافیک را به یکی از دغدغههای اصلی شهرهای امروز تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، ایمنی رفتوآمد دیگر فقط به کیفیت جاده یا وسیله نقلیه مربوط نیست، بلکه به رفتار انسان نیز وابسته است. کارشناسان حوزه حملونقل و ترافیک، انسان، وسیله نقلیه و شبکه معابر را سه عامل مهم در شکلگیری وضعیت ترافیکی میدانند. در این میان، رفتار راننده نقشی تعیینکننده دارد، زیرا بسیاری از تخلفات و تصادفها در نهایت به تصمیمهای لحظهای، بیتوجهی، عجله یا قانونگریزی افراد بازمیگردد.
حوادث رانندگی از جدیترین مسائل بهداشت عمومی در جهان و بهویژه در کشورهای در حال توسعه به شمار میروند. در ایران نیز طبق آمارهای اشارهشده در متن پژوهش، میانگین تلفات رانندگی در ده سال گذشته بسیار بالا بوده و بخش قابل توجهی از تصادفها در جادهها و مسیرهای برونشهری رخ داده است. با این حال، مسئله فقط به جادههای بینشهری محدود نیست و رفتارهای پرخطر در محیط شهری هم اهمیت زیادی دارد. در این میان، گروهی از رانندگان وجود دارند که در سالهای اخیر حضورشان در شهرها بسیار بیشتر شده است: موتورسواران اینترنتی. این افراد به دلیل ماهیت شغلی خود، ساعات طولانی در حال رانندگی هستند، با مسافران یا سامانههای آنلاین در ارتباطاند و درآمدشان تا حد زیادی به تعداد سفرها و مسافت طیشده وابسته است. همین شرایط میتواند آنان را در معرض خستگی، فشار روانی، عجله و حواسپرتی قرار دهد.
در تحقیقی که در این خصوص انجام شده است، اسماعیل احسانپور، پژوهشگر گروه علوم پایه و مهندسی دانشگاه علوم انتظامی امین، به سراغ شناسایی الگوهای رفتاری خطرساز در میان موتورسوارانی رفته که از طریق بسترهای اینترنتی و اپلیکیشنهای هوشمند فعالیت میکنند. تمرکز اصلی این مطالعه بر این بوده که مشخص شود چه رفتارهایی بیشتر ایمنی این گروه و دیگر کاربران راه را تهدید میکند و چه راهکارهایی میتوان برای کاهش این خطرها در نظر گرفت.
این پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد کیفی انجام شده است؛ یعنی هدف آن فقط توصیف یک مسئله نبوده، بلکه تلاش کرده به ارائه راهکار برای سیاستگذاری و بهبود وضعیت نیز برسد. محقق از مصاحبههای نیمهساختاریافته با نخبگان حوزه ایمنی ترافیک و همچنین موتورسواران اینترنتی برای دستیابی به داداههای مورد نیاز خود استفاده نموده است. این دادهها سپس با استفاده از روشهای آماری، تجزیه و تحلیل شدهاند.
یافتههای پژوهش نشان میدهند که مهمترین رفتارهای پرخطر موتورسواران اینترنتی به استفاده از نرمافزار هوشمند همراه هنگام رانندگی و هیجانخواهی مربوط است که بیشترین فراوانی را داشتهاند. پس از آن، بیتوجهی به جلو و عجول بودن رانندگان برای انجام سرویسهای بیشتر در رتبههای بعدی قرار گرفتهاند.
در مقابل، تخطی از سرعت مقرر و حرکات مارپیچ در این مطالعه کمترین فراوانی را در میان رفتارهای پرخطر ثبت کردهاند. این یافته نشان میدهد برخلاف تصور عمومی که شاید سرعت غیرمجاز را اصلیترین تهدید بداند، در این گروه خاص، حواسپرتی ناشی از موبایل و فشار روانی برای انجام سفرهای بیشتر، نقش برجستهتری دارد.
نتایج همچنین حاکی از آن هستند که رفتارهای پرخطر این گروه فقط به یک تخلف مشخص محدود نیست، بلکه مجموعهای از عوامل در آن نقش دارد؛ از وابستگی زیاد به اپلیکیشنها و تلفن همراه گرفته تا ناآگاهی از قوانین ترافیکی، کاهش تمرکز و عجله در رانندگی.
بر پایه این نتایج، راهبردهایی مانند تقویت انگیزه رانندگان برای کاهش وابستگی به نرمافزار هوشمند همراه، ارزیابی عملکرد آنان، آموزش و توانمندسازی تجربی پیشنهاد شده است. پژوهش تأکید دارد که اجرای این اقدامات میتواند به کاهش تخلفات رانندگی، بهبود وضعیت رفتاری و روانی رانندگان و در نهایت افزایش ایمنی تردد این گروه کمک کند.
بر اساس اطلاعات تکمیلی این مطالعه، موضوع فقط به استفاده از تلفن همراه ختم نمیشود. مجموعهای از شرایط شغلی و فردی، از جمله طولانی بودن ساعات کار، نیاز به کسب درآمد بیشتر از طریق سفرهای بیشتر، خستگی، صحبت مکرر با مسافران و ناآشنایی کافی با قوانین، همگی میتوانند کیفیت رانندگی را کاهش دهند. به همین دلیل، مجری این تحقیق پیشنهاد میکند آموزش، تقویت مسئولیتپذیری، بررسی سوابق رانندگان از نظر تصادف و نمره منفی، انجام تستهای روانشناختی پیش از استخدام و اولویت دادن به رانندگان باتجربهتر و دارای سطح تحصیلات بالاتر، جدی گرفته شوند. منظور از تست روانشناختی در اینجا، بررسی ویژگیهایی مانند کنترل هیجان، تمرکز و آمادگی فرد برای کار در شرایط پراسترس است.
احسانپور در بخش دیگری از پیشنهادها، بر استفاده از سامانههای هوشمند برای پایش مداوم رفتار رانندگان، در نظر گرفتن جریمه برای متخلفان، تقویت تجهیزات ناوگان مانند ابزارهای مناسب نمایش مسیر، ارائه تسهیلات حمایتی و اقتصادی و همچنین مشوقهایی برای رانندگی ایمن تأکید نموده است.
اهمیت این یافتهها که در «فصلنامه جاده»، نشریهای وابسته به مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی انعکاس یافتهاند، در آن است که نشان میدهند برای کاهش خطر، تنها نباید راننده را مقصر دانست، بلکه باید محیط کاری، شیوه ارزیابی، فناوری مورد استفاده و سازوکارهای تشویق و تنبیه نیز همزمان اصلاح شود. این نگاه میتواند به بهبود ایمنی خود رانندگان موتورسوار اینترنتی، مسافران و دیگر شهروندانی که در معابر تردد میکنند، کمک کند.
انتهای پیام
