در حالی که جمعیت جهان رو به افزایش است و منابعی مانند آب، خاک و انرژی با محدودیت‌های فزاینده‌ای روبه‌رو هستند، صرفه‌جویی و مصرف مسوولانه بیش از هر زمان دیگری به یکی از ارکان اصلی امنیت غذایی تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند، بخش قابل‌توجهی از بحران‌های غذایی جهان نه فقط به کمبود تولید، بلکه به هدررفت مواد غذایی، مصرف غیربهینه منابع و ضعف در مدیریت زنجیره تامین بازمی‌گردد. کاهش ضایعات غذایی، استفاده بهینه از آب و انرژی، توسعه فناوری‌های نوین کشاورزی و ارتقای فرهنگ مصرف می‌تواند نقش مهمی در تامین غذای پایدار برای نسل‌های امروز و آینده ایفا کند. در شرایطی که میلیون‌ها نفر در جهان با ناامنی غذایی مواجه هستند، هر اقدام در مسیر صرفه‌جویی و جلوگیری از هدررفت منابع می‌تواند گامی موثر در تقویت امنیت غذایی باشد. به دلیل اهمیت این موضوع خبرگزاری دانشجویان ایران( ایسنا) قصد دارد در سلسه مطالبی به بررسی تازه‌ترین پژوهش‌ها، گزارش‌ها و راهکارهای مرتبط با صرفه‌جویی در منابع، کاهش هدررفت مواد غذایی، مدیریت مصرف آب و انرژی، افزایش بهره‌وری کشاورزی و راه‌های تقویت امنیت غذایی در جهان بپردازد، موضوعاتی که می‌توانند به حفظ منابع محدود و تضمین دسترسی پایدار به غذا برای همگان کمک کنند.

نتایچ پژوهشی نظام‌مند نشان می‌دهد، در شرایطی که شوک‌های اقلیمی، درگیری‌های سیاسی و اختلالات تجاری امنیت غذایی جهان را تهدید می‌کنند، کشورها برای حفظ دسترسی به محصولات اساسی مانند گندم، برنج و ذرت باید مجموعه‌ای از سیاست‌های تجاری، فناوری‌های کشاورزی و راهکارهای مدیریت منابع را به‌طور هم‌زمان به کار گیرند.

گندم، برنج و ذرت در خط مقدم تهدیدها

گندم، برنج و ذرت غذای اصلی میلیاردها نفر در سراسر جهان هستند، اما افزایش قیمت مواد غذایی، بلایای مرتبط با تغییرات اقلیمی، همه‌گیری‌ها و تنش‌های ژئوپلیتیکی دسترسی به این محصولات را بیش از پیش دشوار کرده است.

بر اساس تعریف سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، امنیت غذایی زمانی محقق می‌شود که همه افراد در همه زمان‌ها به غذای کافی، سالم و مغذی دسترسی داشته باشند. با این حال، رشد جمعیت، کمبود آب، تغییر کاربری زمین‌ها و اختلال در تجارت جهانی این هدف را با چالش‌های جدی مواجه کرده‌اند.

این پژوهش دو دسته کلی از تهدیدها را برای امنیت غذایی جهانی شناسایی کرد که شامل چالش‌های کشاورزی و زیست‌محیطی همچنین مسائل ژئوپلیتیکی و اجتماعی-اقتصادی است.

تغییرات اقلیمی بزرگ‌ترین تهدید

نتایج این بررسی نشان می‌دهد، تغییرات اقلیمی یکی از جدی‌ترین تهدیدها برای تولید محصولات اساسی کشاورزی است. افزایش دما، خشکسالی‌های طولانی‌مدت و رویدادهای شدید آب‌وهوایی می‌توانند تولید گندم، برنج و ذرت را به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهند.

کمبود منابع آب نیز از دیگر عوامل محدودکننده مهم به شمار می‌رود، زیرا بسیاری از مناطق جهان برای تولید محصولات کشاورزی به آبیاری وابسته هستند. علاوه بر این، گسترش شهرنشینی، تغییر کاربری اراضی، تخریب خاک، بیماری‌های گیاهی و ضایعات پس از برداشت نیز ظرفیت تولید غذا را کاهش می‌دهند.

رقابت غذا و سوخت

یکی دیگر از چالش‌های مطرح‌شده در این پژوهش، افزایش مصرف محصولات کشاورزی برای تولید سوخت‌های زیستی است. رشد صنایع بیوانرژی (زیست‌انرژی)  و سوخت‌های زیستی تقاضا برای محصولاتی مانند ذرت و گندم را افزایش داده و می‌تواند موجب افزایش قیمت مواد غذایی و کاهش دسترسی مردم به این محصولات شود. البته پژوهشگران تاکید کردند که در صورت اجرای سیاست‌های مناسب و استفاده از مواد اولیه اختصاصی برای تولید انرژی، توسعه بیوانرژی لزوما تهدیدی برای امنیت غذایی نخواهد بود.

وابستگی به واردات؛ فرصت یا تهدید؟

بر اساس گزارش مدیکال نت، نتایج تحقیقات نشان می‌دهد، کشورهایی که به واردات مواد غذایی وابسته هستند، به‌ویژه در خاورمیانه، شمال آفریقا و بخش‌هایی از آفریقای جنوب صحرا،  در برابر محدودیت‌های صادراتی و بحران‌های جهانی آسیب‌پذیرتر هستند. به گفته پژوهشگران، تجارت بین‌المللی می‌تواند در مواقع کمبود داخلی به تامین غذا کمک کند و توافق‌های بلندمدت تجاری نقش مهمی در تثبیت قیمت‌ها و پایداری عرضه دارند. با این حال، وابستگی بیش از حد به واردات همواره با خطراتی مانند محدودیت‌های صادراتی، افزایش هزینه حمل‌ونقل، درگیری‌های سیاسی و نوسانات قیمت همراه است.

فناوری و نوآوری؛ کلید افزایش تاب‌آوری

نتایج نشان می‌دهد استفاده از بذرهای اصلاح‌ شده، کودهای پیشرفته، محصولات تراریخته و فناوری‌های نوین کشاورزی می‌توانند عملکرد مزارع را افزایش داده و از هدررفت محصولات جلوگیری کنند.

همچنین مفهوم «تجارت آب مجازی»، به‌عنوان یکی از راهکارهای موثر برای مناطق کم‌آب مطرح شده است. در این روش، کشورها با واردات محصولاتی که در کشورهای دیگر با مصرف آب تولید شده‌اند، فشار بر منابع آبی داخلی خود را کاهش می‌دهند.

هیچ راه‌حل واحدی وجود ندارد

پژوهشگران در پایان تاکید کردند که امنیت غذایی جهانی تحت تاثیر مجموعه‌ای از عوامل محیطی، اقتصادی و سیاسی قرار دارد. نوآوری در کشاورزی، تجارت بین‌المللی، ذخایر غذایی با مدیریت خوب و تجارت آب مجازی، فرصت‌های قابل‌ توجهی را برای افزایش تاب‌آوری در برابر شوک‌های احتمالی آب‌وهوایی فراهم می‌کنند.

یافته‌ها مشخص کردند که هیچ راه‌حل واحدی برای مقابله با این چالش‌ها کافی نیستند و کشورها باید ترکیبی از سیاست‌های افزایش تولید، مدیریت منابع آب، توسعه فناوری‌های کشاورزی، ذخایر راهبردی مواد غذایی و همکاری‌های تجاری را به کار گیرند تا بتوانند در برابر شوک‌های اقلیمی و اختلالات زنجیره تامین جهانی مقاومت بیشتری داشته باشند، موضوعی که برای کشورهای کم‌درآمد و دارای کمبود غذایی از اهمیت دوچندان برخوردار است.

پژوهشگران اظهار کردند: تحقیقات بیشتری برای شناسایی استراتژی‌های پایدار و عملی برای تقویت امنیت غذایی در میان شرایط جهانی که به‌طور فزاینده‌ای غیرقابل پیش‌بینی می‌شوند، مورد نیاز است.

نتایج این پژوهش در نشریه Humanities and Social Sciences Communications منتشر شده است.

انتهای پیام